Czy korzystanie z preferencyjnych składek ZUS jest obowiązkowe dla nowego przedsiębiorcy

PROBLEM

Przedsiębiorczyni rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej i zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 0 0, opłacając minimalne składki ZUS. Przysługiwało jej prawo do ulgi na start oraz preferencyjnych składek, z których jednak nie chciała korzystać. Początkowo nie była objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Po kilku miesiącach przystąpiła do tego ubezpieczenia i złożyła wniosek o zasiłek macierzyński. ZUS odmówił wypłaty świadczenia do czasu skorygowania konta ubezpieczonej, tj. zarejestrowania jej wstecz z kodem 05 70 0 0 przy zachowaniu dotychczas zadeklarowanych podstaw. Taka korekta spowodowała zaniżenie podstawy wymiaru zasiłku: za 3 miesiące wyniosła ona 5652 zł, a za pozostałe 9 miesięcy przyjęto preferencyjną podstawę (uzupełnienie). Gdyby zgłoszenie z kodem 05 10 0 0 pozostało niezmienione, podstawę stanowiłoby najprawdopodobniej 12-krotność kwoty 5652 zł. Czy korzystanie z preferencyjnych składek ZUS jest zatem obowiązkowe? Czy ZUS mógł wymusić przerejestrowanie?

RADA

Rezygnacja z ulgi na start jest uprawnieniem dobrowolnym – przedsiębiorca może z niej zrezygnować, dokonując zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Jeżeli jednak spełnia warunki do stosowania preferencyjnej podstawy wymiaru składek na mocy art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgłoszenie musi nastąpić z kodem 05 70 – niezależnie od wysokości faktycznie zadeklarowanej podstawy. ZUS był zatem uprawniony do żądania korekty kodu tytułu ubezpieczenia. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje natomiast od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej niż od dnia jego złożenia (art. 14 ust. 1 ustawy systemowej), co oznacza brak możliwości retroaktywnego rozszerzenia okresu ubezpieczenia chorobowego.

UZASADNIENIE

Ulga na start, uregulowana w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (dalej: u.p.p.), zwalnia nowego przedsiębiorcę z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym przez pierwsze 6 miesięcy działalności. Skorzystanie z tego uprawnienia jest dobrowolne – zgodnie z art. 18 ust. 2 u.p.p. przedsiębiorca może w każdej chwili zrezygnować z ulgi, dokonując zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem zdecyduje się na rejestrację do ZUS, a spełnia warunki określone w art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.), co do zasady musi zgłosić się z kodem tytułu ubezpieczenia 05 70 xx. Takie samo zgłoszenie dotyczy przedsiębiorcy kontynuującego działalność po wyczerpaniu ulgi na start – zastosowanie ma wówczas art. 18aa u.s.u.s., a 24-miesięczny okres preferencji liczony jest od dnia objęcia ubezpieczeniami.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r. (sygn. akt I UK 247/15), art. 18a ust. 1 u.s.u.s. stosuje się z mocy prawa do wszystkich przedsiębiorców spełniających ustawowe warunki – nie jest to prawo, z którego można zrezygnować przez wybór wyższego kodu tytułu ubezpieczenia. Przedsiębiorca może jednak deklarować podstawę wymiaru wyższą niż minimalna 30% płacy minimalnej i wówczas opłacać składki w faktycznie wyższej kwocie – przy zachowaniu kodu 05 70. Samo zadeklarowanie wyższej podstawy nie uprawnia zatem do posługiwania się kodem 05 10, właściwym dla przedsiębiorców podlegających zasadom ogólnym (art. 18 ust. 8 u.s.u.s.). Zgłoszenie z kodem 05 10 w sytuacji, gdy spełnione są warunki do preferencji, stanowi błąd w zgłoszeniu, który ZUS był uprawniony zakwestionować i zażądać korekty.

W opisanej sprawie przedsiębiorczyni – opłacając składki od kwoty odpowiadającej standardowej podstawie, lecz posługując się kodem 05 10 – dokonała zgłoszenia niezgodnego z przepisami. ZUS mógł więc wymagać korekty kodu na 05 70 0 0 przy jednoczesnym zachowaniu zadeklarowanych podstaw. Korekta ta bezpośrednio wpłynęła na wysokość podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego: przychodem branym pod uwagę jest zgodnie z art. 3 pkt 4 w zw. z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: u.z.) przeciętny miesięczny przychód za 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku, po odliczeniu 13,71% tytułem składek na ubezpieczenie chorobowe. Ponieważ ubezpieczenie chorobowe obejmowało jedynie kilka miesięcy, za pozostałe miesiące zastosowano uzupełnienie w oparciu o preferencyjną podstawę. Osobną kwestią pozostaje brak możliwości wstecznego objęcia ubezpieczeniem chorobowym – art. 14 ust. 1 u.s.u.s. jednoznacznie stanowi, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe obejmuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej niż od daty jego złożenia.

Warto jednocześnie wyjaśnić z ZUS, czy przy korekcie w pełni uwzględniono zadeklarowane przez przedsiębiorczyni wyższe podstawy – zgodnie ze stanowiskiem ZUS możliwe jest bowiem opłacanie składek od podstawy wyższej niż preferencyjne minimum, mimo zgłoszenia z kodem 05 70.

Małgorzata Kozłowska

radca prawny, specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń