Zmiany własnościowe w spółce z o.o. a prawo do dywidendy

PROBLEM

RADA

UZASADNIENIE

Roszczenie o wypłatę dywidendy ma charakter warunkowy (warunkowe jest samo powstanie tego roszczenia), tj. do powstania roszczenia o wypłatę dywidendy konieczne jest spełnienie następujących przesłanek:

● osiągnięcie przez spółkę zysku,

● stwierdzenie tej okoliczności w sprawozdaniu finansowym spółki,

● podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwały o przeznaczeniu zysku do podziału pomiędzy wspólników.

Czym innym jest zatem ogólne prawo do zysku, jakie posiada wspólnik w ramach swoich praw udziałowych, a czym innym prawo do udziału w zysku (o którym mowa w art. 191 § 1 k.s.h.). Prawo do udziału w zysku obejmuje roszczenie o wypłatę dywidendy. Wymagalność tego roszczenia uzależniona jest od nadejścia terminu spełnienia świadczenia, tj. terminu wypłaty dywidendy.

W przypadku określenia w uchwale zgromadzenia wspólników o przeznaczeniu rocznego zysku do podziału w spółce z o.o. daty wypłaty zysku, niezależnie od tego, na jak odległy dzień została ona wyznaczona, za dzień wymagalności roszczenia o wypłatę dywidendy należy uznać tę właśnie datę, a nie dzień podjęcia uchwały (tak m.in. WSA we Wrocławiu w wyroku z 22 czerwca 2005 r., sygn. I SA/WR 2848/03). Jak wynika z wyroku, ma to istotne znaczenie również z podatkowego punktu widzenia.

Zgodnie z art. 191 § 1 Kodeksu spółek handlowych (Ksh) wspólnik nabywa prawo do dywidendy po podjęciu przez zgromadzenie wspólników uchwały o przeznaczeniu zysku do podziału. Jednoczenie Ksh. w art. 193 wprowadził dzień dywidendy jako dzień na który ustala się listę udziałowców uprawnionych do wypłaty na dany rok. Dniem dywidendy może też być dzień podjęcia uchwały o podziale zysku, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Organ I instancji stwierdził, że z dniem powzięcia uchwały ZW o podziale zysku wspólnik nabywa roszczenie o wypłatę dywidendy a jej wypłata powinna być zrealizowana bez zbędnej zwłoki. Organ nie podzielił stanowiska Spółki, że skoro w uchwale o podziale zysku zgromadzenie wspólników określiło datę do której zostanie wypłacona dywidenda, to roszczenie o jej wypłatę staje się wymagalne z dniem wskazanym w uchwale. Zdaniem organu, zatrzymanie w Spółce podzielonego zysku, przeznaczonego na dywidendę z uwagi na niewypłacenie jej niezwłocznie po podjęciu uchwały stanowiło dla Spółki przychód w postaci nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (updop), który stanowi, że przychodem jest wartość otrzymanych nieodpłatnych świadczeń.

Zgromadzenie wspólników może zatem zadecydować o tym, czy zobowiązanie spółki wobec wspólników będzie miało charakter bezterminowy (wówczas wypłata dywidendy będzie musiała nastąpić niezwłocznie po podjęciu uchwały o podziale zysku) czy terminowy (wówczas roszczenie stanie się wymagalne w określonym w uchwale dniu).

Termin zapłaty dywidendy, jako termin spełnienia świadczenia, odnosi się wyłącznie do określonego punktu w czasie, w którym prawa i obowiązki stron stosunku zobowiązaniowego zostaną ostatecznie ukształtowane.

Zatem to dzień dywidendy, stanowiący punkt odniesienia, jest miarodajny do ustalenia listy wspólników uprawnionych do dywidendy za dany rok obrotowy.

1. Zbycie udziałów

W spółce może dojść do zbycia udziałów przez wspólnika/zbywcę. Nabywca udziału/udziałów w spółce wstępuje w istniejący pomiędzy spółką a zbywcą stosunek uczestnictwa w spółce, którego składnikiem jest zbywane prawo (udział).

O przejściu udziału, jego części lub ułamkowej części udziału na inną osobę zainteresowani (nabywca udziału) zawiadamiają spółkę, przedstawiając dowód przejścia udziału. Przejście udziału, jego części lub ułamkowej części udziału jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie o tym wraz z dowodem dokonania czynności.

Wzór. Zawiadomienie spółki o zbyciu udziałów

W przypadku braku odpowiednich postanowień umowy kupna sprzedaży udziałów na nabywcę udziałów przechodzą tylko prawa związane z nabywanym, istniejącym udziałem, nie przechodzą zaś istniejące w chwili zbycia udziałów wierzytelności przysługujące zbywcy w stosunku do spółki, wynikające z jego majątkowych uprawnień (np. dywidenda). Chodzi tutaj o skonkretyzowane prawo majątkowe do zysku, tj. wierzytelność przysługującą osobie, która w dniu dywidendy legitymowała się, ze skutkiem wobec spółki, określoną liczbą udziałów.

Innymi słowy, jeżeli zbycie udziału/udziałów nastąpi przed dniem dywidendy, a nabywca przed tym dniem zawiadomi o tym spółkę, przedstawiając dowód przejścia udziału - prawo do dywidendy przejdzie na nabywcę udziału. W przeciwnym razie, gdy zbycie udziału/udziałów nastąpi po dniu dywidendy (w razie braku odmiennych postanowień w umowie zbycia udziałów), uprawnionym z tytułu dywidendy pozostanie zbywca udziału/udziałów.

Przykład

Adam Kowalski dwa lata temu nabył od swego ojca udziały w spółce „SOKRATES” Sp. z o.o. z siedzibą w Koninie. Komu należy się dywidenda z zysku z ubiegłych lat i za bieżący rok obrotowy?

Rozwiązanie:

Wszystko jest uzależnione od stanu udziałowców na dzień powzięcia uchwały o podziale zysku (lub na dzień dywidendy, na który ustalana jest lista wspólników uprawnionych do wypłaty dywidendy) i od uchwały zgromadzenia wspólników w tym zakresie. Jeżeli taka uchwała zostanie podjęta obecnie, to Adam Kowalski będzie uprawniony do dywidendy w 100%, mimo że do podziału będzie przeznaczony zysk za lata, w których nie był on udziałowcem spółki albo był nim tylko częściowo.

Uprawnionymi do dywidendy są bowiem wspólnicy, którzy posiadali udziały w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku lub w inaczej określonym przez zgromadzenie wspólników dniu dywidendy.

Podstawa prawna:

● art. 2, art. 157 § 2, art. 174 § 1, art. 187 § 1, art. 191-195, art. 198, art. 208 § 5, art. 227 § 1, art. 255 § 1-2 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1578; ost.zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 791

Emilia Bartkowiak

radca prawny