Uprawnienia rodziców w pracy. Poradnik pracodawcy 2026

Wstęp

Rodzice i opiekunowie wychowujący małoletnie dzieci mogą korzystać z różnych przywilejów związanych z rodzicielstwem. Chodzi nie tylko o urlopy czy zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, lecz także o inne uprawnienia.

W 2025 r. weszły w życie korzystne dla ubezpieczonych zmiany w zakresie uprawnień rodzicielskich. Pierwsza z nich dotyczy wprowadzenia uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dla rodziców (opiekunów) dzieci przedwcześnie urodzonych oraz hospitalizowanych noworodków. Długość tego urlopu jest uzależniona od masy urodzeniowej dziecka, tygodnia ciąży, w którym dziecko się urodziło, oraz od okresu pobytu w szpitalu. Z urlopu uzupełniającego można skorzystać bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego (przysługującego na zasadach ogólnych).

Druga zmiana dotyczy prawa do skróconego 8-tygodniowego urlopu macierzyńskiego i zasiłku za ten okres w przypadku martwego urodzenia bez względu na czas trwania ciąży (np. w przypadku poronienia). W tej sytuacji o zasiłek macierzyński może wnioskować zarówno pracownica, jak i kobieta objęta ubezpieczeniem chorobowym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej czy zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia.

Obecnie głównym przywilejem pracujących rodziców, którzy wychowują dzieci, jest możliwość korzystania z następujących urlopów:

• macierzyńskiego,

• na warunkach urlopu macierzyńskiego,

• uzupełniającego urlopu macierzyńskiego (od 19 marca 2025 r.),

• rodzicielskiego,

• ojcowskiego,

• wychowawczego.

Natomiast przepisy ustawy zasiłkowej dotyczące wymienności uprawnień w zakresie zasiłku macierzyńskiego między ubezpieczonymi, niezależnie od ich tytułów do ubezpieczenia, nie uległy zmianie. Nadal możliwe jest dzielenie się uprawnieniami w zakresie zasiłku macierzyńskiego także w sytuacji, gdy jeden z rodziców ma status pracownika, a drugi jest objęty ubezpieczeniem chorobowym z innego tytułu, np. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej czy bycia zleceniobiorcą. W ustawie zasiłkowej zachowano przepisy dotyczące możliwości przerwania przez ubezpieczoną – matkę dziecka korzystania z zasiłku macierzyńskiego i przejęcia uprawnienia do tego zasiłku przez ubezpieczonego – ojca dziecka albo ubezpieczonego – innego członka najbliższej rodziny.