Interpretacja indywidualna z dnia 23 stycznia 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0114-KDIP4-2.4012.930.2025.1.MMA

Interpretacja indywidualna – stanowisko nieprawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

17 grudnia 2025 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie nieopodatkowania odszkodowania zamienionego na świadczenie niepieniężne polegającego na wykonaniu robót w zamian za zapłatę kary umownej.

Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Powiat (...), w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie podstawowym bez negocjacji, na podstawie art. 275 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, zawarł z X Spółka Jawna umowę nr (…) z 9 czerwca 2022 r. (dalej jako: „umowa”), która dotyczyła realizacji zadania pn. „(...)”.

Na mocy wskazanej wyżej umowy, Wykonawca zobowiązał się m.in. do przebudowy węzła ciepłowniczego.

Zgodnie z § 3 ust. 5 umowy, „prace związane z przebudową węzła ciepłowniczego należy zakończyć w terminie do 30 września 2022 r. Poprzez zakończenie prac, zamawiający rozumie wykonanie wszystkich robót budowlanych oraz montażowych a także dostarczenie kompletnej dokumentacji o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 24”.

Z kolei § 3 ust. 6 umowy przewidywał, iż „zamawiający zastrzega, że w przypadku zwłoki w wykonaniu robót uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie szkoły, o których mowa w ust. 2, oraz prac związanych z przebudową węzła ciepłowniczego o których mowa w ust. 5, Wykonawca zapłaci karę umowną o której mowa w § 11 ust. 1 pkt 2”.

Pozwana spółka (jako wykonawca) popadła w zwłokę i wykonała prace związane z przebudową węzła ciepłowniczego 29 października 2022 roku. Zwłoka wyniosła 29 dni.

W konsekwencji, zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 umowy, który stanowi, że „za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy Zamawiający zastrzega sobie prawo do dochodzenia kar umownych: za zwłokę w wykonaniu robót uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie szkoły, o których mowa w § 3 ust. 3, oraz prac związanych z przebudową węzła ciepłowniczego o których mowa w § 3 ust. 6, w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto, określonego w § 8 ust. 1 umowy a każdy rozpoczęty dzień zwłoki liczony od następnego dnia przypadającego po dniu, w którym zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym, oraz programem zapewnienia jakości, miała nastąpić realizacja robót”, Powiat (...) obciążył pozwaną należną karą umowną – opiewającą na kwotę 238 346,94 zł i podjął przedsądowe starania, celem wyegzekwowania kary umownej.

Strona powodowa dostrzega możliwość załatwienia niniejszej sprawy w drodze postępowania pojednawczego przewidzianego w art. 185 i n. kpc.

Powiat (...) pozostaje otwarty na zawarcie ugody, w ramach której Wykonawca – w zamian za zapłatę kary umownej - zobowiąże się wobec Powiatu (...) do wykonania robót budowlanych – nieobjętych przedmiotem umowy – a dotyczących dodatkowego malowania stopni schodów betonowych, malowania balustrad zewnętrznych, remontu elewacji, lukarn (oczyszczenia powierzchni z zabrudzeń, zagruntowania oczyszczonej powierzchni, a następnie dwukrotnego malowania farbą w kolorze analogicznym do koloru elewacji), poszerzenia otworu drzwiowego, wymiany wykładziny podłogowej (posadzki z płytek gresowych o wymiarach 30x30 cm na zaprawie klejowej), dodatkowej warstwy wełny mineralnej przy nowych oknach wykonanych z profili PVC wstawionych w miejsce aluminiowych z wypełnieniem, celem likwidacji mostka termicznego, dodatkowego malowania balustrad zewnętrznych na korytarzu, oczyszczenia blachy trapezowej nad wejściem do segmentu A, dodatkowego malowania ścian i sufitów we wnęce korytarzowej prowadzącej do remontowanej części segmentu B, pokrycia murku przy wejściu do szatni w budynku B warstwą tynku żywicznego z mozaiki, przebudowy systemu elektrycznego w zakresie podziału załączania i wyłączania świateł na korytarzach, dostawy materiałów budowlanych (wykładziny rulonowej PCV, środka gruntującego oraz farby lateksowej białej).

Prace mają być wykonane w (…).

W ocenie Powiatu (...), wartość ww. robót odpowiada należnej Powiatowi (...) karze umownej. Zakres przedmiotowy (potencjalnej) ugody stron, wartości prac, ewentualnych ustępstw strony powodowej, jak i kwestie szczegółowe dotyczące terminu realizacji przedmiotowych prac wykonanych przez Wykonawcę, jak również zabezpieczeń spełnienia tych świadczeń, zostaną przedstawione w ramach postępowania pojednawczego, które toczy się przed Sądem Rejonowym w (...).

Podstawą prawną wykonania przez wykonawcę ww. robót budowlanych w miejsce obciążającej go kary umownej jest art. 453 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa.

Pytanie

W związku z powyższym powstało pytanie, czy wykonawca powinien wystawić fakturę za wykonanie przedmiotowych robót w zamian za zapłatę kary umownej, czy wartość wyżej wymienionych świadczeń rzeczowych powinna zostać objęta podatkiem VAT ze stawką 23% oraz czy wykonawca może wykonać ww. roboty w miejsce zapłaty kary umownej bez wystawiania faktury?

Państwa stanowisko w sprawie

Wykonawca nie powinien wystawiać faktury za wykonanie przedmiotowych robót budowlanych w miejsce obciążającej kary umownej zgodnie z art. 453 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa, bądź ewentualnie wskazać na fakturze wykonane czynności jako zwolnione z VAT.

Zdaniem Wnioskodawcy, kary umowne są wyłączone z zakresu opodatkowania podatkiem VAT.

W konsekwencji również świadczenie rzeczowe spełnione w miejsce pieniężnej kary umownej (art. 453 Kc) nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

W związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 24 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 293/18, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Przepis art. 8 ust. 1 wspomnianej ustawy, definiuje świadczenie usług jako każde świadczenie (a także powstrzymanie się od świadczenia) na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT.

Usługa będzie podlegała opodatkowaniu jeśli zostanie wyświadczona odpłatnie, bowiem odpłatność jest elementem koniecznym dla powstania obowiązku w podatku od towarów i usług.

W rozumieniu prawa krajowego - Kodeksu cywilnego odpłatność zawiera element wynagrodzenia pieniężnego, tym samym w takim ujęciu występuje wzajemna ekwiwalentność świadczeń.

Wyłączone z pojęcia usługi na gruncie ustawy o VAT są świadczenia odszkodowawcze, zaś cechą takich świadczeń jest jedynie wyrównanie uszczerbku wywołanego nieprawidłowym zachowaniem kontrahenta i nie wiążą się one z żadnym wzajemnym świadczeniem ze strony podatnika.

Podstawą do wypłaty świadczeń, których celem jest zadośćuczynienie szkodzie wyrządzonej kontrahentowi są zasady odpowiedzialności kontraktowej, w tym zawarte w postanowieniach o karze umownej tytułu zwłoki w wykonaniu umowy.

Opodatkowaniu podlega zatem dostawa towarów i świadczenie usług za wynagrodzeniem, które powinno mieć formę przysporzenia (zwiększenia aktywów po stronie beneficjenta) z tytułu konkretnego świadczenia.

Świadczenie usług podlega jednakże opodatkowaniu wtedy, gdy pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, na podstawie którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych.

Aby usługa podlegała obowiązkowi podatkowemu z tytułu podatku od towarów i usług pomiędzy czynnością podlegającą opodatkowaniu (usługą), a wynagrodzeniem otrzymanym z tytułu jej wyświadczenia musi istnieć bezpośredni, czytelny i dostrzegalny związek (wyrok WSA we Wrocławiu z 4 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 545/12). Nie wszystkie świadczenia wzajemne między kontrahentami będą stanowiły odrębne czynności podlegające opodatkowaniu. Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, jako usługi, podlegają tylko takie świadczenia, które ze względu na cel i przedmiot dają się wyodrębnić jako samodzielne zdarzenia prawne (wyrok WSA w Białymstoku z 30 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 152/09).

Szerokie określenie definicji usługi nie oznacza, że świadczeniem usług jest każda czynność, czy zdarzenie, którego efektem jest przysporzenie jednej ze stron na skutek działania lub zaniechania innej strony (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2017 r. I FSK 1526/15, CBOSA).

Wyłączone z pojęcia usługi na gruncie ustawy o VAT są świadczenia odszkodowawcze.

Cechą (zadaniem) takich świadczeń jest jedynie wyrównanie uszczerbku wywołanego nieprawidłowym zachowaniem kontrahenta i nie wiążą się one z żadnym wzajemnym świadczeniem ze strony podatnika.

Ponadto stosownie do definicji kary umownej zawartej w art. 483 §2 Kc - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lutego 2023 r. sygn. akt I FSK 1734/19 - kara umowna stanowi ryczałtowy surogat odszkodowania, a nie wynagrodzenie za określone działalnie lub zaniechanie.

Co do zasady istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę.

W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczeniem w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podmiotu, który je otrzymał.

Zapłata określonej kwoty pieniężnej wynika natomiast z konieczności wynagrodzenia straty.

Odszkodowanie nie stanowi wynagrodzenia za świadczone usługi, bezpośrednio nie wiąże się z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego do takiego zadośćuczynienia.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż podatnik nie odnosi żadnej korzyści, nie uzyskuje żadnego przysporzenia.

Brak korzyści powoduje, że obowiązek rozliczenia VAT z tytułu otrzymania odszkodowania nie powstanie u podatnika.

Kara umowna, o której mowa w art. 483 Kodeksu cywilnego, stanowi surogat odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Istotą i celem odszkodowań jest z kolei rekompensata za szkodę, a nie płatność za świadczenie.

Dlatego też odszkodowania co do zasady nie podlegają opodatkowaniu.

Świadczenie usług charakteryzuje związek prawny między usługodawcą a usługobiorcą; wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy, istnieje bezpośrednia korzyść po stronie dostawcy usługi, a odpłatność za usługę pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia. Kara umowna pełni funkcję kompensacyjną, symplifikacyjną, stymulacyjną oraz represyjną (Kodeks cywilny, Komentarz pod redakcją J. Ciszewskiego i P. Nazuruka).

Powiat stoi na stanowisku, że roboty budowlane, które zostały opisane powyżej, stanowić będą wyrównanie szkody poniesionej przez Powiat (...) na skutek zwłoki wykonawcy w wykonaniu zobowiązania.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”:

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

Natomiast, w myśl art. 8 ust. 1 ustawy:

Przez świadczenie usług należy zatem rozumieć każde zachowanie niebędące dostawą towarów świadczone na rzecz innego podmiotu. Powołane przepisy wskazują, że pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy zwrócić uwagę na to, że usługą jest tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący z niego korzyść.

W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

‒w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia;

‒świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Należy podkreślić, że oba ww. warunki powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie, jako usługa, podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przy czym z treści art. 5 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy).

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.

W wyroku C-16/93 z 3 marca 1994 r. pomiędzy R. J. Tolsma v. Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, TSUE zauważył, że:

Natomiast w wyroku C-90/20 w sprawie Apcoa Parking Danmark, TSUE wskazał, że aby świadczenie usług można było uznać za odpłatne, i wobec tego opodatkowane podatkiem VAT, to pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą musi istnieć stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych - usługi i wynagrodzenia, między którymi istnieje bezpośredni związek.

W opinii Rzecznika Generalnego w sprawie C-295/17 wskazano, że:

Ponadto, z ww. opinii Rzecznika wynika, że:

W konsekwencji, aby uznać dane świadczenie za świadczenie odpłatne musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a beneficjentem i w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Tym samym, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług będzie podlegało tylko to świadczenie (usługa), w przypadku którego istnieje konsument, tj. odbiorca świadczenia odnoszący z niego choćby potencjalną korzyść. Dopóki nie istnieje podmiot, który odnosiłby lub powinien odnosić konkretne korzyści o charakterze majątkowym związanym z danym świadczeniem, dopóty świadczenie to nie będzie usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Nadmienić należy, że w świetle art. 353 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej Kodeksem cywilnym:

Przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innego podmiotu, polegające na działaniu (dokonanie czynności na rzecz innego podmiotu) albo na zaniechaniu (zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji). Na świadczenie mogą się również składać jednocześnie zachowania polegające na działaniu oraz na zaniechaniu.

Z opisu sprawy wynika, że Powiat (...), w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zawarł z X Spółka Jawna umowę, która dotyczyła realizacji zadania pn. „(...)”. Na mocy wskazanej wyżej umowy, Wykonawca zobowiązał się m.in. do przebudowy węzła ciepłowniczego. Zgodnie z § 3 ust. 5 umowy, „prace związane z przebudową węzła ciepłowniczego należy zakończyć w terminie do 30 września 2022 r. Poprzez zakończenie prac, zamawiający rozumie wykonanie wszystkich robót budowlanych oraz montażowych a także dostarczenie kompletnej dokumentacji o której mowa w § 6 ust. 1 pkt 24”. Z kolei § 3 ust. 6 umowy przewidywał, iż „zamawiający zastrzega, że w przypadku zwłoki w wykonaniu robót uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie szkoły, o których mowa w ust. 2, oraz prac związanych z przebudową węzła ciepłowniczego o których mowa w ust. 5, Wykonawca zapłaci karę umowną o której mowa w § 11 ust. 1 pkt 2”.

Pozwana spółka (jako wykonawca) popadła w zwłokę i wykonała prace związane z przebudową węzła ciepłowniczego 29 października 2022 roku. Zwłoka wyniosła 29 dni.

W konsekwencji, zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 umowy, który stanowi, że „za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy Zamawiający zastrzega sobie prawo do dochodzenia kar umownych: za zwłokę w wykonaniu robót uniemożliwiających prawidłowe funkcjonowanie szkoły, o których mowa w § 3 ust. 3, oraz prac związanych z przebudową węzła ciepłowniczego o których mowa w § 3 ust. 6, w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto, określonego w § 8 ust. 1 umowy a każdy rozpoczęty dzień zwłoki liczony od następnego dnia przypadającego po dniu, w którym zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym, oraz programem zapewnienia jakości, miała nastąpić realizacja robót”, Powiat (...) obciążył pozwaną należną karą umowną – opiewającą na kwotę 238 346,94 zł i podjął przedsądowe starania, celem wyegzekwowania kary umownej.

Powiat (...) pozostaje otwarty na zawarcie ugody, w ramach której Wykonawca – w zamian za zapłatę kary umownej - zobowiąże się wobec Powiatu (...) do wykonania robót budowlanych – nieobjętych przedmiotem umowy. Zakres przedmiotowy (potencjalnej) ugody stron, wartości prac, ewentualnych ustępstw strony powodowej, jak i kwestie szczegółowe dotyczące terminu realizacji przedmiotowych prac wykonanych przez Wykonawcę, jak również zabezpieczeń spełnienia tych świadczeń, zostaną przedstawione w ramach postępowania pojednawczego, które toczy się przed Sądem Rejonowym w (...). Podstawą prawną wykonania przez wykonawcę ww. robót budowlanych w miejsce obciążającej go kary umownej jest art. 453 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się ze zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa.

Państwa wątpliwości dotyczą kwestii, czy wykonawca powinien wystawić fakturę za wykonanie przedmiotowych robót w zamian za zapłatę kary umownej, czy wartość wyżej wymienionych świadczeń rzeczowych powinna zostać objęta podatkiem VAT ze stawką 23% oraz czy wykonawca może wykonać ww. roboty w miejsce zapłaty kary umownej bez wystawiania faktury.

Jak wskazano wyżej, pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności bądź sytuacji. Przy czym, nie każde działanie, powstrzymanie się od działania, czy tolerowanie czynności lub sytuacji może zostać uznane za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT w rozumieniu przepisów ustawy VAT. Co do zasady, w orzecznictwie i praktyce organów podatkowych przyjmuje się, iż aby tak się stało muszą zostać spełnione łącznie trzy następujące warunki:

1.powinno istnieć określone świadczenie,

2.powinien istnieć bezpośredni beneficjent świadczenia,

3.świadczeniu usługodawcy powinno odpowiadać świadczenie wzajemne ze strony nabywcy, tj. beneficjenta świadczenia (wynagrodzenie).

Ponadto, aby stwierdzić, że przedmiotowa rekompensata stanowi wynagrodzenie za świadczenie usług, a nie rodzaj odszkodowania, należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 361 ustawy Kodeks cywilny:

W myśl art. 362 Kodeksu cywilnego:

Stosownie do art. 363 ustawy Kodeks cywilny:

Należy w tym miejscu zauważyć, że jak wynika z art. 453 ustawy Kodeks cywilny:

Jest to instytucja prawna zwana datio in solutum (świadczenie zamiast wykonania). Celem tego świadczenia jest wygaśnięcie istniejącego pomiędzy stronami zobowiązania, poprzez spełnienie przez dłużnika świadczenia innego niż określone w treści pierwotnej umowy. Zobowiązanie wówczas wygasa tak, jak wygasłoby przez zwykłe wykonanie zobowiązania, przy czym konieczną przesłanką wygaśnięcia zobowiązania – poza umową stron – jest rzeczywiste dokonanie świadczenia przez dłużnika. Rzeczowa forma zwolnienia się z określonego zobowiązania, stanowi tylko substytut świadczenia pierwotnego.

Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.

Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego:

Z kolei w myśl art. 917 Kodeksu cywilnego:

Tak więc istotą ugody jest czynienie sobie wzajemnie ustępstw w zakresie oczekiwanych rezultatów stosunku prawnego, które należy zaliczyć do przedmiotowo istotnych elementów ugody (wyrok SN z 24 lipca 2002 r., sygn. akt I CKN 915/00).

Biorąc pod uwagę wyżej przytoczone przepisy, szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnieniu adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem, a szkodą. Istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczeniem w zamian za wynagrodzenie – co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Ponadto należy wskazać na orzeczenie NSA z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 1664/12, w którym to wyroku Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 18 lipca 2012 r. sygn. akt III CZP 39/12, cytując ww. uchwałę:

Trzeba zaznaczyć, że bez znaczenia pozostaje nazwa danej płatności. Istotnym jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie, czy też jest odszkodowaniem w znaczeniu wyżej opisanym.

Należy zaznaczyć, że dla ustalenia statusu otrzymywanych środków pieniężnych bez znaczenia pozostaje to jak Strony nazywają daną płatność. Istotnym jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie czy też jest odszkodowaniem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem.

Natomiast treść umowy cywilnoprawnej jest indywidualną sprawą stron, które ją zawierają i zależy od ich uzgodnień. Jednakże wskazać należy, że nie można poprzez zawarcie odpowiedniej treści umowy cywilnoprawnej wywodzić korzystnych dla siebie skutków podatkowych w postaci preferencji podatkowych. Niezależnie bowiem od tego, jak strony nazwały wypłacane wynagrodzenie w zawartej umowie (w tym ugodzie), to o opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług czynności za którą jest ono faktycznie płacone, decyduje wykonana czynność, a nie ustalenia umowne między podmiotami.

Z analizy opisu sprawy wynika planowane działanie Stron, które będzie ustalone w ugodzie. Na podstawie ww. ugody:

• Wykonawca – w zamian za zapłatę kary umownej - zobowiąże się wobec Powiatu do wykonania robót budowlanych – nieobjętych przedmiotem umowy, natomiast
• Powiat w zamian za wykonanie ww. świadczenia zamierza zrezygnować z roszczeń w stosunku do wykonawcy z tytułu nienależytego wykonania wcześniej zawartej umowy, której przedmiotem były prace związane z przebudową węzła ciepłowniczego.

Przedmiotowa ugoda, którą zamierzają podpisać Strony, będzie miała więc charakter zobowiązaniowy.

Biorąc pod uwagę ww. okoliczności sprawy należy wskazać, że realizacja na rzecz Powiatu świadczenia niepieniężnego polegającego na wykonaniu robót budowlanych (nieobjętych przedmiotem umowy), w zamian za zwolnienie z długu wykonawcy, nie będzie stanowiła formy odszkodowania.

Podkreślenia wymaga, że w przedstawionych okolicznościach sprawy mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną. Realizacja przez Wykonawcę na rzecz Powiatu świadczenia niepieniężnego, polegającego na wykonaniu robót budowlanych (nieobjętych przedmiotem umowy) wiąże się z wykonaniem usługi przez Powiat na rzecz Wykonawcy. Usługa ta polega na zobowiązaniu do powstrzymania się od dokonania czynności, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. rezygnacji Powiatu z roszczeń wobec Wykonawcy z tytułu nienależytego wykonania wcześniej zawartej umowy.

Tym samym, należy wskazać, że to po stronie Powiatu dochodzi do wykonania odpłatnego świadczenia usług, którego beneficjentem jest Wykonawca. W analizowanej sprawie to Wykonawca jest beneficjentem świadczenia wykonanego przez Powiat polegającego na rezygnacji z dochodzenia od Wykonawcy wypłaty na rzecz Powiatu kary umownej.

W analizowanej sprawie spełnione są łącznie przesłanki uznania danej czynności za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT, tj.:

-istnieje konkretne świadczenie w postaci robót budowlanych,

-istnieje bezpośredni beneficjent tego świadczenia,

-istnieje bezpośredni i jasno określony związek pomiędzy świadczeniem a otrzymanym wynagrodzeniem, którym w tym przypadku jest zwolnienie z obowiązku zapłaty kary umownej.

Reasumując, w analizowanej sprawie świadczenie niepieniężne polegające na wykonaniu robót budowlanych (nieobjętych przedmiotem umowy) realizowane przez Wykonawcę na rzecz Powiatu w zamian za zwolnienie z długu, nie będzie spełniało funkcji odszkodowawczej, lecz będzie stanowiło dla Powiatu wynagrodzenie za konkretne świadczenie usługi w postaci zobowiązania do powstrzymania się od dokonania czynności, mieszczące się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy jako odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy.

W tym miejscu wskazać należy, że w myśl art. 106b ust. 1 ustawy:

Art. 106e ust. 1 ustawy wskazuje elementy i dane, które powinna zawierać faktura.

Celem faktury jest przede wszystkim udokumentowanie rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych, zarówno pod względem przedmiotu transakcji, jak i podmiotów biorących w niej udział.

Z powołanych powyżej przepisów wynika w jakich sytuacjach podatnik jest zobowiązany do udokumentowania wykonywanych czynności.

Jak rozstrzygnięto powyżej, świadczenie niepieniężne polegające na wykonaniu robót budowlanych (nieobjętych przedmiotem umowy) realizowane przez Wykonawcę na rzecz Powiatu w zamian za zwolnienie z długu, będzie stanowiło odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Tym samym Powiat zobowiązany będzie na podstawie art. 106b ust. 1 ustawy do wystawienia faktury dokumentującej to świadczenie.

A zatem Wykonawca nie będzie zobowiązany do wystawienia faktury za wykonanie przedmiotowych robót budowlanych. To Państwo jako podmiot świadczący usługę na rzecz Wykonawcy polegającą na rezygnacji z dochodzenia wypłaty kary umownej, są zobowiązani do wystawienia faktury z tego tytułu.

A zatem, Państwa stanowisko, że roboty budowlane, które zostały opisane we wniosku, stanowić będą wyrównanie szkody poniesionej przez Powiat na skutek zwłoki wykonawcy w wykonaniu zobowiązania, należało uznać za nieprawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Jestem ściśle związany przedstawionym we wniosku opisem zdarzenia przyszłego. Ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym jego przedstawieniem. Zatem, wydając przedmiotową interpretację oparłem się na wynikającym z treści wniosku opisie zdarzenia przyszłego.

W przypadku, gdy w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej, bądź celno-skarbowej zostanie określony odmienny stan sprawy, interpretacja nie wywoła w tym zakresie skutków prawnych. Ponadto, w sytuacji zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego w opisie sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

• Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.
• Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

• Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.