Zawieszenie prawa do renty w celu uzyskania prawa do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego

Osoba uprawniona do renty, która przed 1 stycznia 2024 r. spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie może równocześnie pobierać obu świadczeń – musiała wybrać jedno świadczenie, rezygnując z drugiego. W przypadku gdy korzystniejsze było dla niej pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, powinna złożyć do organu rentowego wniosek o zawieszenie prawa do renty. Tak orzekł WSA w Warszawie i wyrok ten utrzymał w mocy NSA.

Podmioty uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1. matce albo ojcu,
2. innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3. opiekunowi faktycznemu dziecka,
4. rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

– jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych).

Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego

Wysokość świadczenia wynosi 3287,19 zł miesięcznie i kwota ta podlega corocznej waloryzacji od 1 stycznia. Wysokość świadczenia należną za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 gr w górę (art. 17 ust. 3, 3a i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W przypadku sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą niepełnosprawną wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podwyższa się o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka. Należy jednak zaznaczyć, że podwyższenie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy opieka sprawowana jest przez matkę, ojca, inną osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, małżonka, opiekuna faktycznego dziecka, rodzinę zastępczą lub osobę prowadzącą rodzinny dom dziecka (art. 17 ust. 3e ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Kiedy świadczenie nie przysługuje

Świadczenie pielęgnacyjne obecnie nie należy się, jeżeli:

1. osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,
2. osoba wymagająca opieki została umieszczona lub przebywa w domu pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich,
3. osoba wymagająca opieki jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
4. na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
5. na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

– art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Warto wspomnieć, że zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Pobieranie renty a prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – według orzecznictwa

W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała ustalone prawo do emerytury lub renty. Oznaczało to, że uprawniony do renty, który spełniał warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, musiał wybrać jedno świadczenie, rezygnując z drugiego. Zatem jeśli pobierana renta była niższa niż świadczenie pielęgnacyjne, wówczas wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne mógł zrezygnować z renty na rzecz wyższego świadczenia, co skutkowało zawieszeniem jego prawa do renty i eliminowało przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stanowisko to potwierdził WSA w Warszawie, który wyrokiem z 23 maja 2024 r. (sygn. akt I SA/Wa 2601/23) oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tym, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne nie zrezygnował z pobieranej renty. Od tego wyroku wnioskujący wniósł skargę kasacyjną, którą NSA oddalił wyrokiem z 17 września 2025 r. (sygn. akt I OSK 1858/24), potwierdzając jednocześnie, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził słuszność stanowiska sądu I instancji, wskazując, że interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., (...) nie pozwala na równoczesne pobieranie przez skarżącego świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego (…). Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a) u.ś.r. – jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie – przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. (…). Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

©®

Anna Ryl

doktor nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa pracy i finansów publicznych, biegły sądowy