Wyrok SN z dnia 8 maja 2025 r., sygn. II USKP 156/23

1. Organ rentowy jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, gdy w początkowym okresie tej działalności zadeklarowana podstawa nie ma odzwierciedlenia w przychodach i wskazuje na instrumentalne włączenie się do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania nieadekwatnie wysokich świadczeń; uprawnienie to wynika z podmiotowości ZUS jako wykonawcy ubezpieczeń społecznych oraz zasady solidarności i równego traktowania ubezpieczonych (art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

2.Weryfikacja zawyżonej podstawy wymiaru składek przez organ rentowy nie może prowadzić do jej obniżenia poniżej poziomu wynikającego z art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, jeżeli ubezpieczony faktycznie prowadził działalność gospodarczą i był uprawniony do tej podstawy; dopuszczalne jest natomiast obniżenie podstawy powyżej tego poziomu, gdy zadeklarowana kwota była rażąco nieproporcjonalna do skali i wyników prowadzonej działalności.

3. Ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne należy do sfery faktycznej stosunku prawnego i nie stanowi należności składkowej w rozumieniu art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem decyzja organu rentowego ustalająca tę podstawę nie jest objęta przedawnieniem właściwym dla składek.

Teza AI