Jak sformułować zapis?

Zgodnie z art. 962 k.c., zastrzeżenie warunku lub terminu, uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uważane jest za nieistniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez takiego zastrzeżenia spadkobierca nie zostałby powołany, powołanie jest nieważne. Przepisów tych nie stosujemy, jeżeli ziszczenie się lub nieziszczenie się warunku albo nadejście terminu nastąpiło przed śmiercią testatora. Samo ustanowienie spadkobiercy nie za bardzo zatem nadaje się do zastosowania w naszej sprawie. Ale może Pan skorzystać z zapisu. Zgodnie z art. 968 § 1 k.c., spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Zapis może być uczyniony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. W tekście testamentu wygląda to bardzo prosto. Po pierwszej zwyczajowej części (w pełni świadomy na wypadek swej śmierci wskazuję jako spadkobiercę...) wystarczy, jeśli Pan zapisze np.: „mojego syna (...) ustanawiam zapisobiercą pod warunkiem poprawy w okresie roku od otwarcia spadku. Przedmiot zapisu stanowi samochód osobowy marki (...) o numerze rejestracyjnym (...)”. Dobrze jest też ustalić, na czym ma polegać owa poprawa, tak by na wypadek sporu sąd mógł skonfrontować postępowanie zapisobiercy z Pańską wolą.

W braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Jednakże osoba obciążona dalszym (kolejnym) zapisem może powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu przez spadkobiercę. Jeżeli spadek przypada kilku osobom, zapis obciąża ich w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych, chyba że zmarły postanowił inaczej. Warto też wiedzieć, że przepisy o powołaniu spadkobiercy, o zdolności do dziedziczenia i o niegodności stosuje się odpowiednio do zapisów. Jeżeli osoba, na której rzecz został uczyniony zapis, nie chce lub nie może być zapisobiercą, obciążony zapisem zostaje zwolniony od obowiązku jego wykonania, powinien jednak w braku odmiennej woli spadkodawcy wykonać dalsze zapisy. W braku odmiennej woli spadkodawcy zapis rzeczy oznaczonej co do tożsamości (czyli np. samochodu) jest bezskuteczny, jeżeli rzecz zapisana nie należy do spadku w chwili jego otwarcia albo jeżeli spadkodawca był w chwili swej śmierci zobowiązany do zbycia tej rzeczy. 

Skutki zapisu polegają na tym, że Pański krnąbrny syn nie od razu będzie uprawniony do nabycia samochodu. Będzie mu tylko przysługiwać roszczenie o jego wydanie. Przedawnia się ono z upływem lat pięciu od dnia wymagalności zapisu (zapis staje się wymagalny niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu, co następuje zazwyczaj kilka miesięcy po śmierci testatora).