Nieuregulowanie prawa do mienia wykorzystywanego w działalności samorządowych instytucji kultury

Nieprawidłowość

Samorządowe instytucje kultury należące do gminy (gminny dom kultury i gminna biblioteka publiczna) nie zostały wyposażone w nieruchomości konieczne do prowadzenia działalności statutowej. Obie te jednostki organizacyjne zajmowały wspólnie jedną nieruchomość komunalną (budynek domu kultury wraz z działką gruntu) – na zasadzie „bezumownego korzystania”. Zgodnie z wyjaśnieniami wójta gminy, obie instytucje kultury zajmowały wspólnie budynek domu kultury na podstawie postanowień aktów o utworzeniu, w których zapisano, że „wyposaża się je w nieruchomości” – z podaniem adresu budynku domu kultury. Dlatego budynku nie przyznano żadnej z nich.

Prawidłowe postępowanie

Postanowienia aktów o utworzeniu instytucji kultury, wskazujące ich siedziby, muszą być zrealizowane przez przyznanie im prawa do tych siedzib w jednym z trybów określonych w przepisach o gospodarowaniu nieruchomościami.

Gmina będąca organizatorem biblioteki publicznej musi zapewnić jej warunki działalności i rozwoju – w szczególności lokal do prowadzenia działalności statutowej (art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o bibliotekach). Biblioteka jest tworzona na podstawie aktu założycielskiego, w którym organizator określa jej nazwę, siedzibę, teren i zakres działania biblioteki oraz źródła finansowania działalności (art. 11 ust. 2 ustawy o bibliotekach).

Ośrodek kultury jest tworzony przez gminę w celu wykonywania zadań własnych z zakresu prowadzenia działalności kulturalnej (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej). Organizator wydaje akt o utworzeniu instytucji kultury, w którym określa jej przedmiot działania, nazwę i siedzibę (art. 11 ust. 1 ustawy o działalności kulturalnej).

Zarówno gminny dom kultury, jak i gminna biblioteka publiczna są jednostkami organizacyjnymi mającymi odrębną od gminy osobowość prawną (art. 18 ust. 3 ustawy o bibliotekach, art. 14 ust. 1 ustawy o działalności kulturalnej).

Przy tworzeniu samorządowej osoby prawnej organ wykonawczy JST ma obowiązek wyposażyć ją w nieruchomości z gminnego zasobu nieruchomości (art. 56 ustawy o gospodarce nieruchomościami; dalej: u.g.n.). Robi to, stosując odpowiednio przepisy dotyczące wyposażania państwowych osób prawnych, art. 51 i art. 53–55 u.g.n. Przepisy te nakładają na organ wykonawczy JST obowiązek wyposażenia samorządowej osoby prawnej w nieruchomości niezbędne do ich działalności z dniem ich utworzenia. Niewyposażenie w nieruchomości jest więc naruszeniem art. 56 w związku z art. 51 ust. 1 u.g.n.

O ile organ wykonawczy nie ma wyjścia i musi wyposażyć samorządowe osoby prawne w nieruchomości niezbędne do prowadzenia działalności, o tyle ma wybór, w jaki sposób to zrobi.

Wyposażenie w rozumieniu art. 56 w związku z art. 51 ust. 2 u.g.n. może polegać na:

• przeniesieniu na rzecz państwowej osoby prawnej własności nieruchomości,

• oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste z przeniesieniem własności do posadowionych na tym gruncie budynków,

• oddaniu w użytkowanie, w tym użytkowanie nieodpłatne,

• oddaniu w użyczenie.

Przy wyposażaniu samorządowych osób prawnych przez przeniesienie własności nieruchomości – następuje to nieodpłatnie, nie pobiera się także pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego.

Każdą z tych form można zastosować w przypadku, gdy w jednym budynku znajdują się siedziby dwóch instytucji kultury. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby:

• nieruchomość oddać nieodpłatnie na współwłasność w częściach ułamkowych (także odpowiednio we współużytkowanie wieczyste),

• oddać nieruchomość w użytkowanie w częściach lub współużyczenie.

Związane z tym kwestie regulują przepisy art. 195–212, art. 232–243, art. 252–264, art. 710–719 Kodeksu cywilnego.

Wybór formy wyposażenia samorządowej instytucji kultury zależy do tego, czy JST chce nadal pozostać właścicielem nieruchomości, bo ma wobec niej inne plany (np. chce wybudować nową siedzibę dla biblioteki i pozostawić dotychczasową siedzibę na wyłączny użytek domu kultury). Wtedy dla JST korzystniejsze jest oddanie nieruchomości instytucjom kultury w użytkowanie lub użyczenie. Jeśli takich planów nie ma – i budynek jest docelową siedzibą obu instytucji kultury – lepiej jest oddać go na współwłasność. Wtedy kwestie związane z jego utrzymaniem obciążają właścicieli (co odciąża zarząd JST).

Aby usunąć nieprawidłowość, wójt gminy powinien podjąć niezwłocznie decyzję o formie wyposażenia obu instytucji w nieruchomości i zawrzeć odpowiednie umowy z dyrektorami.

Izabela Motowilczuk