Wybrane obowiązki dyrektora na początku roku szkolnego

Dyrektor szkoły lub placówki w szczególności kieruje działalnością szkoły lub placówki oraz reprezentuje ją na zewnątrz. Ponadto dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Dyrektor jest przełożonym służbowym wszystkich pracowników szkoły, przewodniczącym rady pedagogicznej i sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą uczącą się w szkole. Wykonywanie funkcji wykonawczo-zarządzającej przez dyrektora szkoły przejawia się w kilku obszarach realizowania zadań statutowych. Z uwagi na rozpoczynający się rok szkolny warto dokonać systematyzacji kilku z nich, w tym w sferze związanej z organizacją szkoły, sprawami kadrowymi, sprawami dotyczącymi uczniów oraz wykonywanym nadzorem pedagogicznym. 

Przygotowanie aneksu do arkusza organizacji szkoły

Pojęcie „arkusza organizacji szkoły” nie zostało wprost zdefiniowane w przepisach prawa oświatowego. Jak wynika z dorobku doktryny, arkusz organizacji jest graficznie, liczbowo i osobowo wyrażoną decyzją dyrektora szkoły, dotyczącą jej struktury organizacyjnej, struktury programowo-pedagogicznej oraz obsady kadrowej wszystkich głównych i całorocznych działań szkoły w kolejnym roku szkolnym. Jest to podstawowy dokument planistyczny szkoły na przyszły rok szkolny, bez którego szkoła nie mogłaby prowadzić swojej działalności. Określa się nim szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki z uwzględnieniem szkolnego planu nauczania. Jest to dokument programowy, o charakterze wewnętrznym, niewpływający bezpośrednio na zakres uprawnień i obowiązków osób korzystających z usług szkoły, powstający w toku szeregu opracowań i analiz. Nie nosi zatem cech aktu administracji publicznej o charakterze władczym. Nie kreuje żadnych norm prawnych na zewnątrz aparatu samorządowej administracji publicznej. Jest aktem organizacyjnym skierowanym do wewnątrz struktury placówki oświatowej, a jej adresatami stają się w rzeczywistości tylko podmioty pozostające w jej strukturze (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 2609/19). W świetle art. 110 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (dalej: Prawo oświatowe), arkusz organizacji szkoły i przedszkola określa szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym. Dyrektor szkoły lub przedszkola nie posiada dowolności w zakresie opracowania tego dokumentu, lecz opracowuje arkusz organizacji, uwzględniając przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół.

W ustaleniu ostatecznego kształtu arkusza organizacji uczestniczą – poza dyrektorem – inne podmioty, a ich czynności polegają na opiniowaniu lub zatwierdzeniu arkusza. Dotyczy to również sporządzania aneksu do arkusza organizacji, o czym będzie mowa w dalszej części opracowania. Zasadą jest, że przed przekazaniem arkusza organizacji szkoły lub przedszkola organowi prowadzącemu arkusz ten podlega zaopiniowaniu przez zakładowe organizacje związkowe będące jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu tej ustawy, zrzeszających nauczycieli.

Status organizacji reprezentatywnej, w oparciu o zapis art. 23 ust. 2 ustawy z 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, posiadają ogólnokrajowe związki zawodowe, ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje) związków zawodowych i ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe (konfederacje), które spełniają łącznie następujące kryteria:

1) zrzeszają więcej niż 300 000 członków będących osobami wykonującymi pracę zarobkową, o których mowa w art. 1¹ pkt 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (dalej: ustawa o związkach zawodowych),

2) działają w podmiotach gospodarki narodowej, których podstawowy rodzaj działalności jest określony w więcej niż w połowie sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), o której mowa w przepisach o statystyce publicznej.

Tym samym status organizacji reprezentatywnej posiadają:

1. NSZZ „Solidarność”,
2. OPZZ,
3. Forum Związków Zawodowych. 

Obok kryterium reprezentatywności organizacje związkowe muszą posiadać status „zakładowych”. Na podstawie art. 25¹ ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków będących:

1) pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub

2) innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji.

Ponadto, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują również międzyzakładowej organizacji związkowej obejmującej swoim działaniem pracodawcę.

Należy również dodać, że uprawnionym do opiniowania arkusza jest związek zawodowy zrzeszający nauczycieli. 

Opinia wyrażana przez związki zawodowe nie ma charakteru wiążącego, jej zasięgnięcie jest jednak istotne dla prawidłowości procedury. 

Zdaniem większości organów sprawujących nadzór pedagogiczny arkusz organizacji (i jego zmiany) podlega zaopiniowaniu przez radę pedagogiczną. Taki wniosek można wywieść z art. 70 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym, rada pedagogiczna opiniuje organizację pracy szkoły, w tym tygodniowy rozkład zajęć edukacyjnych. Przed złożeniem aneksu do arkusza organowi prowadzącemu należy więc zasięgnąć opinii rady pedagogicznej.

Po uzyskaniu prawem wymaganych opinii arkusz organizacji szkoły lub przedszkola podlega przedstawieniu organowi prowadzącemu. Organ prowadzący natomiast, przed zatwierdzeniem arkusza, zasięga opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Po przeprowadzeniu rekrutacji do przedszkoli oraz do klas pierwszych szkół danego typu arkusz organizacji często jest poddawany zmianom. Tryb zmiany arkusza organizacji przedszkola lub szkoły określa § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli. Sposób wprowadzenia zmian jest przede wszystkim determinowany datą ich wprowadzania. Jeżeli zmiany są wprowadzane do 30 września danego roku szkolnego, wówczas opinie zakładowych organizacji związkowych są wyrażane w terminie 4 dni roboczych od dnia otrzymania zmian (a nie 10 dni roboczych). Analogiczna zasada dotyczy opinii wyrażanej przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Natomiast organ prowadzący ma 7 dni roboczych na zatwierdzenie zmian w arkuszu, licząc od dnia ich otrzymania. W tej sytuacji, z uwagi na wcześniej wskazane okoliczności, warto również wystąpić o opinię rady pedagogicznej.

Jeżeli natomiast zmiany do zatwierdzonego arkusza nastąpiły po 30 września danego roku szkolnego, wówczas dyrektor nie jest zobligowany do zasięgnięcia opinii zakładowych organizacji związkowych, a organ prowadzący nie jest zobligowany do wystąpienia o opinię organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Warto jednak, z wcześniej wskazanych powodów, wystąpić o opinię rady pedagogicznej. Bez zmian pozostaje natomiast termin do zatwierdzenia zmian w arkuszu przez organ prowadzący, który zmiany te zatwierdza w terminie 7 dni roboczych od dnia ich otrzymania.

Poinformowanie kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli

Zgodnie z art. 10 ust. 18 i 19 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (dalej: Karta Nauczyciela), dyrektor szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego informuje kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Informacje te kurator oświaty udostępnia na stronie podmiotowej kuratorium oświaty. Warto zwrócić uwagę, że ustawodawca nie przewidział wprost zachowania pisemnej formy poinformowania kuratora oświaty o wolnych stanowiskach pracy. Omawiany przepis wchodzi w życie z dniem 1 września 2023 r. W okresie do 31 sierpnia 2023 r. obowiązek ten wynikał z art. 224 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe, zgodnie z którym, w okresie do 31 sierpnia 2023 r. dyrektor szkoły prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego informuje kuratora oświaty sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołą o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Z uwagi na czasowy charakter tego przepisu (jego moc obowiązująca wygaśnie z dniem 31 sierpnia 2023 r.) od 1 września 2023 r. obowiązek ten na stałe został wpisany w treść Karty Nauczyciela.

Zweryfikowanie dokumentów pracowniczych pod kątem zmiany uposażenia nauczycieli

Początek nowego roku szkolnego to w wielu przypadkach okres, w którym zmianie ulegają poszczególne składniki wynagrodzenia nauczycieli. Zmiana wynagrodzenia może być podyktowana różnymi okolicznościami, lecz przede wszystkim zmianą wynagrodzenia zasadniczego danego nauczyciela, związaną z uzyskaniem stopnia awansu zawodowego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 zdanie pierwsze Karty Nauczyciela, zmiana wysokości wynagrodzenia w czasie trwania stosunku pracy w związku z uzyskaniem danego stopnia awansu zawodowego nauczyciela następuje z pierwszym dniem roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym nauczyciel uzyskał dany stopień awansu. Zasada ta dotyczy nauczycieli, którzy, zgodnie z art. 9b ust. 3 Karty Nauczyciela, złożyli wnioski o podjęcie postępowania egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego do 30 czerwca. W takiej sytuacji właściwy organ (tj. odpowiednio organ prowadzący lub organ sprawujący nadzór pedagogiczny) zobowiązany jest do wydania decyzji w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego w terminie do 31 sierpnia tego samego roku. Należy nadmienić, że z kolei nauczycielom, którzy złożą wnioski o podjęcie odpowiednio postępowania egzaminacyjnego lub postępowania kwalifikacyjnego do 31 października danego roku, właściwy organ wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w terminie do 31 grudnia danego roku. Zmiana stawki wynagrodzenia zasadniczego następuje w takiej sytuacji od 1 stycznia danego roku (art. 39 ust. 1a Karty Nauczyciela).

Jeżeli nauczyciel uzyskał stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, należy dokonać jego przeszeregowania i zakwalifikować do wyższej stawki wynagrodzenia zasadniczego, zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy.

Z początkiem nowego roku szkolnego często zbiega się również zmiana stawki dodatku za wysługę lat. Zgodnie z art. 33 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczycielom przysługuje dodatek za wysługę lat, w wysokości 1% wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok pracy, wypłacany w okresach miesięcznych, poczynając od czwartego roku pracy, z tym że dodatek ten nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego. Jak wskazano z kolei w treści art. 39 ust. 1 zdanie drugie Karty Nauczyciela, zmiana wysokości wynagrodzenia z innych przyczyn aniżeli przyczyny związane z awansem zawodowym następuje z pierwszym dniem najbliższego miesiąca kalendarzowego, jeżeli inne przyczyny nie nastąpiły od pierwszego dnia danego miesiąca kalendarzowego. 

Należy wskazać, że zgodnie z art. 29 § 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: k.p.), zmiana warunków umowy o pracę (do których zalicza się również wynagrodzenie za pracę), wymaga formy pisemnej. Wymagania co do pisemnej formy oświadczenia woli zawiera art. 78 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: k.c.). Zgodnie z tym przepisem, do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Jednocześnie, z uwagi na art. 78¹ k.c., do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej.

Upływ czasu może również skutkować nabyciem przez nauczyciela prawa do nagrody jubileuszowej, z tytułu przepracowania wymaganego okresu. Jak wskazano w art. 47 ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczyciel za wieloletnią pracę otrzymuje nagrodę jubileuszową w wysokości:

1) za 20 lat pracy – 75% wynagrodzenia miesięcznego,

2) za 25 lat pracy – 100% wynagrodzenia miesięcznego,

3) za 30 lat pracy – 150% wynagrodzenia miesięcznego,

4) za 35 lat pracy –200% wynagrodzenia miesięcznego,

5) za 40 lat pracy – 250% wynagrodzenia miesięcznego.

Na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania, nauczyciel nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu, w którym upływa okres uprawniający do nagrody. Okres ten często bywa zbieżny z początkiem nowego roku szkolnego. Na pracodawcy spoczywa obowiązek wypłaty nagrody. Aby nie narazić się na konsekwencje zapłaty odsetek od niewypłaconej w terminie nagrody jubileuszowej, należy dokonać analizy przepracowanych przez nauczycieli lat pracy w celu ustalenia ewentualnego do niej prawa, a następnie dokonać wypłaty świadczenia.

Pierwszy dzień września może stanowić również – w zależności od zapisów uchwały określającej regulamin wynagradzania nauczycieli – konieczność przyznania nauczycielom innych dodatków, tj.: dodatku motywacyjnego, dodatku funkcyjnego (np. z tytułu pełnienia funkcji wychowawcy klasy, opiekuna stażu, mentora) lub za warunki pracy. 

Nauczyciel odbywający przygotowanie do zawodu nauczyciela otrzymuje – zgodnie z art. 53a ust. 1 Karty Nauczyciela – jednorazowe świadczenie na start w wysokości 1000 zł. Świadczenie na start jest wypłacane w terminie 30 dni od dnia, w którym nauczyciel rozpoczął odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela. W większości przypadków nauczyciel rozpoczyna przygotowanie do zawodu 1 września. Należy pamiętać, że nauczyciel pozostający jednocześnie w więcej niż jednym stosunku pracy świadczenie na start otrzymuje w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia. Nauczyciel może otrzymać świadczenie na start w wysokości 1000 zł nie więcej niż jeden raz w okresie całego zatrudnienia.

Realizacja zadań związanych z awansem zawodowym

W okresie do 31 sierpnia 2027 r. w sferze związanej z awansem zawodowym nauczycieli funkcjonować będą równolegle dwie ścieżki awansu zawodowego. Część nauczycieli realizuje awans zawodowy według przepisów obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r., natomiast druga grupa zdobywa dany szczebel awansu zawodowego zgodnie z regulacjami obowiązującymi od 1 września 2022 r. W świetle nowych uwarunkowań prawnych, przewidziano dwa stopnie awansu zawodowego nauczycieli – nauczyciela mianowanego oraz nauczyciela dyplomowanego. Usunięto stopień awansu zawodowego nauczyciela stażysty oraz nauczyciela kontraktowego. Stopień nauczyciela mianowanego jest więc pierwszym stopniem awansu zawodowego nauczyciela, który poprzedza okres przygotowania do zawodu nauczyciela. 

Realizacja zadań związanych z awansem zawodowym nauczyciela kontraktowego – według zasad obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r.

Przepisami obowiązującymi do 31 sierpnia 2022 r. objęci zostali m.in. nauczyciele, którzy uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego do 31 sierpnia 2022 r., lecz do tego dnia nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa zmieniająca Kartę Nauczyciela), nauczyciele, którzy do 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do tego dnia nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego, stopień nauczyciela mianowanego uzyskują według przepisów dotychczasowych – tzn. przepisów Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2022 r. oraz przepisów rozporządzenia z 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Nauczyciel kontraktowy powinien więc wystąpić z wnioskiem o rozpoczęcie stażu (z początkiem roku szkolnego, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć – art. 9d ust. 1 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2022 r.) i przedstawić dyrektorowi plan rozwoju zawodowego w terminie 20 dni od dnia rozpoczęcia zajęć w szkole. Dyrektor powinien przydzielić nauczycielowi opiekuna stażu i dokonać zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia zajęć w szkole albo zwrócić go nauczycielowi do poprawienia wraz z pisemnym zaleceniem wprowadzenia niezbędnych zmian. Nauczyciel jest zobowiązany poprawić plan rozwoju zawodowego zgodnie z zaleceniami dyrektora szkoły i ponownie przedłożyć go dyrektorowi szkoły w wyznaczonym przez niego terminie, nie krótszym niż 3 dni robocze. Dyrektor szkoły zatwierdza poprawiony plan rozwoju zawodowego, uwzględniający jego zalecenia, w terminie 7 dni od dnia jego przedłożenia.

Opiekunowi stażu przysługuje dodatek funkcyjny z uwagi na § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 24 sierpnia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy. 

Nauczyciel kontraktowy może rozpocząć staż na stopień nauczyciela mianowanego po zachowaniu co najmniej 2-letniego okresu przepracowania w szkole od dnia nadania stopnia nauczyciela kontraktowego, zgodnie z art. 9d ust. 4 Karty Nauczyciela, w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2022 r. Zadaniem dyrektora jest również ustalenie, w jakim wymiarze nauczyciel kontraktowy będzie realizował staż. Jeżeli nauczyciel nie rozpoczął stażu przed 1 września 2021 r., tzn. rozpoczął go najwcześniej w dniu 1 września 2021 r. lub w latach kolejnych, wówczas wymiar stażu na stopień nauczyciela mianowanego skraca się o 1 rok. Staż na stopień nauczyciela mianowanego osoby, której staż powinien trwać 2 lata i 9 miesięcy, wynosi więc 1 rok i 9 miesięcy (art. 10 ust. 2 ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela). Z kolei, w przypadku nauczyciela posiadającego stopień nauczyciela kontraktowego, którego staż na ten stopień trwał 12 miesięcy (z uwagi na art. 9 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw), staż na stopień nauczyciela mianowanego trwa 9 miesięcy, jeśli nauczyciel ten nie rozpoczął stażu przed 1 września 2022 r. – tzn. rozpoczął staż na stopień nauczyciela mianowanego 1 września 2022 r. lub w latach kolejnych. 

Realizacja zadań związanych z awansem zawodowym nauczyciela mianowanego – według zasad obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r.

Przepisami obowiązującymi do 31 sierpnia 2022 r. objęci zostali również m.in. nauczyciele, którzy przed dniem 1 września 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela mianowanego i rozpoczęli przed tym dniem staż na stopień nauczyciela dyplomowanego, lecz do tego dnia nie uzyskali tego stopnia. 

Sytuacja nauczycieli posiadających stopień nauczyciela mianowanego powinna podlegać analizie z uwzględnieniem art. 11 ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela. Na podstawie tego przepisu, nauczyciele, którzy przed 1 września 2022 r. rozpoczęli staż na stopień nauczyciela dyplomowanego, lecz do tego dnia nie uzyskali tego stopnia, stopień nauczyciela dyplomowanego otrzymują według dotychczasowych przepisów, tzn. przepisów Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2022 r. oraz przepisów powołanego wcześniej rozporządzenia z 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Wrzesień 2021 r. był ostatnim miesiącem, w którym nauczyciel mianowany mógł rozpocząć staż na stopień nauczyciela dyplomowanego, zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 sierpnia 2022 r. 

Od 1 września 2022 r. nie jest możliwe odbywanie stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego według przepisów obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r. Nauczyciel, który nie rozpoczął stażu przed 1 września 2022 r., będzie mógł uzyskać stopień nauczyciela dyplomowanego według nowych regulacji prawnych, tzn. obowiązujących od 1 września 2022 r.

Realizacja zadań związanych z awansem zawodowym nauczyciela nieposiadającego stopnia awansu – według zasad obowiązujących po 31 sierpnia 2022 r.

Stosownie do art. 9a ust. 2 Karty Nauczyciela, nauczyciel nieposiadający stopnia awansu zawodowego, zwany „nauczycielem początkującym”, zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela. Wobec takiego nauczyciela stosuje się przepisy Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2022 r. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli. Przepis ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że nauczyciel nie może złożyć wniosku o nierealizowanie awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego. 

Zgodnie z art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela, nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu nauczyciela dyrektor szkoły przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych mentora. Mentorem nie może być nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze (wyjątek dotyczy jednostek prowadzonych przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego). 

Zadaniem mentora jest: 

1) wspieranie na bieżąco nauczyciela w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, w tym zapoznanie go z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz innymi dokumentami obowiązującymi w szkole,

2) udzielanie nauczycielowi pomocy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego, 

3) dzielenie się z nauczycielem wiedzą i doświadczeniem w zakresie niezbędnym do efektywnej realizacji obowiązków nauczyciela, 

4) umożliwienie nauczycielowi obserwowania prowadzonych przez siebie zajęć oraz omawianie z nim tych zajęć, 

5) obserwowanie zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz omawianie ich z tym nauczycielem, 

6) inspirowanie i zachęcanie nauczyciela do podejmowania wyzwań zawodowych.

Ponadto mentor jest zobowiązany poszerzać swoją wiedzę i doskonalić umiejętności w zakresie niezbędnym do pełnienia funkcji mentora. Mentor jest jedną z osób uczestniczących w zajęciach prowadzonych przez nauczyciela odbywającego przygotowanie do zawodu w drugim roku odbywania tego przygotowania przez nauczyciela. 

Awans zawodowy realizowany według przepisów rozdziału 3a Karty Nauczyciela oraz powołanego wcześniej rozporządzenia kończy ocena pracy wydawana przez dyrektora. Uzyskanie co najmniej dobrej oceny pracy w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu, obok uzyskania pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach, jest jednym z warunków koniecznych ubiegania się o podjęcie postępowania egzaminacyjnego (art. 9b ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela). 

Okres odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela wynosi co do zasady 3 lata i 9 miesięcy, ale może być też krótszy. Możliwość skrócenia okresu przygotowania do zawodu nauczyciela jest uzależniona od dodatkowych czynników, takich jak: posiadanie stopnia naukowego, posiadanie znaczącego dorobku zawodowego lub prowadzenie zajęć w szkole za granicą. Nauczyciel który: 

1) posiada stopień naukowy lub 

2) przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Rzeczypospolitej Polskiej prowadził zajęcia w szkole za granicą 

– może odbyć przygotowanie do zawodu nauczyciela w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy. 

Aby skorzystać z tej możliwości, nauczyciel składa do dyrektora szkoły oświadczenie o wymiarze, w jakim zamierza odbyć przygotowanie do zawodu nauczyciela, nie później niż do zakończenia roku szkolnego w drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela. 

Z kolei, wobec nauczyciela który:

1) przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole był nauczycielem akademickim i legitymował się co najmniej 3-letnim okresem pracy w uczelni lub 

2) w dniu nawiązania po raz pierwszy stosunku pracy w szkole posiadał co najmniej 5-letni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy 

– dyrektor szkoły może wyrazić zgodę na odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy.

Nauczyciel ten może (lecz nie musi) złożyć do dyrektora szkoły wniosek o wyrażenie zgody na odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy nie później niż do zakończenia roku szkolnego w drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela.

Jak wynika z przyjętych regulacji, możliwość skrócenia okresu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela jest obwarowana następującymi czynnikami: spełnieniem dodatkowych kryteriów (np. posiadania stopnia naukowego), złożeniem przez nauczyciela wniosku lub oświadczenia w wymaganym terminie, uzyskaniem zgody dyrektora (w przypadku wniosku nauczyciela). Należy ponadto podkreślić, że do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela są wliczane okresy zatrudnienia w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Natomiast do okresu tego nie są wliczane okresy nieobecności nauczyciela w pracy trwające nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego (art. 9ca ust. 9 Karty Nauczyciela). 

Osobę rozpoczynającą pracę w szkole zatrudnia się na okres 2 lat szkolnych, stosownie do art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela, jeśli nie wystąpią okoliczności uzasadniające zatrudnienie nauczyciela na inny okres, zgodnie z art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela (tj. zastępstwo nieobecnego nauczyciela lub potrzeby wynikające z organizacji nauczania). 

Stosownie do art. 10 ust. 3 Karty Nauczyciela, w szczególnych przypadkach uzasadnionych potrzebami szkoły z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, legitymującą się wymaganym poziomem wykształcenia, lecz nieposiadającą przygotowania pedagogicznego, może być nawiązany stosunek pracy, jeśli osoba ta zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole. W przypadku gdy nauczyciel w trakcie pierwszego roku pracy w szkole nie uzyska przygotowania pedagogicznego, dyrektor szkoły rozwiązuje z nauczycielem umowę o pracę z końcem tego roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dyrektor szkoły może nie rozwiązać umowy o pracę z nauczycielem, jeżeli nauczyciel nie uzyskał przygotowania pedagogicznego z przyczyn od niego niezależnych i zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie drugiego roku pracy w szkole. Przepis ten umożliwia przyjęcie, że osoba rozpoczynająca pracę w szkole, pomimo braku posiadania przygotowania pedagogicznego, może zostać zatrudniona w szczególnie uzasadnionych przypadkach i być traktowana jako osoba posiadająca wymagane kwalifikacje (na jej zatrudnienie nie jest wymagana zgoda organu sprawującego nadzór pedagogiczny). Osobę tę zatrudnia się na okres 2 lat szkolnych, jednak osoba ta musi uprzednio zobowiązać się do uzupełnienia przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole. Jeżeli przygotowanie pedagogiczne nie zostanie przez tę osobę uzupełnione, wówczas dyrektor rozwiązuje z nią stosunek pracy bez wypowiedzenia z końcem roku szkolnego, chyba że skorzysta z możliwości utrzymania stosunku zatrudnienia nauczyciela, jeżeli nieuzupełnienie kwalifikacji nastąpiło z przyczyn niezależnych od nauczyciela i zobowiąże się on do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie drugiego roku pracy w szkole. 

Ponadto należy uwzględnić sytuację nauczycieli, którzy nie posiadają stopnia awansu zawodowego, ale legitymują się okresem zatrudnienia w szkole. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 10 ust. 6 ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela, nauczycielom, którzy do 31 sierpnia 2022 r. nie uzyskali stopnia nauczyciela kontraktowego, do okresu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela wlicza się okres dotychczasowego zatrudnienia nauczyciela w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, z wyłączeniem okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwających nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego, z tym że w przypadku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze:

1) 3 lat i 9 miesięcy – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 3 lata,

2) 2 lat i 9 miesięcy – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 2 lata.

Realizacja zadań związanych z awansem zawodowym nauczyciela mianowanego – według zasad obowiązujących po 31 sierpnia 2022 r.

Nauczyciel mianowany może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej 5 lat i 9 miesięcy od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego (art. 9ca ust. 6 Karty Nauczyciela). Jednakże, nauczyciel mianowany, który:

1. posiada stopnień naukowy lub
2. przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Rzeczypospolitej Polskiej prowadził zajęcia w szkole za granicą

– może złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej 4 lat i 9 miesięcy od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego.

Nauczyciel nie składa wniosku o rozpoczęcie wliczania okresu przepracowania, na wzór wniosku o rozpoczęcie stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego, jaki był przewidziany w przepisach obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r. Do okresu przepracowania wlicza się okresy zatrudnienia w wymiarze co najmniej 1/2 etatu, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. 

W odniesieniu do czasu trwania okresu przepracowania należy mieć również na względzie regulacje przejściowe, wynikające z art. 12 ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem, nauczycielom, którzy stopień nauczyciela mianowanego uzyskali lub uzyskają według przepisów dotychczasowych i do dnia 1 września 2022 r. nie rozpoczęli stażu na stopień nauczyciela dyplomowanego, okres pracy w szkole skraca się o:

1) 2 lata – jeżeli w szczególności odbyli staż na stopień nauczyciela mianowanego w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy,

2) rok – jeżeli w szczególności odbyli staż na stopień nauczyciela mianowanego w wymiarze skróconym na podstawie art. 10 ust. 2 lub 3 ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela. 

Podanie do wiadomości informacji o zestawie podręczników obowiązującym w szkole

Zespół nauczycieli prowadzących nauczanie w klasach I–III szkoły podstawowej oraz zespół nauczycieli prowadzących nauczanie danych zajęć edukacyjnych w klasach IV–VIII szkoły podstawowej i szkole ponadpodstawowej przedstawiają dyrektorowi szkoły propozycję:

1) jednego podręcznika do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej oraz jednego podręcznika do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego, lub materiału edukacyjnego, dla uczniów danej klasy – w przypadku klas I–III szkoły podstawowej;

2) jednego podręcznika do danych zajęć edukacyjnych lub materiału edukacyjnego do danych zajęć edukacyjnych, dla uczniów danej klasy – w przypadku klas IV–VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej;

3) materiałów ćwiczeniowych.

Zespoły nauczycieli mogą również przedstawić dyrektorowi szkoły propozycję więcej niż jednego podręcznika lub materiału edukacyjnego:

1) do danego języka obcego nowożytnego w danej klasie, biorąc pod uwagę poziomy nauczania języków obcych nowożytnych – w przypadku klas IV–VIII szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej;

2) do danych zajęć edukacyjnych w danej klasie, biorąc pod uwagę zakres kształcenia: podstawowy lub rozszerzony, ustalony w podstawie programowej kształcenia ogólnego – w przypadku szkoły ponadpodstawowej;

3) do danych zajęć edukacyjnych w danej klasie z zakresu kształcenia w zawodzie – w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe;

4) w przypadku uczniów niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym;

5) w przypadku uczniów objętych kształceniem w zakresie niezbędnym do podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej.

Zespoły nauczycieli przy wyborze podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych dla uczniów niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym uwzględniają potrzeby edukacyjne i ich możliwości psychofizyczne. 

Na podstawie art. 22ab ust. 4 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, dyrektor szkoły, na podstawie propozycji zespołów nauczycieli oraz w przypadku braku porozumienia w zespole nauczycieli w sprawie przedstawienia propozycji podręczników lub materiałów edukacyjnych ustala:

1) zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujący we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy lata szkolne,

2) materiały ćwiczeniowe obowiązujące w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym

– po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady rodziców.

Dyrektor szkoły, na wniosek zespołu nauczycieli może:

1) dokonać zmian w zestawie podręczników lub materiałów edukacyjnych oraz zmiany materiałów ćwiczeniowych, jeżeli nie ma możliwości zakupu danego podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego;

2) uzupełnić zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych, a także materiały ćwiczeniowe.

Dyrektor szkoły corocznie podaje do publicznej wiadomości zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych oraz materiały ćwiczeniowe obowiązujące w danym roku szkolnym.

Dokonanie przeglądu stanu technicznego obiektów należących do szkoły

Dyrektor wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Jako na organie wykonującym czynności z zakresu prawa pracy za pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy spoczywa również na dyrektorze wobec pracowników niebędących nauczycielami. Zgodnie z art. 94 pkt 4 k.p., pracodawca jest zobowiązany zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz prowadzić systematyczne szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, dyrektor, co najmniej raz w roku, dokonuje kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do szkoły lub placówki, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, oraz określa kierunki ich poprawy. 

W tym celu dyrektor powinien powołać komisję, która dokona przeglądu stanu technicznego obiektów i sporządzi protokół, którego kopię dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu. Obowiązek przeprowadzenia kontroli obiektów budowlanych wynika również z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, mianowicie z art. 62 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.

Przed rozpoczęciem roku szkolnego dyrektor powinien więc poczynić starania w celu ustalenia, czy stan techniczny obiektów gwarantuje bezpieczne i higieniczne warunki uczestnikom procesu edukacyjnego, w tym również w zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz przepisów sanitarnych. Pomimo odwołania stanu epidemii w Polsce należy również zadbać o zachowanie bezpiecznych warunków w zakresie przeciwdziałania chorobom zakaźnym, w tym COVID-19. Należy więc przypomnieć uczniom o potrzebie częstego mycia rąk i zachowaniu środków ostrożności w przypadku wystąpienia objawów infekcji. 

Dyrektor, jako przełożony służbowy wszystkich pracowników szkoły, jest zobligowany do zapewnienia szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracowników. Zgodnie z art. 237³ § 1 k.p., nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca jest zobowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę. Ponadto pracodawca jest zobowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac oraz wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy.

Z kolei pracownik jest zobowiązany potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Przygotowanie posiedzenia rady pedagogicznej

Artykuł 69 ust. 5 Prawa oświatowego obliguje radę pedagogiczną do zebrania się, w szczególności przed rozpoczęciem roku szkolnego. Dyrektor – jako przewodniczący rady pedagogicznej – powinien zatem ustalić datę posiedzenia oraz przygotować zagadnienia, które będą przedmiotem obrad, w czasie których powinien, np. poinformować o wynikach rekrutacji uczniów do klas pierwszych, poddać pod zaopiniowanie organizację pracy szkoły, w tym tygodniowy rozkład zajęć edukacyjnych oraz organizację kwalifikacyjnych kursów zawodowych, jeżeli szkoła takie kursy prowadzi. Rada pedagogiczna opiniuje również propozycje dyrektora szkoły w sprawach przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatkowo płatnych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.

Nie powinien ujść uwadze również obowiązek dyrektora wynikający z § 24 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego. W świetle powyższej regulacji, dyrektor szkoły lub placówki, w terminie do 31 sierpnia, przedstawia na zebraniu rady pedagogicznej, a w przypadku szkoły, w której nie tworzy się rady pedagogicznej – na zebraniu z udziałem nauczycieli i osób niebędących nauczycielami, które realizują zadania statutowe szkoły, wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego.

Warto również odnotować, że w terminie do 15 września danego roku szkolnego dyrektor szkoły opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia na zebraniu rady pedagogicznej, a w przypadku szkoły, w której nie tworzy się rady pedagogicznej – na zebraniu z udziałem nauczycieli i osób niebędących nauczycielami, które realizują zadania statutowe szkoły. Plan nadzoru pedagogicznego jest opracowywany z uwzględnieniem wniosków z nadzoru pedagogicznego sprawowanego w szkole lub placówce w poprzednim roku szkolnym oraz podstawowych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa, ustalonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. 

©®

AGATA PISZKO 

– prawnik, członek stowarzyszenia audytorów wewnętrznych IIA Polska; posiada wieloletnie doświadczenie w zakresie organizacji i zarządzania oświatą