Czy można nie wpisywać samochodu wykorzystywanego w prowadzonej działalności gospodarczej do wykazu środków trwałych

PROBLEM

RADA

Tylko jeżeli przedmiotowy samochód nie będzie przez Panią wykorzystywany na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (co jest mało prawdopodobne, zwłaszcza że jego zakup został sfinansowany ze środków otrzymanych z urzędu pracy), może Pani bezpiecznie nie wykazywać go w wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. W przeciwnym razie (jeżeli samochód będzie przez Panią wykorzystywany na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą), decydując się na niewpisanie go do wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, musi się Pani liczyć ze sporem z organami podatkowymi. Szczegóły - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Osoby fizyczne opodatkowane w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych są obowiązane prowadzić wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (art. 15 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym). Sporna jest przy tym kwestia, czy podatnicy mają prawo, czy obowiązek wykazywać składniki majątku wykorzystywane na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i mające pozostałe cechy kwalifikujące do uznania ich za środki trwałe w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Zdaniem niektórych organów podatkowych jest to ich uprawnienie, a nie obowiązek. Takie stanowisko zajął Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 18 listopada 2009 r., sygn. ILPB1/415-997/09-4/AG, w której czytamy, że:

(...) podatnik, który podejmie decyzję o amortyzacji budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego służącego prowadzeniu działalności gospodarczej, ma obowiązek wprowadzenia go do ewidencji środków trwałych zgodnie z zasadami określonymi w powołanych wyżej przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W innym wypadku nie ma obowiązku wprowadzania danego środka trwałego do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Licznie reprezentowane jest również stanowisko przeciwne. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r., sygn. akt II FSK 739/10, czytamy, że:

Skarżąca miała obowiązek wprowadzenia do ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych składników majątku stanowiących środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy pozostaje okoliczność, że Skarżąca składnika do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nie wprowadziła, skoro miała taki obowiązek.

Analogiczne wątpliwości istnieją na gruncie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. W konsekwencji możliwe są dwa rozwiązania.

Jeżeli nabyty przez Panią samochód będzie wykorzystywany na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i ma pozostałe cechy kwalifikujące do uznania go za środek trwały, bezpieczniejsze jest wprowadzenie go do wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Co do zasady, wadą takiego rozwiązania jest - w razie zmiany w przyszłości sposobu rozliczania na zasady ogólne i rozpoczęcia amortyzacji samochodu - konieczność uwzględnienia odpisów amortyzacyjnych przypadających za okres opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych (art. 22n ust. 5 updof). W omawianej sytuacji wada ta nie ma jednak znaczenia, gdyż ze względu na brzmienie art. 23 ust. 1 pkt 45 updof odpisy takie i tak nie stanowiłyby dla Pani kosztów uzyskania przychodów.

Rezygnacja z wprowadzenia samochodu do wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych jest mniej bezpiecznym rozwiązaniem. Decydując się na taki krok, musi się Pani liczyć z ryzykiem (niewielkim, ale istniejącym) pociągnięcia do odpowiedzialności karnej skarbowej za prowadzenie księgi w sposób nierzetelny (art. 61 § 1 i 2 Kodeksu karnego skarbowego). Należy bowiem zauważyć, że jeżeli przyjąć stanowisko o obowiązku wykazywania środków trwałych w ewidencji i wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, niewywiązanie się z tego stanowi prowadzenie tej ewidencji lub wykazu w sposób nierzetelny.

Należy przy tym zauważyć, że rezygnując z ujęcia samochodu w wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, będzie Pani miała obowiązek wykazać samochód w ewidencji wyposażenia. Jak bowiem wynika z art. 15 ust. 5 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, ewidencją tą obejmuje się rzeczowe składniki majątku związane z wykonywaną pozarolniczą działalnością gospodarczą, niezaliczone do środków trwałych, których wartość początkowa przekracza 1500 zł.

W takim przypadku kolejny problem pojawi się w razie ewentualnej sprzedaży samochodu. Jeżeli samochód ten nie zostanie ujęty w wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, teoretycznie (zakładając, że wartość początkowa samochodu przekracza 3500 zł) przychód uzyskany ze sprzedaży takiego samochodu nie będzie opodatkowany ryczałtem według stawki 3% na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. f ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Przepis ten nakłada jedynie obowiązek opodatkowania:

● środków trwałych wykazanych w ewidencji oraz

● nieujętych w ewidencji środków trwałych, których wartość początkowa wynosi minimum 1500 zł.

Należy jednak zauważyć, że w przypadku art. 14 ust. 2 pkt 1 updof, stanowiącego odpowiednik art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. f ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, licznie reprezentowane jest stanowisko, że przychody z działalności gospodarczej powstają również w przypadku zbycia wykorzystywanych w pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz niewprowadzonych do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych składników majątku o wartości początkowej przekraczającej 3500 zł (zob. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r., sygn. akt II FSK 739/10). Istnieje duże ryzyko, że decydując się na nieopodatkowywanie ryczałtem w takim przypadku przychodu uzyskanego ze sprzedaży samochodu, wejdzie Pani w spór z organami podatkowymi, który - jeżeli sprawa trafi do sądu administracyjnego - może się dla Pani skończyć niepowodzeniem.

Reasumując, tylko jeżeli samochód nie będzie przez Panią wykorzystywany na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, może Pani bezpiecznie nie uwzględniać go w wykazie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. W przeciwnym razie (tj. jeżeli samochód będzie przez Panią wykorzystywany na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą), decydując się na jego niewpisanie do wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, musi się Pani liczyć ze sporem z organami podatkowymi.

Odpowiadając na Pani pytanie, należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Wydatkowanie przez podatnika środków przyznanych mu na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być zgodne z zasadami ustalanymi w warunkach przyznawania tej pomocy. Z informacji, jakie można znaleźć na stronach internetowych urzędów pracy na temat zasad wydatkowania tych środków, wynika, że nie mogą być one przeznaczane m.in. na zakup środków transportu. W związku z tym niewykluczone, że otrzymane przez Panią środki zostały wydane w sposób nieprawidłowy, co może zostać zakwestionowane przez urząd pracy.

● art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. f oraz art. 15 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - Dz.U. Nr 144, poz. 930; ost.zm. Dz.U. z 2012 r., poz. 1540

● § 14 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 grudnia 2002 r. w sprawie prowadzenia ewidencji przychodów i wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych - Dz.U. Nr 219, poz. 1836; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 2011

● art. 14 ust. 2 pkt 1 i art. 22a-22o ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 361; ost.zm. Dz.U. z 2013 r., poz. 21

● art. 61 § 1 i 2 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy - j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765; ost.zm. Dz.U. z 2012 r., poz. 362

Tomasz Krywan

doradca podatkowy