Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 marca 2026 r., sygn. III SA/Gl 454/25
Podejmowanie działalności w zakresie wydobywania kopalin ze złóż bez wymaganej koncesji, w ilości przekraczającej dopuszczalne normy ustawowe, skutkuje naliczeniem opłaty podwyższonej. Wykazanie, iż wydobycie odbyło się bez wymaganych prawem zgłoszeń i zezwoleń, potwierdza zasadność takiej opłaty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi R.W. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 26 lutego 2025 r. nr PR.5432.22.2025/GB w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 lutego 2025r., nr PR.5432.22.2025/GB Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: PWUG) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w W. (dalej: DOUG) z dnia 6 listopada 2024r., znak: [...], [...] w sprawie ustalenia R. W. (dalej: Skarżący) opłaty podwyższonej za wydobycie bez wymaganej koncesji 5458 ton kopaliny - piasku, w okresie po dniu 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023 r. na działce o numerze ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości S., gmina Z., powiat [...], województwo [...], w wysokości 176 839,00 zł oraz zobowiązania do wniesienia ustalonej opłaty podwyższonej: w wysokości 60 % na konto gminy Z. w wysokości 40% na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W.,
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej z powierzchni działki o numerze ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości S., gmina Z. wszczęte zostało w wyniku przeprowadzonej w dniu 6 lipca 2023r. przez pracowników DOUG wizji w związku z zawiadomieniem o prowadzeniu wydobycia kopaliny. W jej trakcie stwierdzono istnienie wyrobiska na działkach o numerach ewidencyjnych: [...] i [...] o wymiarach około 184 m x 32 m i głębokości ścian dochodzącej od 2 m do 4 m, na dnie którego znajdował się zbiornik wodny. Wydobyte kruszywo stanowił piasek drobnoziarnisty i średnioziamisty. W trakcie wizji wykonany został przez posiadającego uprawnienia geodezyjne pracownika organu I instancji pomiar GPS rzędnych wyrobiska oraz wykonana została dokumentacja fotograficzna. Obliczenie ilości wydobytego piasku z obydwu działek zawarte zostały w "Dokumentacji ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji" z dnia 4 marca 2024r. Natomiast obliczenie ilości wydobytego piasku z działki o numerze ewidencyjnym [...] zawarto w "Dokumentacji ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji" z dnia 16 maja 2024r.
W wyjaśnieniach złożonych w dniu 13 maja 2024 r. Skarżący prace tłumaczył posiadaniem pozwoleń wodnoprawnych na wykonanie ziemnego stawu rybnego zlokalizowanego na działce o numerze ewidencyjnym [...], w oparciu o decyzję Starosty [...] z dnia 29 listopada 2017 r., oraz rozbudowę tego stawu obejmującą działki o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...] i [...], na podstawie decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 2 października 2023 r. Ponadto Skarżący przyznał, że prace wykonywał sam, własnym sprzętem (koparka, ładowarka, przyczepy rolnicze), urobek wywoził na inne swoje działki rolne, a prace związane z poszerzeniem stawu rozpoczął w 2019 r., gdyż miał w planie uzyskanie pozwolenia na budowę większego stawu.
W decyzji z dnia 6 listopada 2024 r. DOUG ustalił Skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny – piasku.
Od tej decyzji Skarżący złożył odwołanie.
Po ponownej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego PWUG utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji PWUG przedstawił mający mające zastosowanie w sprawie przepisy.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, PWUG nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącego, że działka o numerze ewidencyjnym [...] jest użytkiem rolnym i żaden ze zgromadzonych w postępowaniu dowodów nie wskazuje, aby występowało tam naturalne nagromadzenie materiałów, skał oraz innych substancji których wydobywanie mogłoby przynieść korzyść gospodarczą. Pracownicy inspekcyjno- techniczni OUG podczas przeprowadzonej w dniu 6 lipca 2023 r. wizji stwierdzili, że na działce tej występują piaski drobnoziarniste i średnioziarniste. W miejscowości S. (ok. 1,5 do 2,0 km od działki o numerze ewidencyjnym [...]) prowadzona jest eksploatacja piasku na podstawie koncesji ze złóż: [...], [...] i [...]. Skarżący nie precyzuje jakie potwierdzenie istnienia piasku uznałby za wiarygodne.
W ocenie PWUG nie zasługuje również na uznanie tłumaczenie Skarżącego, że nie wydobywał kopaliny, tylko wykonywał prace ziemne w ramach robót budowlanych zatwierdzonych przez Starostę [...] oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Skarżący posiadał decyzję Starosty [...] wydaną 29 grudnia 2017r. pozwolenie wodnoprawne na wykonanie ziemnego stawu rybnego na działce o numerze ewidencyjnym [...] oraz decyzję z dnia 2 października 2023 r. Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie pozwolenie wodnoprawne na rozbudowę ziemnego stawu wodnego na działkach o numerach ewidencyjnych: [...], [...], [...] i [...].
Wobec tego DOUG uwzględniając posiadane przez Skarżącego pozwolenia wodnoprawne opłatę podwyższoną ustalił tylko za ilość piasku wydobytą w okresie od dnia 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023r. jedynie z powierzchni działki o numerze ewidencyjnym [...]. W obliczeniach uwzględnił (odjął) warstwę gleby, stanowiącej nadkład złoża piasku o miąższości 0,4 m.
Tym samym wydobycie piasku w ramach prowadzonych robót związanych w wykonaniem stawu na podstawie decyzji z dnia 29 grudnia 2017 r. (dotyczące działki o numerze ewidencyjnym [...]), nie zostało przez DOUG zakwalifikowane jako wydobycie piasku bez koncesji. Opłata podwyższona została ustalona za wydobycie piasku z działki o numerze ewidencyjnym [...], ponieważ wskazany w zaskarżonej decyzji okres objęty wydobyciem dotyczy wydobycia dokonanego przed uzyskaniem decyzji na rozbudowę stawu. Nie zasługuje więc na uznanie tłumaczenie odwołującego się, że posiadał pozwolenie wodnoprawne na budowę zbiornika wodnego na działkach o numerach ewidencyjnych: [...] i [...]. Pozwolenie wodnoprawne obejmujące działkę o numerze ewidencyjnym: [...] zostało wydane dopiero w dniu 2 października 2023r., natomiast opłata podwyższona została ustalona za wydobycie kopaliny w okresie od dnia 19 lipca 2020r. (nienaruszony stan działki o numerze ewidencyjnym [...] według ortofotomapy z państwowych zasobów geodezyjnych www.geoportal.pl) do dnia 6 lipca 2023r. (data pomiaru geodezyjnego działek o numerach ewidencyjnych: [...] i [...] wykonanego podczas wizji), więc za okres w którym Skarżący nie posiadał pozwolenia wodnoprawnego obejmującego działkę o numerze ewidencyjnym [...].
Za nieuzasadniony uznał PWUG zarzut Skarżącego o nie uzyskaniu od Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w S. i do Starosty [...] w celu ustalenia czy te instytucje przeprowadziły podczas budowy stawu kontrole prawidłowości prowadzonych robót. Działania tych podmiotów nie mają wpływu na fakt prowadzenia eksploatacji piasku przez Skarżącego z działki o numerze ewidencyjnym [...]. Ponadto eksploatacja prowadzona była w czasie nie objętym decyzjami Starosty [...] i Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w S. PWUG zaznaczył, że każdy z tych podmiotów prowadzi postępowanie, zgodnie ze swoją właściwością rzeczową, a do wydania decyzji ustalającej opłatę podwyższoną nie jest wymagana opinia innych organów.
PWUG wyjaśnił, że podstawą określenia zakresu czasowego wydobycia kopaliny z działki o numerze ewidencyjnym [...] są zdjęcia satelitarne pozyskane z portalu [...] oraz obrazy ortofotomapy z serwisu [...] (portal danych geoprzestrzennych należących do Krajowej Infrastruktury Informacji Przestrzennej stanowiących państwowy zasób geodezyjny), obrazujące stan powierzchni ziemi w poszczególnych okresach. W przypadku działki o numerze ewidencyjnym [...] DOUG przy wyznaczeniu okresu początkowego wydobycia piasku z tej działki oparł się na obrazie ortofotomapy z geoportalu ze stanem aktualizacji na dzień 19 lipca 2020r., zgodnie z którym stare wyrobisko (staw) znajduje się na działce o numerze ewidencyjnym [...], a działka o numerze ewidencyjnym [...] jest nienaruszona robotami ziemnymi. Dlatego też DOUG przyjął, że eksploatacja piasku z powierzchni działki o numerze ewidencyjnym [...] rozpoczęta została po dniu 19 lipca 2020r. Data końcowa okresu czasu za jaki ustalona została opłata podwyższona stanowi dzień pomiarów powierzchni działek wykonany w trakcie wizji przeprowadzonej w dniu 6 lipca 2023r. przez pracowników inspekcyjno-technicznych organu I instancji.
Nie zgodził się PWUG z zarzutem braku powołania biegłego z zakresu geologii, gleboznawstwa oraz chemii. W sprawie stan faktyczny został jednoznacznie ustalony i nie zachodzi konieczności zatrudniania biegłego w jakimkolwiek zakresie dla ustalenia tego stanu faktycznego. Obecni podczas wizji oraz wykonujący obliczenia ilości kopaliny pracownicy organu I instancji posiadają odpowiednie kwalifikacje, a także umiejętności i doświadczenie zawodowe do prawidłowego określenia rodzaju wydobywanej kopaliny, wykonania pomiarów profesjonalnym sprzętem, określenia ilości wydobytej kopaliny i ustalenia wysokości opłaty podwyższonej.
W ocenie PWUG nie ma racji Skarżący co do tego, że DOUG nie wyjaśnił jaka ilość kopaliny została wydobyta z działce o numerze ewidencyjnym [...] przed 2019r., a jaka w latach późniejszych. Sprawa odnosi się do wydobycia piasku z działki o numerze ewidencyjnym [...] w okresie od lipca 2020r. Przed dniem aktualizacji ortofotomapy tj. przed dniem 19 lipca 2020r. na działce nie prowadzono żadnych robót ziemnych, natomiast naruszenie powierzchni tej działki jest widoczne na obrazie ortofotomapy według stanu na dzień 25 czerwca 2022r. Stąd bez jakichkolwiek wątpliwości można stwierdzić, iż piasek z działki o numerze ewidencyjnym [...], za który ustalona został opłata podwyższona wydobyty został w okresie od dnia 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023r.
Jeżeli chodzi o zarzut "zastosowania stawek za rok 2024 podczas, gdy z akt sprawy wynika, że postępowanie zostało wszczęte najpewniej 22 grudnia 2020r., kiedy Wójt Gminy Z. podjął pierwszą czynność w sprawie przez oględziny nieruchomości" PWUG wyjaśnił, że zgodnie z art. 140 ust. 5 P.g.g. opłaty podwyższone ustała się stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Chodzi o postępowania wszczynane przez organy nadzoru górniczego, które są właściwe rzeczowo w sprawach dotyczących ustalenia opłaty podwyższonej Jak wynika z akt sprawy postępowanie organu I instancji zostało wszczęte w dniu 1 lutego 2024r., kiedy to odwołującemu zostało doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 25 stycznia 2024r., znak: [...], [...].
Co do zarzutu przeprowadzenia oględzin bez udziału odwołującego się PWUG wskazał, że w dniu 6 lipca 2023r. pracownicy organu I instancji przeprowadzili wizję, która co do zasady odbywa się bez udziału potencjalnych stron postępowania. Organ I instancji wobec powzięcia informacji w zakresie nielegalnego wydobycia kopalin musi najpierw rozeznać, czy znajdują one uzasadnienie w stanie faktycznym i czy słusznym jest wszczęcie postępowania i określenie konkretnych stron tego postępowania. W toku całego postępowania Skarżący nie wniósł żadnych uwag do treści zawartych w protokole z tej wizji, jak i zresztą do całego postępowania i zgromadzonego w jego toku materiału dowodowego przez DOUG. W dniu 13 maja 2024r. Skarżący wraz ze swoim pełnomocnikiem i pełnomocnikiem substytucyjnym zapoznali się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostały zgłoszone żadne uwagi, ani wnioski dowodowe.
Według PWUG niezrozumiałym jest zarzut naruszenia przepisów od art. 189a do art. 189k K.p.a. wobec braku doprecyzowania w uzasadnieniu odwołania na czym to naruszenie wszystkich tych przepisów miało polegać. Procedurę ustalenia opłaty podwyższonej określa prawo materialne tj. P.g.g .i w razie stwierdzenia wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji, co miało miejsce w niniejszej sprawie, organy nadzoru górniczego nie mają innej możliwości jak tylko ustalenie opłaty podwyższonej. Ponadto organy te nie są wierzycielami należności z tytułu ustalenia opłaty podwyższonej.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że DOUG właściwie i słusznie jako podmiot, który dokonał wydobycia kopaliny na działce objętej postępowaniem wskazał odwołującego się. Zresztą sam odwołujący tego nie kwestionuje, a wręcz potwierdza, zarówno w wyjaśnieniach złożonych w organie I instancji w dniu 13 maja 2024r., jak i w odwołaniu. Stwierdził bowiem, że dokonał poszerzenia stawu wykraczając poza działkę o numerze ewidencyjnym [...], wykonując prace własnym sprzętem tłumacząc, że nie był świadom przekroczenia granic działki, która nie była w czasie wskazanym w zaskarżonej decyzji objęta pozwoleniem wodnoprawnym.
Do sposobu pomiaru, metody obliczenia ilości piasku za którą ustalona została opłata podwyższona oraz ustalenia okresu wydobycia kopaliny i jej rodzaju - piasku, organ II instancji nie wnosi żadnych uwag i zastrzeżeń.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik Skarżącego zaskarżył w całości decyzję PWUG, zarzucając jej:
l. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz inne naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) oraz art. 154 i nast. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1290 z późn. zm.; dalej: P.g.g.) poprzez:
a. brak uwzględnienia, że pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w W. dokonali kontroli lub oględzin wbrew obowiązującym przepisom prawa, bez żadnego upoważnienia od Dyrektora oraz wbrew woli Skarżącego;
b. uznanie, że pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w W. dokonali "wizji", gdy żadna z ustaw mogących mieć zastosowanie nie przewiduje takiego trybu ingerencji we własność prywatną, co stanowi rażące naruszenie porządku prawnego, ignorując, że już w drugim akapicie uzasadnienia Decyzji Dyrektora ten sam uznaje czynność za oględziny;
art. 140 ust. 5 p.g.g. w zw. z art. 61 oraz art. 80 k.p.a., poprzez:
a.niewłaściwe i wbrew utrwalonemu orzecznictwu przyjęcie, że momentem wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu jest doręczenie Skarżącemu formalnego zawiadomienia o wszczęciu i przyjęcie, że wszczęcie miało miejsce 1 lutego 2024 r. a nie 6 lipca 2023r., gdy urzędnicy dokonali oględzin lub kontroli z przekroczeniem uprawnień na nieruchomości Skarżącego, tym samym dokonując pierwszej uzewnętrznionej czynności w sprawie;
b. zupełne zignorowanie okoliczności, że Dyrektor wykonał jeszcze wiele innych czynności w sprawie, zanim zostało do Skarżącego skierowane zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 25 stycznia 2024r., co samo w sobie stanowi naruszenie art. 61 § 4 k.p.a.;
art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 15, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez:
- niewykonanie swojej roli, jako organ II instancji, polegającej na ponownym merytorycznym rozpatrzeniu sprawy, lecz przyjęcie pozycji popierania i obrony wykonanych przez DOUG czynności i racji wydanej decyzji. PWUG nie rozpatruje i nie przedstawia własnego stanowiska, a uzasadnia stanowisko DOUG, używając stwierdzeń takich jak "Organ I instancji mając na względzie...", ..Odpowiadając na ten zarzut organ II instancji zwraca uwagę...", "Odnosząc się do wątpliwości odwołującego [...j organ II instancji wyjaśnia" czy nawet "organ I instancji właściwie i słusznie...". PWUG w uzasadnieniu nie wskazał na choćby najmniejszą wątpliwość w sprawie, w którą nie został zaangażowany niezależny biegły;
- niepopartą żadnymi dowodami argumentację, przy teoretycznym braku wiedzy w zakresie pracowników DOUG, że "...pracownicy organu I instancji posiadają odpowiednie kwalifikacje, a także umiejętności i doświadczenie zawodowe do prawidłowego określenia rodzaju wydobywanej kopaliny, wykonania pomiarów...". Tym samym obnażając swoją stronniczość i działanie wbrew zasadzie zaufania do organów administracji publicznej;
- niewskazanie w uzasadnieniu dowodów, którym PWUG dał wiarę a którym wiary odmówił i z jakiej przyczyny, jak i niewskazanie żadnego dowodu, poza "wizją", który potwierdza, że Skarżący wydobywał kopalinę bez wymaganej koncesji;
art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz 140 ust. 1 w zw. z ust. 3 pkt 3 P.g.g. oraz art. 75 § 1 i art. 81a § 1 k.p.a., poprzez:
- bezrefleksyjne i niepoparte dowodami przyjęcie, że Skarżący wydobywał kopalinę ze złoża, którego istnienie nota bene również powinno zostać dowiedzione, na swojej nieruchomości we wskazanym okresie;
- zignorowanie dowodów przedstawionych przez Skarżącego w postaci wyjaśnień oraz dwóch decyzji administracyjnych, które jednoznacznie wskazują, że intencją Skarżącego było wykonanie stawu rybnego, a to w połączeniu z okolicznością, że Skarżący jest całe życie rolnikiem zajmującym się produkcją żywności (np. hodowla drobiu na wielką skalę), a nie wydobycie kopaliny;
- niezauważenie, że czynność oględzin lub kontroli, określona przez PWUG "wizją", była sprzeczna z prawem, jako nieoparta na przepisach prawa, wbrew poleceniu DOUG oraz mogąca spełniać znamiona czynów zabronionych, a więc w myśl art. 75 § 1 k.p.a. nie może być dowodem w postępowaniu;
-uznanie, że na nieruchomości występuje złoże (tylko odłączenie od złoża jest wydobyciem) a Skarżący je wydobył jako kopalinę umyślnie i z taką intencją, wbrew p.g.g. oraz że te złoże to "piasek", gdy żaden dowód w sprawie nie udowadnia tych okoliczności;
art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez:
- nie zwrócenie się do biegłego w zakresie prawa geologicznego i górniczego w sprawie wydania opinii na temat tego, czy na terenie działki nr [...] doszło do nielegalnego wydobycia kopaliny, czy na działce tej występuje złoże, tj. naturalne nagromadzenie minerałów, czy wykopana tam ziemia może mieć jakiekolwiek znaczenie gospodarcze poza wyrównaniem terenu rolnego, czy wydobycie na taką skalę można w ogóle zakwalifikować jako wydobycie kopaliny i jaką korzyść Skarżący mógł uzyskać oraz jaka ilość ewentualnej kopaliny została wydobyta. Do uzyskania tego typu danych wymagane są wiadomości specjalne, a ich brak doprowadził do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie i naruszenia zasady prawdy obiektywnej.
Mając na uwadze przytoczone zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie decyzji w całości; w przypadku uwzględnienia powyższego wniosku, uchylenie decyzji DOUG, w celu usunięcia naruszenia prawa opierającego się na tożsamych co niniejsza skarga podstawach oraz umorzenie postępowań prowadzonych w przedmiotowej sprawie oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym także kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący zawarł dalszą argumentację wniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę PWUG podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja PWUG z 26 lutego 2025r., nr PR.5432.22.2025/GB, którą utrzymał w mocy decyzję DOUG z dnia 6 listopada 2024r., znak: [...], [...] w sprawie ustalenia Skarżącemu opłaty podwyższonej za wydobycie bez wymaganej koncesji.
Jako podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego wskazane przez PWUG w zaskarżonej decyzji, gdyż uznał je za prawidłowe. Po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela przedstawioną przez organ odwoławczy argumentację i słuszność zajętego w sprawie stanowiska, a podniesione w skardze zarzuty uznaje za całkowicie chybione.
Przeprowadzone w zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że - wbrew zarzutom podniesionym w skardze - PWUG nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani też naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Spór w kontrolowanej sprawie w istocie sprowadza się do tego, czy zasadnie w stosunku do Skarżącego ustalono opłatę podwyższoną. W ocenie Skarżącego nie, ponieważ nie prowadził on działalności wymagającej koncesji, a zachowanie polegające na niezarobkowym wydobywaniu piasku z własnego gruntu odbywało się w ramach posiadanych zezwoleń wodnoprawnych na budowę oraz rozbudowę stawu rybnego. Odmienne stanowisko w tym zakresie zajął PWUG twierdząc, że Skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wydobycie bez wymaganej koncesji 5458 ton kopaliny - piasku z działki nr [...].
Jak wynika z art. 4 ust. 1 P.g.g. przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie: 1)będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych; 2) ie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym; 3) nie naruszy przeznaczenia nieruchomości. Dodatkowo – według art. 4 ust. 2 P.g.g.-
ten, kto zamierza podjąć wydobywanie, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem na piśmie zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru górniczego, określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania. W badanej sprawie nie jest możliwe uznanie, że wydobycie kopaliny jest przeznaczone na pokrycie potrzeb własnych z dwóch powodów. Po pierwsze ilość wydobytej kopaliny (5 458 ton) znacznie przekracza wartość wskazaną w art. 4 ust. 1 pkt. 2 P.g.g., tj. 10 m2, pod drugie zaś, Skarżący nie zawiadomił o wydobyciu organu nadzoru budowlanego, do czego był zobowiązany na gruncie art. 4 ust. 2 P.g.g.
Oznacza to zatem, że działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż Skarżący mógł wykonywać po uzyskaniu koncesji, co wynika z kolei z art. 21 ust. 1 pkt 2 P.g.g. Przepis ten wyraźnie stanowi, że działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji. Natomiast Skarżący nie posiadał koncesji na wydobywanie kopalin. Działalność wykonywana bez wymaganej koncesji (...) – zgodnie z art. 140 ust. 1 P.g.g. - podlega opłacie podwyższonej.
W kontrolowanej sprawie nie będzie miał zastosowania art. 3 pkt. 1 P.g.g., według którego ustawy nie stosuje się do korzystania z wód w zakresie uregulowanym odrębnymi przepisami. Skarżący posiadał wydane w dniu 29 grudnia 2017 r. przez Starostę [...] pozwolenie wodnoprawne na budowę stawu rybnego na działce o nr. ewid. [...]. Pozwolenie wodnoprawne uprawniające Skarżącego do wykonywania prac na działce o nr. ewid. [...] zostało wydane przez Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w dniu 2 października 2023r. Zatem w okresie po 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023r. Skarżący nie posiadał stosownego pozwolenia wodnoprawnego, o którym mowa w art. 3 pkt. 1 P.g.g
Zaznaczyć przy tym trzeba, że wskazany w zaskarżonej decyzji okres wydobycia oznaczony po 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023r. nie był przedmiotem sporu. Nie było sporne także i to, że w tym czasie Skarżący nie posiadał zezwolenia wodnoprawnego na realizowanie poszerzenia stawu rybnego na działce o numerze ewidencyjnym [...].
W tym miejscu należy podkreślić, że do powstania odpowiedzialności wystarczające jest wydobycie kopaliny rozumiane jako odłączenie kopaliny od złoża (por. art. 6 ust. 1 pkt. 3 P.g.g.).
Jak zasadnie stwierdził PWUG zasadnicze znaczenie ma udowodniony fakt, że - nie posiadając pozwolenia wodnoprawnego Skarżący - jak sam przyznał – osobiście i własnym sprzętem wykonał prace na działce o numerze ewidencyjnym [...] związane z poszerzeniem istniejącego na działce o numerze ewidencyjnym [...] stawu rybnego. Tym samym, na podstawie art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g. – słusznie ustalony został Skarżącemu status strony w postępowaniu o ustalenie opłaty podwyższonej.
Za bezskuteczny Sąd uznał zarzut Skarżącego co do braku klasyfikacji piasku uzyskanego w związku z poszerzeniem stawu rybnego ze względu na sposób jego użycia. Tymczasem zgodnie z definicją sformułowaną w art. 6 ust. 1 pkt 3 P.g.g. kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. NSA w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1826/18 wyraźnie stwierdził, że do wydobycia kopaliny dochodzi z momentem jej odłączenia od złoża. Późniejsze rozplantowanie kopaliny tego faktu nie zmienia. Z wydobyciem mamy bowiem do czynienia nie tylko w przypadku zbycia uzyskanych kopalin, ale nawet wówczas, gdy odłączona substancja nie była sprzedawana albo przeznaczona do sprzedaży. Jedynie jej zdatność do sprzedaży (a nie faktyczne przeznaczenie) jest cechą istotną dla uznania substancji za kopalinę, gdyż sposób zagospodarowania oddzielonych kopalin nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 15 maja 2018r., sygn. akt III SA/Gl 1074/17).
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego słusznie całość piasku wydobytego z działki o nr. ewid. [...] w okresie po 19 lipca 2020r. do dnia 6 lipca 2023r. stanowiła kopalinę wydobytą bez wymaganej koncesji.
Nie jest zasadny zarzut Skarżącego naruszenia zasady czynnego udziału w każdym etapie postępowania poprzez brak poinformowania Skarżącego o czynnościach wykonywanych na jego działce o nr. ewid. [...] w dniu 6 lipca 2023r. i jego nieobecności podczas prowadzonych z oględzin a wobec tego nie miał on możliwości wzięcia udziału w tej czynności a także nie mógł się odnieść do ustaleń w jej trakcie dokonanych. Dla skutecznego podniesienia zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W badanej sprawie tak sytuacja nie ma miejsca. Z wszystkich przeprowadzonych oględzin sporządzony został protokół, który znajduje się w aktach sprawy. Skarżący zapoznał się z nimi 13 maja 2024r. i nie zgłosił do niego uwag ani wniosków dowodowych.
Znaczenie w sprawie ma także to, że upoważnieni pracownicy organów administracji geologicznej oraz pracownicy organów nadzoru górniczego, zgodnie z art. 153 ust. 1 lit. b P.g.g., mają prawo przy wykonywaniu nadzoru i kontroli do całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do, między innymi, miejsc wydobywania kopalin. Jak wskazał NSA, wykorzystanie tego prawa wstępu służy zapewnieniu bezpiecznego sposobu prowadzenia działalności górniczej i zapobieganiu wydobywaniu kopalin w sposób niekontrolowany. Jest oczywiste, że obecność upoważnionych pracowników w miejscu wydobywania kopalin może i powinna być wykorzystana do stwierdzenia zastanego stanu faktycznego, utrwalenia tego stanu przez dokonanie oględzin, wykonanie fotografii, filmów, szkiców, pomiarów, protokołów, pobranie próbek i przeprowadzenie wszelkich innych potrzebnych czynności. Do tych czynności ze względu na tryb ich wykonywania, a niekiedy ze względu na nagłą potrzebę wstępu do miejsca wydobywania kopalin i innych miejsc wymienionych w art. 153 ust. 1 pkt 1 p.g.g. nie stosuje się przepisu art. 79 § 1 k.p.a., według którego strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, między innymi z oględzin, przynajmniej na siedem dni przed terminem. Niezapewnienie stronie brania udziału w przeprowadzeniu omawianych czynności nie stanowi też naruszenia art. 79 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 2049/21). Oznacza to, że wstęp pracowników organu nadzoru górniczego do miejsca wydobywania kopaliny i przeprowadzenie czynności bez uprzedniego zawiadomienia skarżącego oraz bez jego udziału nie oznacza naruszenia art. 10 § 1 i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 2049/21; wyrok NSA z 13 maja 2021 r. sygn. akt II GSK 1018/18); wyrok NSA z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 302/20).
Oględziny działki nr ewid. [...] przeprowadziły osoby posiadające uprawnienia do wykonania oględzin, pomiaru terenu i wykonania obliczeń zawartych w dokumentacji. Skarżący nie kwestionował kwalifikacji zawodowych osób dokonujących pomiarów z ramienia organu. Sąd również nie dopatrzył się w tym zakresie nieprawidłowości opierając się na przepisach art. 53 i następne P.g.g. Kwestie uprawnień górniczych w P.g.g. zawarto w Dziale IV "Kwalifikacje, rzeczoznawcy i odpowiedzialność zawodowa, Rozdziale 2 zatytułowanym "Kwalifikacje w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego" (art. 53). Znajduje się tam wykaz stanowisk, w odniesieniu do których określa się wymagania i stwierdza kwalifikacje. Nie budziło wątpliwości Sądu posiadanie przez osoby dokonujące pomiarów i obliczeń, uprawnień do tych czynności, na podstawie których sporządzono fachową dokumentację. Również wykorzystane urządzenia pomiarowe posiadały stosowne atesty, czego zresztą Skarżący nie kwestionował.
Jeżeli chodzi o wysokość ustalonej opłaty eksploatacyjnej to została ona określona prawidłowo, wg stawek właściwych dla kopaliny i w wysokości obowiązującej w dacie wszczęcia postępowania w sprawie ujawnienia nielegalnego wydobycia. Ustalono ją na podstawie Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez wymaganej koncesji z 16 maja 2024r. (karta 22 akt administracyjnych) Do obliczenie wydobytej kopaliny na działce o nr ewid. [...] wyznaczono punkty przecięcia krawędzi skarp z granica działki (punktu od A do F). Od górnych, zewnętrznych krawędzi wyrobiska odjęto 40 cm nakładu.
Nie ma podstaw zarzut Skarżącego co do ustalenia daty wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie. Datą tą nie jest data otrzymania zawiadomienia od Wójta Gminy Z. o zlokalizowaniu na działce o nr. ewid. [...] w S. wykopu o znacznych rozmiarach ani nawet data wykonania oględzin działki o nr. ewid. [...] w dniu 6 lipca 2023r. Jest nią 1 luty 2024 r. W tym dniu zostało Skarżącemu doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 25 stycznia 2024r. Za datę wszczęcia postępowania z urzędu należy przyjąć pierwszą czynność urzędową wobec strony lub czynność podjętą w sprawie przez organ administracji publicznej z urzędu (por. wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., IV SA 1364/97; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., II GSK 321/09).
Zdaniem Sądu niezasadny jest zarzut niepowołania przez organ niezależnego biegłego sądowego prawa geologicznego i górniczego. W ocenie Skarżącego ten dowód miałby pomóc w ustaleniu czy doszło do nielegalnego wydobycia i czy na działce występuje złoże. Uwzględniając okoliczność, że postępowanie jest prowadzone było przez organy administracji specjalnej nie miały one obowiązku przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego, albowiem nie wymagał tego stan sprawy.
Sąd uznał za niezasadny – choć wprost go tak nie określił pełnomocnik Skarżącego - zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt. 1 i § 2 k.p.a. Wynikająca z art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności oznacza obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Wbrew zarzutom skargi, zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy był kompletny i wystarczający do wydania decyzji przez organ odwoławczy. To, że organ odwoławczy podzielił argumentację organu pierwszej instancji, nie oznacza, że nie rozpoznał wniesionego odwołania, a jego rozstrzygnięcie było wynikiem bezrefleksyjnego powtórzenia twierdzeń i ustaleń organu pierwszej instancji, jak twierdzi strona. W stanie niniejszej sprawy wyrażenie przez organ odwoławczy takiej samej oceny tego samego stanu faktycznego, jaką wyraził organ pierwszej instancji, nie mogło stanowić o naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie działał na podstawie przepisów prawa i dokonał oceny w oparciu o materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Organ ten w sposób kompletny i zrozumiały wyjaśnił także zasadnicze powody podjętego rozstrzygnięcia, wypełniając kryteria przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, zdaniem Sądu, działanie organu nie stanowi w tym zakresie naruszenia obowiązujących przepisów prawa.
Sąd uznał, że organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń strony skarżącej. Spowodowało to - zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Odmienna ocena materiału dowodowego, niż jak to chciałaby strona skarżąca, nie stanowi naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.
Jak już wyżej wskazano, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że został on wydany z naruszeniem przepisu prawa materialnego wpływającym na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 litera a-c p.p.s.a.).
Gromadząc materiał dowodowy organ jest zobowiązany, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i rozwiniętą w art. 77 § 1 k.p.a., przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w sposób wszechstronny i kompletny, odzwierciedlający rzeczywisty przebieg zdarzeń mających istotne znaczenie dla sprawy, a także przed podjęciem rozstrzygnięcia, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., dokonać oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Natomiast żądanie Skarżącego dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Stronie nie przysługuje bezwzględne roszczenie procesowe o przeprowadzenie określonego dowodu. Ocena, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, należy do uznania organu. Nie ma też obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego w nieskończoność, w tym przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Uwzględnienie żądania strony zależy od tego, czy wnioskowany dowód może przyczynić się do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy (tak NSA w wyroku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1768/19) W związku z tym w ocenie Sądu organ nie miał obowiązku przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego, ponieważ nie wymagał tego stan sprawy.
Nie doszło zatem do wskazywanych w skardze naruszeń przepisów postępowania, które powodowałyby wadę zaskarżonej decyzji. Skarżący poza stwierdzeniem, że organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy, nie przeprowadził dowodów zmierzających do ustalenia, że Skarżący nie wydobywał kopaliny nie wskazał na żadne dowody, których przeprowadzenia organ zaniechał, a które miałyby potwierdzić wersję prezentowaną przez Skarżącego. Organ zaś, w ocenie Sądu, przedsięwziął wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, osoby prowadzącej eksploatację, rodzaju kopaliny, objętości, wagi i czasu wydobycia. Wypełnił zatem ciążące na nim obowiązki wynikające z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.
Wobec powyższego nie doszło do naruszenia omówionych wyżej przepisów prawa materialnego, a dotyczących przedmiotu wydobycia, osoby prowadzącej wydobycie, braku podstawy prawnej do prowadzenia tego rodzaju eksploatacji, chroniącej przed nałożeniem opłaty podwyższonej. Podnosząc taki zarzut Skarżący winien wskazać, czy uchybienie tym przepisom polega na ich błędnej wykładni czy niewłaściwym zastosowaniu do ustalonego stanu faktycznego. Zarzut ten aktualizuje się wówczas, gdy ustalenia faktyczne nie są kwestionowane. Lektura zarzutów podniesionych w skardze sugeruje jednak, że skarżący za ich pośrednictwem zamierzał podważyć ustalenia faktyczne w sprawie. Sąd pierwszej instancji jest zobowiązany zbadać legalność decyzji w jej całokształcie, niezależnie od zarzutów skargi. Sąd zatem ocenił prawidłowość zastosowania do ustalonego w sprawie stanu faktycznego norm prawa materialnego i doszedł do przekonania, że organ nie popełnił w tym zakresie żadnego uchybienia. Organ wskazał przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie, dokonał ich analizy, a wnioski z niej wynikające w ocenie Sądu są prawidłowe.
Mając na uwadze okres wydobycia nie przedawniło się również prawo do wydania decyzji ustalającej opłatę podwyższoną.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
-----------------------
#
POTRZEBUJESZ POMOCY?