Dodatki dla nauczycieli - stanowisko regionalnej izby obrachunkowej w Bydgoszczy z dnia 22 grudnia 2025r. , sygn. RO.4424.2.2025

W związku z wnioskiem z dnia 11 grudnia 2025 r. znak RO.4424.2.2025, o udzielenie wyjaśnienia w zakresie stosowania przepisów o finansach publicznych, dotyczącym dodatku dla nauczycieli zatrudnionych w miastach o ilości mieszkańców poniżej 5 tys., na podstawie art. 13 pkt 11 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 7) wyjaśniam, co następuje.

Zgodnie z art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.) nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5000 mieszkańców, przysługuje odrębny dodatek w wysokości 10 % wynagrodzenia zasadniczego. W ustawie Karta Nauczyciela nie zostało określone co rozumie się przez liczbę mieszkańców. Natomiast pojęcie liczby mieszkańców została zdefiniowane w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz.1572 ze zm.), jak i w art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2025 r. poz. 439) jako „liczba mieszkańców zamieszkałych na obszarze odpowiednio danej jednostki samorządu terytorialnego, danej kategorii jednostek samorządu terytorialnego oraz kraju, według stanu na dzień 31 grudnia roku bazowego, ustaloną przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego do dnia 31 maja roku poprzedzającego rok budżetowy”. Tak zdefiniowana liczba mieszkańców służy następnie między innymi do ustalania podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w ramach części oświatowej subwencji ogólnej. Regionalna Izba Obrachunkowa w Bydgoszczy wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy o dochodach budżetowych, określa ona źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego, zasady ustalania i przekazywania jednostkom samorządu terytorialnego dochodów własnych, subwencji ogólnej oraz dotacji celowych z budżetu państwa oraz zasady ustalania potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego i ich finansowania. Natomiast w art. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych określono krótko, że określa zasady finansowania zadań oświatowych. Ponadto art. 3 ust. 2 ustawy o zadaniach oświatowych stanowi, iż środki niezbędne do realizacji zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 11 ust. 2-4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, , w tym na wynagrodzenia nauczycieli oraz utrzymanie placówek wychowania przedszkolnego, szkół i ul. Św. Trójcy 35, 85-224 Bydgoszcz Zespół Zamiejscowy w Toruniu Zespół Zamiejscowy we Włocławku tel. 52 37 68 210, fax. 52 506 52 23 ul. Szosa Bydgoska 52, 87-100 Toruń ul. Brzeska 6, 87-700 Włocławek tel. 56 65 77 821, fax 56 65 77 823 tel. 54 23 04 921, fax 54 23 04 923 bydgoszcz@rio.gov.pl torun@bydgoszcz.rio.gov.pl wloclawek@bydgoszcz.rio.gov.pl placówek, są zagwarantowane w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W komentarzu pod red. dr hab. M. Pilcha ,, Finansowanie zadań oświatowych. Komentarz” wyd. Wolters Kluwers Polska, 2020, autor stwierdził przy tym, że „Zagwarantowanie w dochodach jednostek samorządu środków na realizację zadań oświatowych nie oznacza gwarancji, że subwencja oświatowa będzie równa kosztom utrzymania szkół i placówek (wraz z wynagrodzeniami zatrudnionych w nich nauczycieli). To nadawałoby bowiem oświacie cechy zadania zleconego, za które faktycznie ponosi odpowiedzialność finansową samo państwo. W gruncie rzeczy przepis podkreśla jedynie samodzielność j.s.t. przy wykonywaniu zadań oświatowych. Jednostki samorządu nie mogą odmówić realizacji zadania oświatowego, powołując się na brak odpowiednich środków; państwo w tym zakresie wspiera jednostki samorządu, lecz ich nie wyręcza. Wobec powyższego należy uznać, że określając wysokość i sposób podziału subwencji, właściwe organy państwowe zachowują także daleko idącą swobodę regulowania ich wysokości (wyrok TK z 18.09.2006 r., K 27/05, OTK-A 2006/8, poz. 105), choć rzecz jasna nie można mówić o zupełnej dowolności w tym zakresie. Ewentualne spory o należną i niewypłaconą część oświatową subwencji ogólnej zgodnie z przeważającą judykaturą przynależą do drogi sądowej w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi.” Biorąc pod uwagę powyższe przepisy i cytowane piśmiennictwo, Izba wskazuje, że przepisy ustawy o dochodach jednostek budżetowych oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych regulują zasady finansowania jednostek samorządu terytorialnego i mogą stanowić podstawę roszczeń pomiędzy tymi jednostkami a Skarbem Państwa. Natomiast art. 54 ust. 5 Karty Nauczyciela jest przepisem z zakresu prawa pracy, stanowiącym podstawę do wypłaty dodatku nauczycielom, zatrudnionym na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5000 mieszkańców, a tym samym jest podstawą roszczenia pracownika o wypłatę takiego świadczenia.