Prawo do diety sołtysa pełniącego funkcję radnego

Czy radny pełniący również funkcję sołtysa powinien otrzymywać dwie diety? Takie pytanie zadaje sobie wiele samorządów. Niestety odpowiedź nie wynika wprost z przepisów. Jak wobec tego postępować w takich przypadkach? Wyjaśniamy to w niniejszym tekście.

Sołtys jest organem wykonawczym w sołectwie. Na gruncie obowiązujących przepisów rada gminy może ustanowić zasady, na jakich będzie mu przysługiwała dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej (art. 37b ustawy o samorządzie gminnym; dalej: u.s.g.). Z regulacji tej jasno wynika, że rada gminy ma swobodę zarówno co do samego przyznania prawa do diety, jak i co do ustalenia zasad, na jakich ona przysługuje. Użycie spójnika „oraz” przesądza zaś o tym, że jeśli rada zdecyduje się na przyznanie sołtysowi diety, to ma również obowiązek ustalenia zasad, na jakich będzie dokonywany zwrot kosztów podróży. Przewodniczący organu wykonawczego ma bowiem prawo do obu tych świadczeń (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 5051/21).

Dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowych przysługuje również radnemu. Także w tym przypadku zasady wypłaty ustala rada gminy (art. 25 ust. 4 u.s.g.). Różnica polega jednak na tym, że w przypadku radnego może ona zdecydować jedynie o zasadach, na jakich ta dieta będzie wypłacana, a nie o samym prawie do niej – to zostało bowiem przyznane radnym przez ustawodawcę.

Warto zwrócić uwagę na to, że dieta – zarówno ta przysługująca sołtysowi, jak i ta wypłacana radnemu – nie ma charakteru wynagrodzenia za pełnioną funkcję, a stanowi ekwiwalent utraconych korzyści lub poniesionych nakładów.

Łączenie funkcji sołtysa i radnego a prawo do dwóch diet

Problemem o bardzo istotnym praktycznym znaczeniu jest to, czy prawo do diety oraz zwrotu kosztów podróży służbowej, przysługujące sołtysowi i radnemu, doznaje ograniczeń w sytuacji, gdy jedna osoba sprawuje obie wskazane funkcje? Pytania dotyczące tej problematyki wciąż trafiają do regionalnych izb obrachunkowych. Okazuje się bowiem, że łączenie funkcji sołtysa i radnego jest zjawiskiem często występującym w samorządach. W takich przypadkach, jeśli rada gminy podjęła decyzję o przyznaniu sołtysom prawa do omawianych świadczeń, rodzą się wątpliwości, czy dietę i zwrot kosztów podróży należy wypłacać podwójnie – z tytułu obu pełnionych funkcji. Odpowiedź na to pytanie jest przecząca. Radny pełniący również funkcję sołtysa będzie miał w takich przypadkach prawo tylko do jednej diety. Wynika to przede wszystkim z jej charakteru – jak już wskazywano, nie stanowi ona przecież wynagrodzenia z tytułu sprawowania funkcji, a ma jedynie stanowić ekwiwalent za utracone korzyści (np. pomniejszenie wynagrodzenia za pracę w związku z obecnością na sesji rady gminy).

W takiej sytuacji wydatki oraz straty spowodowane wypełnianiem obowiązków wynikających z pełnienia określonej funkcji zostają wyrównane już poprzez wypłatę jednego świadczenia. Którego? Otóż diety radnego – bo to ona przysługuje z mocy ustawy i jej wypłata jest obowiązkowa. Taki pogląd jest zgodnie potwierdzany w wyjaśnieniach, których udzielają regionalne izby obrachunkowe – zob. np. pisma RIO: w Olsztynie z 29 maja 2023 r. (sygn. RIO.III.072-43/2023), w Zielonej Górze z 28 marca 2023 r. (sygn. RIO. II.K.061.9.2023), w Poznaniu z 7 stycznia 2019 r. (sygn. WA-0280/91/2019/2020).

Małgorzata Masłowska