Interpretacja indywidualna z dnia 27 listopada 2025 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0112-KDIL2-2.4011.694.2025.9.AA 0111-KDIB2-3.4015.305.2025.10.ASZ
Świadczenie restytucyjne otrzymane w wyniku uchylenia skutków prawnych darowizny, skutecznie anulowanej ex tunc z powodu błędu co do treści czynności prawnej, nie stanowi przysporzenia majątkowego podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ani podatkiem od spadków i darowizn.
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowna Pani,
stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
W dniu 22 sierpnia 2025 r. wpłynął Pani wniosek z 22 sierpnia 2025 r. o wydanie interpretacji indywidualnej. Uzupełniła go Pani pismem z 26 września 2025 r. (wpływ 26 września 2025 r.) oraz pismem z 12 listopada 2025 r. (wpływ 12 listopada 2025 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis stanu faktycznego
W dniu 9 marca 2012 r. Wnioskodawczyni przekazała przedsiębiorstwo „(…)” jako darowiznę na rzecz (…) (akt notarialny Repertorium (…)).
5 stycznia 2018 r. Wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny z uwagi na niezrealizowanie celu tej darowizny.
W dniu 9 marca 2018 r. strony zawarły porozumienie, w którym (…) zobowiązała się wypłacić Wnioskodawczyni (...)% wartości sprzedaży przedsiębiorstwa (lub jego składników).
W dniu 20 sierpnia 2025 r. na rachunek bankowy Wnioskodawczyni wpłynęła kwota (…) zł, stanowiąca tę część wartości sprzedaży przedsiębiorstwa, zgodnie z porozumieniem, pozostała część zostanie rozliczona w przyszłości.
Uzupełnienie wniosku
1. Podstawą prawną czynności cywilnoprawnej polegającej na uchyleniu się od skutków prawnych darowizny przedsiębiorstwa nie był art. 898 k.c. ani art. 353¹ k.c., lecz art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 88 § 1-2 Kodeksu cywilnego. Darczyńca złożył spadkobiercom obdarowanego oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny z powodu błędu co do treści czynności prawnej, w ustawowym terminie, a spadkobiercy uznali to oświadczenie.
2. Zwrot świadczenia w naturze (przywrócenie przedsiębiorstwa w pierwotnym stanie) nie był możliwy ze względu na dokonane w okresie od dnia darowizny do chwili śmierci obdarowanego oraz w okresie późniejszym przekształcenia majątkowe, likwidację części składników przedsiębiorstwa oraz rozproszenie aktywów i zobowiązań, co uniemożliwiało praktyczne i rzeczowe odtworzenie stanu sprzed darowizny. Wobec tego spadkobiercy spełnili świadczenie w pieniądzu odpowiadające wartości darowizny, dokonując przelewu bankowego stanowiącego przywrócenie stanu majątkowego Wnioskodawczyni sprzed dokonania nieważnej czynności.
Dodatkowo wyjaśniła Pani, że:
1. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny z dnia 9 marca 2012 r. zostało złożone w formie pisemnej w dniu 5 stycznia 2018 r. (…), które wraz z Wnioskodawczynią są spadkobierczyniami (…) (zmarłego xx stycznia 2018 r.). (…) była jednocześnie współobdarowaną. Oświadczenie złożono na podstawie art. 84 §1 k.c. w zw. z art.88 §1-2 k.c. Przepisy te nie wymagają formy aktu notarialnego, zatem forma pisemna była wystarczająca. Spadkobierczynie uznały oświadczenie, co oznacza, że darowizna została skutecznie uchylona ex tunc. Oświadczenie złożono niezwłocznie po wykryciu błędu, co nastąpiło po zapoznaniu się z treścią testamentu (…), a więc z zachowaniem terminu ustawowego.
2. W sprawie nie toczyło się postępowanie sądowe. Skutek uchylenia nastąpił poprzez uznanie oświadczenia przez spadkobierczynie, które wszystkie znały okoliczności darowizny i jej skutki.
3. Porozumienie z dnia 9 marca 2018 r. zostało zawarte za wiedzą i zgodą (…). (…) działała we własnym imieniu – jako współobdarowana – oraz jako spadkobierczyni (…). Jej wolą było, aby konsekwencje braku realizacji celu darowizny przez (…) nie obciążały (…). Strony uzgodniły, że ostateczne rozliczenie majątkowe między spadkobierczyniami (…) nastąpi w dziale spadku.
Porozumienie zostało zawarte pomiędzy (…) – darczyńcą przedsiębiorstwa „(…)” – a (…), współobdarowaną i spadkobierczynią (…), zmarłego xx stycznia 2018 r., za wiedzą i zgodą (…), drugiej spadkobierczyni (…).
Celem porozumienia było uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych po uchyleniu się (…) od skutków prawnych darowizny z dnia 9 marca 2012 r., dokonanym z powodu błędu co do treści czynności prawnej(art. 84 i 88 k.c.). Strony zgodnie przyjęły, że uchylenie oświadczenia woli wywołuje skutki wsteczne (ex tunc), co oznacza, że darowizna nigdy nie wywołała skutków prawnych. Zasadne stało się zatem dokonanie odpowiednich rozliczeń majątkowych pomiędzy darczyńcą a spadkobiercami obdarowanego.
Ponieważ przedsiębiorstwo przekazane w 2012 r. nie istniało już w pierwotnej postaci – zostało zlikwidowane, a jego składniki majątkowe w większości rozdysponowane – zwrot w naturze nie był możliwy. Strony uzgodniły więc, że (…), działając również za wiedzą i zgodą (…), wypłaci (…) równowartość części udziału w przedsiębiorstwie odpowiadającą (...)% wartości sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego składników. Wypłata ta stanowiła częściowy zwrot świadczenia nienależnego, wynikającego z nieważności czynności darowizny i braku możliwości restytucji w naturze.
Wypłata nie miała charakteru darowizny ani odszkodowania i nie stanowiła ostatecznego rozliczenia między stronami. Jej celem było wyłącznie częściowe przywrócenie równowagi majątkowej po uchyleniu darowizny oraz uniknięcie sporu sądowego pomiędzy darczyńcą a spadkobierczyniami obdarowanego. Ostateczne rozliczenie wszystkich skutków majątkowych uchylenia darowizny ma nastąpić w ramach działu spadku po (…).
W konsekwencji porozumienie z dnia 9 marca 2018 r. miało charakter restytucyjny i ugodowy. Nie prowadziło do powstania nowego przysporzenia majątkowego po stronie (…), a jedynie służyło zwrotowi świadczenia nienależnego wynikającego z nieważnej czynności prawnej.
4. Określenie „odwołanie darowizny”, użyte w opisie sprawy, miało wyłącznie charakter skrótowy i opisowy, a nie prawny. Użyto go potocznie – dla uproszczenia – dla określenia czynności polegającej na uchyleniu się od skutków prawnych darowizny, które faktycznie nastąpiło na podstawie art. 84 §1 w zw. z art.88 § 1-2 k.c.
W przedmiotowej sprawie nie doszło do odwołania darowizny w rozumieniu art. 898 k.c., lecz do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Złożone oświadczenie zostało przedstawione spadkobierczyniom obdarowanego i przez nie uznane, co oznacza, że darowizna stała się nieważna od samego początku (ex tunc).
Skoro czynność była nieważna od chwili jej dokonania, strony były zobowiązane do zwrotu świadczeń nienależnych, stosownie do art. 410 §1 i §2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Przedsiębiorstwo nie mogło zostać zwrócone w naturze, ponieważ uległo likwidacji i rozproszeniu składników, dlatego zwrot świadczenia nienależnego mógł nastąpić wyłącznie w formie pieniężnej, odpowiadającej wartości udziału Wnioskodawczyni.
5. Otrzymana kwota stanowi świadczenie restytucyjne, przywracające stan majątkowy sprzed nieważnej czynności. Skoro darowizna z 2012 r. jest nieważnaex tunc, to majątek nigdy nie został skutecznie przeniesiony, a zatem jego zwrot – również w formie pieniężnej – nie prowadzi do uzyskania nowego przysporzenia majątkowego.
Pytanie
Czy otrzymanie przez Wnioskodawczynię kwoty (…) zł w dniu 20 sierpnia 2025 r. w związku z odwołaniem darowizny z 2012 r. oraz zawartym porozumieniem z 2018 r., stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych albo podatkiem od spadków i darowizn?
Pani stanowisko w sprawie
W Pani ocenie – odwołanie darowizny – będące odrębnym zdarzeniem prawnym – nie jest objęte zakresem podatku od spadków i darowizn, który obejmuje tylko enumeratywnie wymienione formy (darowizna, dziedziczenie itd.). W wyniku odwołania darowizny dochodzi do przywrócenia stanu sprzed darowizny, a wypłacona kwota stanowi restytucję, a nie nowe przysporzenie majątkowe wobec darczyńcy. Wobec tego nie dochodzi do zwiększenia majątku Wnioskodawczyni ponad stan wcześniejszy, co oznacza brak przychodu podatkowego w ramach podatku dochodowego (PIT).
W związku z powyższym nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn oraz nie powstaje przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i w zakresie podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.):
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
W myśl art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jednocześnie, moment przeniesienia prawa własności w prawie podatkowym określony jest zgodnie z normami prawa cywilnego. Kwestie dotyczące stosunków cywilnoprawnych zarówno między osobami fizycznymi, jak i osobami prawnymi, a tym samym zawarcie między tymi stronami umów o charakterze cywilnoprawnym regulują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071).
Zgodnie z art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego:
Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.
Z powyższego wynika zatem, że nabyciem w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych jest każda czynność, na mocy której na osobę fizyczną – nabywcę przechodzi własność, bez względu na to czy nabycie następuje w sposób odpłatny czy nieodpłatny.
Poza przedmiotem sporu pozostaje, że Pani jako Darczyńca – darowizną z 9 marca 2012 r. – przekazała przedsiębiorstwo, a przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Dokonując oceny skutków podatkowych tak przedstawionego w Pani wniosku zdarzenia, wyjaśniam, że zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071):
Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.
Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. Przy czym nieodpłatność świadczenia darczyńcy stwierdzona musi być zarówno subiektywnie, jak i obiektywnie, tj. niezależnie od uzyskania jakiejkolwiek korzyści lub ekwiwalentu od obdarowanego. Czyniąc darowiznę, darczyńca realizuje zamiar przysporzenia obdarowanemu korzyści kosztem własnego majątku.
Darowizna jest więc czynnością, której celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego (świadczenie musi wzbogacić obdarowanego), a zobowiązanie darczyńcy musi być zamierzone jako nieodpłatne. Darowizna może polegać zarówno na przesunięciach do majątku obdarowanego określonych przedmiotów majątkowych, jak i na innych postaciach dyspozycji majątkowych darczyńcy prowadzących do zmniejszenia jego majątku, a po stronie obdarowanego – do zwiększenia jego majątku (zwiększenia aktywów lub zmniejszenia pasywów).
Zwracam uwagę, że umowa darowizny jest umową jednostronnie zobowiązującą, konsensualną, nieodpłatną i kauzalną (tzn. jest podstawą przysporzenia, która jest konieczna do przejścia własności rzeczy – causa donandi).
Stosownie do art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego:
Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że aby można było mówić o darowiźnie, musi być ona nie tylko zawarta w odpowiedniej formie umowy przenoszącej własność, lecz koniecznym jest, aby była ona skuteczna.
Jak wskazuje art. 60 Kodeksu cywilnego:
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).
Co do zasady, oświadczenie woli złożone przez osobę pełnoletnią jest w pełni skuteczne, w szczególności natomiast może prowadzić do zawarcia ważnej umowy (sprzedaży, darowizny itd.), z której następnie trudno, jeżeli w ogóle, można się wycofać bez negatywnych konsekwencji.
Jak od każdej zasady tu również istnieją jednak wyjątki. Kodeks cywilny uznaje za nieważne z mocy prawa bądź ewentualnie dopuszcza możliwość uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli w przypadku, gdy jest ono dotknięte wadami wpływającymi na jego skuteczność prawną, takimi jak np.: błąd co do czynności prawnej albo zniekształcenie oświadczenia woli (art. 84 i art. 85 Kodeksu cywilnego). Błędem natomiast jest mylne wyobrażenie o istniejącym stanie rzeczy lub mylne wyobrażenie o treści złożonego oświadczenia woli.
Stosownie do art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego:
W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.
W myśl natomiast art. 84 § 2 Kodeksu cywilnego:
Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).
Stosownie do art. 85 § 1 Kodeksu cywilnego:
Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia.
Zgodnie z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego:
Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.
Z kolei w myśl natomiast art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego:
Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby – z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.
Z uzupełnienia wynika, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny złożyła Pani w formie pisemnej 5 stycznia 2018 r. (…), które wraz z Panią są spadkobierczyniami (…) (zmarłego xx stycznia 2018 r.). (…) była jednocześnie współobdarowaną. Oświadczenie złożyła Pani na podstawie art. 84 § 1 w zw. z art.88 § 1-2 Kodeksu cywilnego. Przepisy te nie wymagają formy aktu notarialnego, zatem forma pisemna była wystarczająca. Spadkobierczynie uznały oświadczenie. Dlatego – jak Pani wskazała – darowizna została skutecznie uchylona ex tunc. Oświadczenie złożyła Pani niezwłocznie po wykryciu błędu, co nastąpiło po zapoznaniu się z testamentem (…), a więc z zachowaniem terminu ustawowego. W tej sprawie nie toczyło się postępowanie sądowe. Skutek uchylenia nastąpił przez uznanie oświadczenia przez spadkobierczynie, które wszystkie znały okoliczności darowizny i jej skutki.Porozumienie z 9 marca 2018 r. zostało zawarte za wiedzą i zgodą (…). (…) działała we własnym imieniu – jako współobdarowana – oraz jako spadkobierczyni (…). Jej wolą było, aby konsekwencje braku realizacji celu darowizny przez (…) nie obciążały (…). Strony uzgodniły, że ostateczne rozliczenie majątkowe między spadkobierczyniami (…) i (…) nastąpi w dziale spadku. Porozumienie to zostało zawarte między (…) – darczyńcą przedsiębiorstwa a (…), współobdarowaną i spadkobierczynią (...), zmarłego xx stycznia 2018 r., za wiedzą i zgodą (…), drugiej spadkobierczyni (…). Celem tego porozumienia było uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych po uchyleniu się Pani od skutków prawnych darowizny z 9 marca 2012 r., dokonanym z powodu błędu co do treści czynności prawnej (art. 84 i 88 k.c.). Strony zgodnie przyjęły, że uchylenie oświadczenia woli wywołuje skutki wsteczne (ex tunc). To oznacza – jak Pani wskazała – że darowizna nigdy nie wywołała skutków prawnych. Zasadne stało się zatem dokonanie odpowiednich rozliczeń majątkowych między darczyńcą a spadkobiercami obdarowanego. Ponieważ przedsiębiorstwo przekazane w 2012 r. nie istniało już w pierwotnej postaci – zostało zlikwidowane, a jego składniki majątkowe w większości rozdysponowane – zwrot w naturze nie był możliwy. Strony uzgodniły więc, że (…), działając również za wiedzą i zgodą (…), wypłaci Pani równowartość części udziału w przedsiębiorstwie odpowiadającą (...)% wartości sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego składników. Wypłata ta stanowiła częściowy zwrot świadczenia nienależnego, wynikającego z nieważności czynności darowizny i braku możliwości restytucji w naturze. Wypłata ta nie miała charakteru darowizny ani odszkodowania i nie stanowiła ostatecznego rozliczenia między stronami. Jej celem było wyłącznie częściowe przywrócenie równowagi majątkowej po uchyleniu darowizny oraz uniknięcie sporu sądowego między Panią a spadkobierczyniami obdarowanego. Ostateczne rozliczenie wszystkich skutków majątkowych uchylenia darowizny ma nastąpić w ramach działu spadku po (…). W konsekwencji – jak Pani wskazała – porozumienie z 9 marca 2018 r. miało charakter restytucyjny i ugodowy. Nie prowadziło do powstania nowego przysporzenia majątkowego po Pani stronie, a jedynie służyło zwrotowi świadczenia nienależnego wynikającego z nieważnej czynności prawnej. Jak Pani oświadczyła, otrzymana kwota stanowi świadczenie restytucyjne, przywracające stan majątkowy sprzed nieważnej czynności.
W Pani sprawie istotne jest ustalenie, czy Pani oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny oraz przekazanie na Pani rzecz wskazanych w opisie środków pieniężnych skutkowało dla Pani przysporzeniem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
W świetle powyższych faktów wyjaśniam, że zasadnicze znaczenie ma ocena skutków prawnych uchylenia się od skutków prawnych darowizny i otrzymanie przez Panią opisanej kwoty, tzn. ustalenie, czy takie oświadczenie wywołuje skutki:
- wstecz (ex tunc) – tj. stosunek prawny między stronami umowy darowizny wygasł ze skutkiem wstecznym, tak jakby umowa darowizny w ogóle nie została zawarta,
- tylko na przyszłość (ex nunc) – tj. darczyńca ponownie nabywa własność, której się uprzednio wyzbył.
Uchylenie się od skutków prawnych darowizny powoduje stan zobowiązujący nabywcę przedsiębiorstwa do przeniesienia własności z powrotem na rzecz zbywcy. Z chwilą skutecznego uchylenia się przez podatnika od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej oświadczenia woli, zawarta umowa darowizny staje się nieważna ze skutkiem wstecz, a więc od chwili jej zawarcia. A zwrot nienależnego świadczenia jest traktowany jako czynność restytucyjna, a nie jako nowe przysporzenie majątkowe podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych można mówić tylko w sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.
Pani złożyła spadkobierczyniom obdarowanego oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny. Dlatego środki pieniężne, jakie Pani otrzymała od spadkobierczyń, stanowiące część wartości przekazanego przedsiębiorstwa, jako zwrot nienależnego świadczenia, nie stanowią dla Pani przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Podsumowanie: otrzymanie przez Panią 20 sierpnia 2025 r. kwoty (…) zł od spadkobierców w związku z zawartym porozumieniem nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Odnosząc się do Pani wątpliwości związanych z opodatkowaniem otrzymanej kwoty na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn, wyjaśniam, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 ze zm.):
Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
1)dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;
2)darowizny, polecenia darczyńcy;
3)zasiedzenia;
4)nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
5)zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;
6)nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Stosownie do art. 1 ust. 2 ww. ustawy:
Podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.
Jak wynika z przywołanych przepisów, katalog tytułów nabycia podlegającego opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn jest katalogiem zamkniętym. Wymienione w nim tytuły nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych stanowią jedyne przypadki podlegające opodatkowaniu tym podatkiem.
Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że 9 marca 2012 r. przekazała Pani przedsiębiorstwo jako darowiznę na rzecz (…). 5 stycznia 2018 r. złożyła Pani oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny z uwagi na niezrealizowanie celu tej darowizny. 9 marca 2018 r. strony zawarły porozumienie, w którym (…) zobowiązała się wypłacić Pani (...)% wartości sprzedaży przedsiębiorstwa (lub jego składników).
W uzupełnieniach wniosku wskazała Pani, że podstawą prawną czynności cywilnoprawnej polegającej na uchyleniu się od skutków prawnych darowizny przedsiębiorstwa był art. 84 § 1 w zw. z art. 88 § 1-2 Kodeksu cywilnego. W przedmiotowej sprawie nie doszło do odwołania darowizny w rozumieniu art. 898 Kodeksu cywilnego, lecz do skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Złożone oświadczenie zostało przedstawione spadkobierczyniom obdarowanego i przez nie uznane, co oznacza, że darowizna stała się nieważna od samego początku (ex tunc). Skoro czynność była nieważna od chwili jej dokonania, strony były zobowiązane do zwrotu świadczeń nienależnych, stosownie do art. 410 § 1 i § 2 w zw. z art. 405 Kodeksu cywilnego. Przedsiębiorstwo nie mogło zostać zwrócone w naturze, ponieważ uległo likwidacji i rozproszeniu składników, dlatego zwrot świadczenia nienależnego mógł nastąpić wyłącznie w formie pieniężnej, odpowiadającej wartości Pani udziału. Otrzymana kwota stanowi świadczenie restytucyjne, przywracające stan majątkowy sprzed nieważnej czynności.
Stosownie do art. 405 Kodeksu cywilnego:
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.
Zgodnie natomiast z art. 410 § 1 i § 2 ww. Kodeksu:
Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
Jak wskazano powyżej, uchylenie się od skutków prawnych darowizny powoduje stan zobowiązujący nabywcę przedsiębiorstwa do przeniesienia własności z powrotem na rzecz zbywcy. Z chwilą skutecznego uchylenia się przez podatnika od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej oświadczenia woli, zawarta umowa darowizny staje się nieważna ze skutkiem wstecz, a więc od chwili jej zawarcia. A zwrot nienależnego świadczenia jest traktowany jako czynność restytucyjna, a nie jako nowe przysporzenie majątkowe podlegające opodatkowaniu.
Jak wynika z opisu zdarzenia oraz powołanych wcześniej przepisów Kodeksu cywilnego, w Pani sprawie nie doszło do nabycia żadnym tytułem określonym w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Tym samym po Pani stronie nie powstanie obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn w związku z otrzymaniem kwoty (…) zł.
Zatem Pani stanowisko w zakresie podatku od spadków i darowizn uznałem za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
Przedmiotem interpretacji indywidualnej nie jest ocena prawidłowości czy też dopuszczalności (skuteczności) prawnej dokonanego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych darowizny, są to bowiem kwestie regulowane przez odrębne przepisy – ustawy Kodeks cywilny, niebędące przepisami prawa podatkowego, a tym samym, nie mogące być przedmiotem interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
- Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosuje się Pani do interpretacji.
- Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
- Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
- w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
- w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.
