Potrącenia komornicze ze świadczeń z ZFŚS

Odpowiedź

Świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) będą podlegały egzekucji tylko wtedy, gdy komornik przedstawi odrębny tytuł do zajęcia takich świadczeń. Egzekucja dotycząca jedynie wynagrodzenia za pracę nie uprawnia komornika do zajęcia świadczeń z ZFŚS.

Uzasadnienie

Komornik ma prawo przeprowadzić egzekucję należności z wynagrodzenia za pracę zobowiązanego pracownika. Może zająć wynagrodzenie za pracę w odpowiedniej części oraz wynagrodzenie za prace zlecone, nagrody i premie przysługujące zobowiązanemu za okres jego zatrudnienia, jak również związany ze stosunkiem pracy zysk lub udział w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszach, które pozostają w związku ze stosunkiem pracy (art. 881 § 2 ustawy z 17 listopada - Kodeks postępowania cywilnego; dalej: k.p.c.). Komornik może żądać od pracodawcy dokonania potrącenia nie tylko z wynagrodzenia za pracę rozumianego szeroko, lecz także innych składników - takich jak zyski lub udział w funduszach zakładowych bądź wszelkich innych funduszach. A najczęściej tworzonym przez pracodawców funduszem jest właśnie ZFŚS. Aby jednak komornik mógł dokonać zajęcia świadczeń z ZFŚS, musi on pozostawać w związku ze stosunkiem pracy.

Do czerwca 2011 r. funkcjonowało stanowisko, zgodnie z którym wypłacane pracownikom świadczenia z ZFŚS pracodawca powinien w całości przekazać komornikowi. Świadczenia te były uznawane za niepodlegające ochronie przed potrąceniami, jako niestanowiące składnika wynagrodzenia (obowiązujące na podstawie przepisów Kodeksu pracy limity i ograniczenia dotyczące dokonywanych potrąceń odnoszą się bowiem jedynie do wynagrodzenia pracownika).

Pogląd ten został jednak zmieniony na podstawie stanowiska Departamentu Prawa Pracy MPiPS z 21 czerwca 2011 r. w sprawie możliwości prowadzenia egzekucji komorniczej lub administracyjnej ze świadczeń z ZFŚS. Zgodnie z tym stanowiskiem, świadczenia socjalne przyznawane pracownikom ze środków ZFŚS nie podlegają egzekucji komorniczej dotyczącej świadczeń ze stosunku pracy.

Ministerstwo poinformowało, że ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa z ZFŚS) nie reguluje zasad postępowania z przyznanymi pracownikowi świadczeniami socjalnymi w przypadku prowadzenia egzekucji z jego wynagrodzenia i innych świadczeń otrzymywanych od pracodawcy. Dodatkowo - jak wynika z art. 12 ust. 2 ustawy o ZFŚS - środki funduszu nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami funduszu.

Świadczenia socjalne nie mają charakteru wynagrodzenia, lecz jedynie należności ze stosunku pracy. Pomoc socjalna ma bowiem charakter uznaniowy ze względu na obowiązek stosowania przy jej przyznawaniu wyłącznie socjalnych kryteriów - sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Przepisy k.p.c., na podstawie których prowadzona jest egzekucja z wynagrodzenia za pracę, nie określają bliżej pojęcia "wynagrodzenie za pracę". Podstawowym kryterium decydującym o zaliczeniu określonego świadczenia do świadczeń objętych egzekucją komorniczą na podstawie art. 881 § 2 k.p.c. jest jego powiązanie ze stosunkiem pracy. Należności wskazane w tym przepisie nie mają jednak charakteru socjalnego, który jest elementem charakterystycznym dla świadczeń z ZFŚS. Świadczenia te nie stanowią bowiem ekwiwalentu za wykonaną pracę i nie zależą od wyników pracy. Stanowią pomoc socjalną dla pracownika i jego rodziny, a co za tym idzie - nie powinny być traktowane jako składnik wynagrodzenia w rozumieniu art. 881 § 2 k.p.c. W związku z tym egzekucja z wynagrodzenia za pracę, prowadzona na podstawie art. 880-888 k.p.c., nie obejmuje świadczeń przyznawanych pracownikom z ZFŚS.

Nie oznacza to, że komornik w ogóle nie może przeprowadzić egzekucji ze świadczeń przyznawanych pracownikom z ZFŚS. Komornik może żądać zajęcia świadczeń socjalnych przyznanych pracownikowi, lecz powinien posiadać odrębny tytuł wykonawczy w celu przeprowadzenia takiej egzekucji. Sam tytuł egzekucyjny dotyczący wynagrodzenia za pracę (ogółem) nie daje natomiast podstaw do egzekucji z pożyczek, zapomóg lub dopłat z ZFŚS.

Dla dokonywanych potrąceń zasadnicze znaczenie ma treść tzw. zajęcia komorniczego. Wynika z niego bowiem, z jakich świadczeń komornik będzie prowadził egzekucję.

Dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę bądź innych świadczeń, komornik powinien wskazać, że zajęcie obejmuje nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, lecz także wynagrodzenie za prace zlecone, dodatki do wynagrodzenia, nagrody i premie związane ze stosunkiem pracy, zyski i udziały w funduszach pozostających w związku z zatrudnieniem, oraz wszelkie inne dochody, jakie są uzyskiwane w ramach stosunku pracy.

Na podstawie tego tytułu pracodawca powinien dokonywać egzekucji ze wszystkich składników wynagrodzenia, ich części lub z samego wynagrodzenia zasadniczego. Jeżeli komornik nie wskazuje, że egzekucja ma obejmować również środki otrzymane przez pracownika z ZFŚS (zapomogi, dofinansowania do wczasów bądź kolonii dzieci), pracodawca nie powinien dokonać potrącenia takiego świadczenia. Istnieje wówczas ryzyko, że pracownik, któremu potrącono świadczenie socjalne, złoży powództwo do sądu przeciwko pracodawcy o wypłatę nienależnie potrąconego świadczenia wraz z odsetkami.

Należy jednak pamiętać, że stanowisko MPiPS nie stanowi powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa. Stanowi jednak wytyczne do stosowania obowiązujących przepisów. W związku z tym przyjmuje się, że powinno być uwzględniane przez pracodawców dokonujących potrąceń z wynagrodzenia i innych świadczeń przysługujących pracownikom ze stosunku pracy.

Magdalena Kasprzak

ekspert w zakresie prawa pracy

Podstawy prawne

● Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 592; ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 1456)

● Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 2)

● Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296; ost. zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 142)

● Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników (Dz.U. nr 10, poz. 52; ost. zm. Dz.U. z 1994 r. nr 119, poz. 577)