Wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lutego 2026 r., sygn. II SA/Łd 743/25
Sąd potwierdza, że organy pomocy społecznej, działając w granicach uznania administracyjnego, mogą odmówić zasiłku celowego, jeśli skarżący nie współdziała aktywnie w zmianie swojej sytuacji życiowej, mimo spełnienia formalnych kryteriów dochodowych.
Dnia 5 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Olejniczak, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lutego 2026 roku sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2025 roku znak: SKO.4115.180.2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy ul. [...] lok. [... kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. MR
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 sierpnia 2025 r. nr SKO.4115.180.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej również jako: "k.p.a.") oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art 39 w zw. z art. 17 i art. 107 ust. 4 i 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej również jako: "u.p.s.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 lipca 2025 r., znak: III WPŚ.4120.10750.2025, odmawiającą przyznania E. S. zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę gazu za miesiące lipiec 2025 r. i maj 2025 r., opłatę prądu, na zakup nowego telefonu i wyrobienie duplikatu karty SIM oraz innych potrzeb zgodnie z wnioskiem strony w miesiącu lipcu 2025 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2025 r. E. S. zwróciła się do organu I instancji o przyznanie pomocy finansowej w postaci m.in.: maksymalnego zasiłku okresowego, maksymalnego zasiłku celowego na żywność, kwoty 61,22 zł na opłatę gazu, kwoty 85,71 zł z tytułu rachunku za prąd, środków na zakup nowego telefonu komórkowego oraz doładowania, środków na naprawę pralki lub zakup nowej, środków na opłacenie usługi fryzjerskiej. W piśmie z dnia 24 czerwca 2025 r. strona wskazała zaś, że opłata za gaz wynosi aktualnie 147,93 zł, wobec czego skorygowała swój uprzedni wniosek.
W dniu 1 lipca 2025 r. pracownicy socjalni przeprowadzili w miejscu zamieszkania E. S. wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, iż strona ma 56 lat, zamieszkuje sama, nie ma dzieci oraz osób zobowiązanych do alimentacji. Skarżąca z wykształcenia jest plastykiem, przez trzy lata pracowała jako nauczyciel plastyki, później wykonywała różne prace biurowe. Nie pracuje od 2002 r., nie jest świadczeniobiorcą ZUS, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP od dnia 24 sierpnia 2020 r., bez prawa do zasiłku. E. S. wskazała, że urząd nie przedstawia jej żadnych ofert pracy, a ona sama także nie znalazła żadnej interesującej ją oferty. Według oświadczenia skarżąca utrzymuje się jedynie z zasiłku okresowego, nie może podjąć pracy fizycznej, jedynie na stanowisku intelektualnym lub biurowym, nie jest zainteresowana pracą niezgodną z jej wykształceniem. Skarżąca ma zadłużenie w czynszu, obecnie w sądzie toczy się sprawa o eksmisję. W trakcie wywiadu skarżąca sprecyzowała kwotę, o przyznanie jakiej wnosi na zakup nowego telefonu, wnosząc o przyznanie na ten cel 175 zł. Skarżąca nie jest osobą niepełnosprawną, wskazuje na problemy ortopedyczne i niedożywienie, nie leczy się systematycznie, choć według oświadczenia jest pod opieką ortopedy. Pracownik socjalny podkreślił, że praca ze skarżącą jest trudna, gdyż strona jest osobą roszczeniową, sama zaś nie podejmuje działań, aby zmienić swoją sytuację życiową.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 15 lipca 2025 r., znak: III WPŚ.4120.10750.2025 Prezydent Miasta Łodzi odmówił przyznania E. S. przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w maju 2025 r. skarżąca korzystała z zasiłku celowego w wysokości 50,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie opłaty gazu oraz zasiłku celowego w miesiącu maju 2025 r. w wysokości 200,00 zł z przeznaczeniem na opłatę energii oraz częściowe pokrycie naprawy pralki płatny w następujący sposób: - 112,51 zł - przelew na konto elektrowni, - 87,49 zł - wypłata pocztą na adres skarżącej. Ponadto należy kwoty 87,49 zł skarżąca nie wydała zgodnie z ich przeznaczeniem, finansując z nich wizytę u fryzjera.
Organ podkreślił również, że w okresie kwiecień - czerwiec 2025 r. skarżąca korzystała z zasiłku okresowego w wysokości 505 zł i zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego rządowego programu posiłek w szkole lub w domu w wysokości 150 zł. Zasiłek celowy może natomiast zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej, doraźnej, a nie każdej potrzeby bytowej. Ustawa o pomocy społecznej zakłada udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób wraz z realizacją ciążących na nich zobowiązań finansowych. Zasiłek celowy jako świadczenie przyznawane w ramach uznania administracyjnego nie oznacza automatycznego spełniania wszystkich oczekiwań zawartych w złożonym przez stronę wniosku. Realizując powyższy przepis, a także normę wynikającą z art. 3. ust. 3 u.p.s., organ zdecydował się odmówić przyznania skarżącej zasiłku celowego na opłatę za gaz w lipcu 2025 r. i uregulowanie zaległości za gaz za miesiąc maj 2025 r. zł, opłacenia rachunku za prąd, a także zakup nowego telefonu i wyrobienie duplikatu karty sim oraz innych potrzeb wskazanych we wniosku.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. S., lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy.
Organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji E. S. bezspornie zostało spełnione kryterium dochodowe przyznania zasiłku celowego. Jedynym dochodem skarżącej jest bowiem zasiłek okresowy w wysokości 505 zł miesięcznie. Jednakże nie wszystkie potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej uznać należy za zasługujące na spełnienie, bądź spełnienie w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Decyzja w przedmiocie zasiłku celowego wydawana jest bowiem przez organy administracji w ramach uznania administracyjnego. Zatem nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.
Dalej Kolegium wskazało, iż organ pierwszej instancji stale udziela skarżącej pomocy, w tym przyznając zasiłki celowe na zaspokojenie różnych niezbędnych potrzeb życiowych, w kwotach nie stanowiących kwot minimalnych. Natomiast wsparcie z pomocy społecznej nie oznacza całkowitego utrzymania i zaspokajania wszystkich potrzeb życiowych w pełnej wysokości, a organ pomocowy działa w granicach posiadanych na ten cel środków, zaś zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 39 u.p.s., zasiłek celowy stanowi fakultatywną formę pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać.
Tymczasem E. S. jest w wieku aktywności zawodowej, od lat nie podejmuje zatrudnienia, nie zgłasza problemów zdrowotnych, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Kolegium uznało zatem, iż strona nie współpracuje właściwie z pracownikami socjalnym w celu poprawy swojej sytuacji i możliwości uzyskania dodatkowych środków finansowych poprzez podjęcie zatrudnienia. Na marginesie organ podkreślił, iż środki przekazywane przez ośrodek pomocy społecznej winny być wykorzystane przez beneficjentów zgodnie z ich przeznaczeniem. Organ pomocy społecznej dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, które rozdzielone muszą być pomiędzy wszystkich potrzebujących, zwłaszcza osoby starsze, schorowane, niezdolne do podjęcia zatrudnienia. Mimo tego organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia E. S., w miarę posiadanych środków. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji słusznie uznał, iż nie jest w stanie spełnić w miesiącu lipcu 2025 roku (w tym zaległości za gaz w miesiącu maju 2025 r.) wszystkich oczekiwań zawartych we wniosku strony z dnia 20 czerwca 2025 r. oraz z dnia 25 czerwca 2025 r. Ponadto w maju 2025 r. organ przyznał już skarżącej prawo do zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę energii oraz częściowe pokrycie kosztów naprawy pralki w wysokości 200,00 zł oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie opłaty gazu w wysokości 50,00 zł, zaś w okresie kwiecień - czerwiec 2025 roku strona korzystała z zasiłku okresowego w wysokości 505,00 zł i zasiłku celowego na zakup żywności w ramach wieloletniego rządowego programu posiłek w szkole lub w domu w wysokości 150 zł. Świadczenia powyższe zostały także przyznane skarżącej na okres od lipca do października 2025 r.
Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wskazało, iż w pełni podziela i aprobuje stanowisko zawarte w decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ właściwie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest prawidłowa, stosowna do zgromadzonych dowodów i obowiązujących regulacji.
Skargę na powyższą decyzję wniosła E. S., wskazując, iż w ocenie skarżącej decyzja ta jest niezgodna z prawem. Jak podkreśliła skarżąca, zadaniem MOPS jest bowiem wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych im potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. MOPS jednakże nie wywiązał się ze swojego obowiązku wobec skarżącej, co zostało nieprawidłowo zaaprobowane przez Kolegium.
Skarżąca nie zgadza się z zarzutami, że trudno się z nią współpracuje, czy też że nie podejmuje starań, aby poprawić swoją sytuację. Skarżąca podkreśliła, że zawsze przystaje na proponowany jej przez pracownika socjalnego termin wywiadu, wypełnia wszystkie dokumenty, dba o komfort pracownika socjalnego. Natomiast w urzędzie pracy znajduje się zaświadczenie lekarza ortopedy, iż skarżąca nie może pracować fizycznie. Pracownicy socjalni nie przedłożyli zaś skarżącej do wypełnienia żadnych dokumentów odnośnie jej sytuacji zdrowotnej. Ponadto skarżąca regularnie stawia się na wizyty w urzędzie pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 29 października 2025 r. w sprawie o sygn. II SPP/Łd 140/25 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od koszów sądowych.
W piśmie z dnia 18 grudnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w skardze oraz zarzucił zaskarżonej decyzji:
I. naruszenie przepisów postępowania:
1. naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. i wydanie decyzji odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia celowego pomimo wcześniejszego przyznawania skarżącej takich świadczeń oraz braku zaistnienia jakichkolwiek zmian zarówno w stanie faktycznym, jak i prawnym sprawy, w szczególności sytuacji życiowej skarżącej, podczas gdy organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie powinny odstępować od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
2. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe rozpatrzenie materiału dowodowego i przyjęcie, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia przyznania jej zasiłku celowego, podczas gdy z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a wnioskowane przez nią środki miałyby zostać przeznaczone na zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwić skarżącej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka,
3. naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i ogólnikowe sporządzenie uzasadnienia faktycznego decyzji, podczas gdy uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,
4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz niewydanie orzeczenia co do istoty sprawy, podczas gdy zaistniały w niniejszej sprawie podstawy do wydania decyzji reformacyjnej, z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisów postępowania, w szczególności art. 8 § 2 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 3 ust. 2 w związku z art. 3 ust. 1 u.p.s., art. 3 ust. 4 w związku z art. 3 ust. 1 u.p.s. oraz art. 39 ust. 1 u.p.s,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego:
1. naruszenie art. 3 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania skarżącej zasiłku celowego, a w konsekwencji niepodjęcie działań mających na celu zapobieżenie wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej, której skarżąca nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, podczas gdy pomoc społeczna winna wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka oraz zapobiegać sytuacjom, w których dana osoba nie jest w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości;
2. naruszenie art. 3 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania skarżącej zasiłku celowego, podczas gdy zgłaszane przez skarżącą potrzeby odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, wobec czego winny zostać uwzględnione;
3. naruszenie art. 39 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że potrzeby zgłaszane przez skarżącą nie pozostają niezbędnymi potrzebami bytowymi, podczas gdy niewątpliwie potrzeby zgłaszane przez skarżącą, dotyczące zaopatrzenia w gaz, energię elektryczną i podstawowe środki komunikacji mieszczą się w zakresie pojęcia "niezbędnej potrzeby życiowej".
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu, według stawki maksymalnej, co do których oświadczył, iż nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.)., dalej jako "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym został złożony przez organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik skarżącej, zawiadomiony o wniosku organu, nie zażądał w ww. terminie przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 lipca 205 r., odmawiającą przyznania E. S. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na opłatę gazu za miesiące maj i lipiec 2025 r., opłatę prądu, zakup nowego telefonu, dorobienie duplikatu karty SIM oraz innych potrzeb, zgodnie z wnioskiem strony w lipcu 2025 r. W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.), z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Powyższe unormowania wskazują, iż celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22 dostępne, podobnie jak inne przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej również jako: "CBOSA").
Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez skarżącą, uregulowany w art. 39 ust. 1-3 u.p.s., zasiłek celowy, który, jak wynika z treści wskazanego przepisu, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. W przypadku tego świadczenia organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w formie i wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości.
Z uznaniowym charakterem decyzji wiąże się to, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.
Podkreślić należy również, że treść art. 39 ust. 1 u.p.s. nakłada na organy administracji obowiązek określenia, czy cel przyznania świadczenia, z którym wnioskodawca zwraca się do organów pomocowych, stanowi niezbędną potrzebę bytową. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że przez "zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (zob. wyrok WSA w Łodzi z 23 lipca 2024 r., sygn. II SA/Łd 1092/23, publ. CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż organy administracji podjęły trafne rozstrzygnięcia, nie przekraczając przy tym uznania administracyjnego, a swoje decyzje prawidłowo i wyczerpująco uzasadniły.
Przede wszystkim należy podkreślić, iż w okolicznościach niniejszej sprawy spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł. E. S. utrzymuje się jedynie z zasiłku okresowego w wysokości 505 zł miesięcznie, zatem niewątpliwie jej sytuacja majątkowa pozwala na przyznanie zasiłku celowego.
Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skarżącej i jej pełnomocnika, organy nie uznały, iż zgłaszane przez skarżącą potrzeby nie są niezbędnym potrzebami bytowymi. W uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wskazało wprawdzie, iż nie wszystkie potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej uznać należy za oczekiwanie zasługujące na spełnienie, bądź spełnienie w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Organ II instancji nie doprecyzował przy tym swojego stanowiska i nie wskazał, czy jest to jedynie uwaga natury ogólnej, czy też należy odnieść ją do wniosku skarżącej. Jednakże z uzasadnień kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji wynika jednoznacznie, że powód odmowy przyznania pomocy skarżącej był inny – brak współdziałania skarżącej w pokonaniu swojej trudnej sytuacji życiowej oraz niemożność zaspokojenia przez organy pomocy społecznej wszelkich potrzeb osób potrzebujących w pełnej wysokości.
Podkreślenia bowiem wymaga, że ustawodawca zwraca uwagę na konieczność współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 2 wymienia szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Odmowa udzielenia pomocy społecznej może być następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy (por. wyrok NSA z 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 maja 2022 r., II SA/Rz 84/22, publ. CBOSA).
W ocenie Sądu należy podzielić argumentację organów, iż skarżąca nie czyni starań o poprawę swojej sytuacji życiowej. Niewątpliwie E. S., mimo twierdzeń o złym stanie zdrowia, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie wystąpiła również o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Nie osiągnęła także wieku emerytalnego. Przyjąć zatem należy, że jest osobą zdolną do pracy. Pomimo tego nie podejmuje zatrudnienia. Wprawdzie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, lecz nie pracowała od 2002 r., nie jest zainteresowana podjęciem pracy niezgodnej z jej wykształceniem, nie poszukuje aktywnie zatrudnienia. Powyższe okoliczności wskazują więc, iż E. S. nie czyni wszelkich możliwych starań o poprawę swojej sytuacji życiowej. Do uznania, iż beneficjent współpracuje z pracownikami socjalnymi nie wystarczy jedynie wyrażanie zgody na zaproponowane terminy wywiadów środowiskowych oraz wypełnianie stosownych dokumentów. Konieczne jest aktywne staranie się o przezwyciężenie trudności życiowych.
Ponadto, jak wskazał organ I instancji, skarżąca w maju 2025 r. wydała otrzymany zasiłek celowy niezgodnie z przeznaczeniem – przelaną na jej konto kwotę 87,49 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów energii elektrycznej przeznaczyła na wizytę u fryzjera.
Powyższe okoliczności potwierdzają jednoznacznie, że skarżąca nie współpracuje z organami i nie wykorzystuje w pełni dostępnych możliwości w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej.
Sąd podziela również stanowisko przyjmowane w orzecznictwie, że organy pomocowe muszą dokonywać ustalenia hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania postępowania dowodowego, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilość osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub pobawione nie ze swej winy możliwości zarobkowania. Dysponowanie środkami finansowymi w ramach pomocy społecznej musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale także musi podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc została udzielona osobom jej najbardziej potrzebującym oraz aby takie osoby nie zostały pozostawione bez jakiegokolwiek wsparcia (zob. wyrok WSA w Krakowie z 26 lutego 2021 r., sygn. III SA/Kr 870/20, publ. CBOSA). W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Mimo tego, jak trafnie wskazały organy administracji, nie pozostawiają one skarżącą bez żadnej pomocy. Korzysta ona bowiem ze wsparcia organu pomocowego, otrzymując zarówno zasiłek okresowy, jak i zasiłki celowe na różne zgłaszane potrzeby.
W ocenie sądu rozstrzygnięcia organów administracji odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne czynności w zakresie zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności. W ocenie sądu przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie nie naruszyło przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organy dokonały trafnej interpretacji i prawidłowo zastosowały odpowiednie normy prawa materialnego.
Niezasadny przy tym okazał się zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Treść przywołanego unormowania wskazuje, iż odmienna ocena takiego samego stanu faktycznego i prawnego przez te same organy w odrębnych postępowaniach bez wątpienia nie jest pożądana z punktu widzenia zasady zaufania. Pamiętać jednak należy, że oprócz tej zasady, należy również wziąć pod uwagę inne, w tym zasadę praworządności. Nie podlega ochronie prawnej domaganie się wydania decyzji błędnej w ramach zachowania zasady zaufania. Nie można powołać się na naruszenie zasady z art. 8 § 2 k.p.a. w sytuacji, kiedy wydana w sprawie decyzja, choćby była odmienna od innej decyzji, wydanej w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, jest jednak prawidłowa i zgodna z prawem. Wzgląd na zachowanie zasady praworządności ma w tej sytuacji priorytet nad oczekiwaniem strony do otrzymania decyzji takiej samej jak decyzje uprzednio wydawane w analogicznych stanach faktycznych i prawnych, bowiem oczekiwanie takie nie jest "słuszne" i "uzasadnione" jako naruszające zasadę praworządności (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2025 r., sygn. I GSK 1007/22 publ. CBOSA).
Jak wskazano w poprzedniej części uzasadnienia, kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje odpowiadają prawu. Ponadto trudno uznać, aby zostały wydane w takim samym stanie faktycznym i prawnym jak dotychczasowe decyzje w przedmiocie przyznania skarżącej wsparcia przez organy pomocy społecznej. Dotyczą bowiem innego okresu niż poprzednie decyzje, uwzględniają także zachowanie skarżącej z maja 2025 r. w postaci wydatkowania otrzymanych środków niezgodnie z ich przeznaczeniem.
Również pozostałe zarzuty zawarte w skardze oraz w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 18 grudnia 2025 r. okazały się niezasadne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 136) orzekł w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu.
dj
POTRZEBUJESZ POMOCY?