Odliczenie podatku naliczonego po utracie zwolnienia

Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy zwalnia się od podatku podatników, u których wartość sprzedaży towarów, w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 3, a także wartość eksportu towarów lub usług nie przekroczyły łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych, odpowiadającej kwocie 10 000 euro. W art. 14 ust. 6 ustawy o VAT stwierdza się, że podatnik rozpoczynający wykonywanie czynności określonych w art. 2 w ciągu roku podatkowego jest zwolniony od podatku, jeżeli przewidywana przez podatnika wartość sprzedaży towarów nie przekroczy, w proporcji do okresu prowadzonej sprzedaży, kwoty określonej w ust. 1 pkt 1 (10 000 euro) lub w ust. 4. Podatnicy, o których mowa w art. 14 ust. 1 i 6, mogą zrezygnować ze zwolnienia pod warunkiem pisemnego zawiadomienia o tym zamiarze właściwego urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują ze zwolnienia, z tym że w przypadku, o którym mowa w ust. 6, przed dniem dokonania pierwszej czynności określonej w art. 2. W wyniku nowelizacji, która weszła w życie 1 października 2002 r., zmieniono całkowicie konstrukcję instytucji zwolnienia od podatku na podstawie art. 14 ustawy. Po tej dacie każdy z podatników rozpoczynających działalność w ciągu roku podatkowego jest zwolniony od VAT, jeżeli przewidywana przez niego wartość sprzedaży towarów nie przekroczy, w proporcji do okresu prowadzonej sprzedaży, kwoty uprawniającej do korzystania ze zwolnienia, chyba że zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy pisemnie zawiadomi właściwy urząd skarbowy, przed dokonaniem pierwszej czynności sprzedaży, o rezygnacji z tego zwolnienia. Limit zwolnienia jest określony kwotą 10 000 euro i wraz z jej przekroczeniem zwolnienie traci moc, podatnik zaś zostaje w pełni objęty regulacjami ustawy o VAT, co się wiąże zarówno z obowiązkami, jak i prawami. Do tych ostatnich należy zaliczyć określone w art. 14 ust. 3 ustawy prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur otrzymanych przed dniem utraty zwolnienia. Zgodnie z tym artykułem, jeżeli wartość sprzedaży towarów u podatników zwolnionych od podatku na podstawie ust. 1 pkt 1 przekroczy kwotę, o której mowa w tym przepisie, zwolnienie traci moc w momencie przekroczenia tej kwoty. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przekroczenia tej kwoty, a opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad tę kwotę. Za zgodą właściwego urzędu skarbowego podatnik może zmniejszyć podatek należny o podatek naliczony, wynikający z dokumentów celnych oraz z faktur dokumentujących zakupy dokonane przed dniem utraty zwolnienia, pod warunkiem:

• sporządzenia spisu z natury zapasów tych towarów posiadanych w dniu, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty, o której mowa w ust. 1 pkt 1, oraz

• przedłożenia w urzędzie skarbowym spisu, o którym mowa w pkt 1, najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia utraty zwolnienia.

Kwotę podatku naliczonego, o której mowa w ust. 3, stanowi iloczyn ilości towarów objętych spisem z natury i kwoty podatku naliczonego przypadającej na jednostkę towaru, z podziałem na poszczególne stawki podatkowe (art. 14 ust. 3a ustawy o VAT).

Podatnik może zmniejszyć podatek należny o podatek naliczony za zgodą właściwego urzędu skarbowego. Zgoda ta zostaje wydana w formie decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 207 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w wyniku przeprowadzonego postępowania.

Warunkiem uzyskania aprobaty fiskusa jest sporządzenie spisu z natury zapasów towarów posiadanych w dniu, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty 10 000 euro, oraz złożenie go najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia utraty zwolnienia. Spis taki powinien być sporządzony w sposób rzetelny w formie pisemnej, bez konieczności używania specjalnych formularzy. Organ podatkowy przeprowadzając postępowania sprawdza, czy zakupy towarów objętych spisem są potwierdzone fakturami otrzymanymi przed dniem utraty zwolnienia. Zazwyczaj następuje to w drodze krótkiej kontroli przeprowadzonej przez pracowników urzędu skarbowego. Kontrolujący wymaga przedstawienia przez podatnika wszystkich faktur potwierdzających nabycie towarów w ilości objętej spisem. Spis powinien być sporządzony w taki sposób, aby do każdej jednostki towarowej przyporządkowana była właściwa stawka podatkowa. Chcąc przyspieszyć postępowanie, podatnicy mogą zaznaczyć przy poszczególnych towarach numery ewidencyjne faktur dokumentujących ich zakup, co ułatwi wyszukiwanie pozycji towarowych. Poniżej przedstawiamy przykładowy formularz spisu sporządzonego na potrzeby odliczenia VAT zawartego w fakturach dokumentujących zakupy dokonane przed dniem utraty zwolnienia.

Spis sporządzony w taki sposób pozwoli na szybkie i dokładne zweryfikowanie go przez organ podatkowy i wydanie pozytywnej dla podatnika decyzji, pod warunkiem że zostanie złożony w urzędzie skarbowym najpóźniej w ciągu 14 dni od dnia utraty zwolnienia.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną. Zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT obniżenie kwoty podatku należnego, o której mowa w ust. 1, następuje w przypadku dokonania spisu z natury, określonego w art. 14 ust. 3, najpóźniej w rozliczeniu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dokonano tego spisu. Jeśli spis został sporządzony na przykład w lipcu, określony w nim podatek może zostać odliczony w deklaracji za ten sam miesiąc lub ewentualnie za miesiąc następny, tj. sierpień. Podatnicy, o których mowa w art. 10 ust. 1a (rolnicy ryczałtowi) i ust. 1d (mali podatnicy), mogą obniżyć kwotę podatku należnego, o której mowa w art. 19 ust. 1 ustawy, w przypadku dokonania spisu z natury określonego w art. 14 ust. 3 w rozliczeniu za kwartał, w którym dokonano spisu.

Jeżeli podatnik nie dokonał obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego we właściwym terminie, może obniżyć kwotę podatku należnego przez dokonanie korekty deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy wskazane w art. 14 ust. 3, 3d, 3e i 3g ustawy, nie później jednak niż w ciągu roku, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu (kwartale), w którym podatnik nabył prawo do obniżenia kwoty podatku należnego z zachowaniem ust. 3c.

W przypadku gdy podatnik dokonujący odliczenia, o którym mowa w art. 14 ust. 3 ustawy, jest opodatkowany na zasadach ogólnych, tj. prowadzi ewidencję w postaci księgi przychodów i rozchodów, zobowiązany jest do dokonania po zakończeniu miesiąca, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty zwolnionej, tj. 10 000 euro, do dokonania korekt zapisów dotyczących kosztów uzyskania przychodów o odliczoną od podatku należnego część podatku naliczonego.

Prawo do zmniejszenia podatku należnego o podatek naliczony, wynikający z dokumentów celnych oraz z faktur dokumentujących zakupy dokonane przed dniem utraty zwolnienia, mają także zgodnie z art. 14 ust. 3b ustawy o VAT podatnicy, którzy rezygnują z przysługującego im zwolnienia na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy, pod warunkiem pisemnego zawiadomienia urzędu skarbowego o rezygnacji ze zwolnienia przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują ze zwolnienia.