Wybór biegłego rewidenta

W Polsce formalnie wybiera się firmę audytorską, a nie „osobę audytora”, a najpoważniejsze błędy pojawiają się wtedy, gdy zarząd traktuje ten proces jak zwykły zakup usługi, zamiast jak element ładu korporacyjnego, odpowiedzialności organów i zarządzania ryzykiem. W spółkach niepublicznych kluczowe jest przestrzeganie art. 66 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (dalej: uor), tj. co do zasady wybiera się organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe, chyba że statut, umowa lub inne przepisy stanowią inaczej, a kierownik jednostki nie może dokonać tego wyboru samodzielnie. W JZP reżim w tym zakresie jest znacznie ostrzejszy, ponieważ dochodzą obowiązki komitetu audytu, polityka wyboru, procedura wyboru, rekomendacja, wymogi niezależności i sankcje nakładane przez nadzór.

Najdroższe błędy nie zawsze są tymi najbardziej „widocznymi”. Cena jako dominujące kryterium, marginalizacja komitetu audytu, brak weryfikacji konfliktów interesów, dobór podmiotów „pod wynik”, zbyt późne uruchomienie procesu albo ignorowanie rotacji mogą prowadzić nie tylko do słabszej jakości badania, lecz także do jego nieważności z mocy prawa w określonych przypadkach, sankcji administracyjnych, publikacji naruszeń na stronach organów nadzoru przez 5 lat oraz zakazu pełnienia funkcji w organach.

W praktyce najlepszy proces wyboru ma trzy cechy – jest:

• właściwie umocowany – każdy organ robi to, co wynika z ustawy i dokumentów korporacyjnych,
• udokumentowany – od planu i zapytania ofertowego (dalej: RFP), przez ocenę ofert (dalej: scoring), po uchwałę i uzasadnienie,
• merytoryczny – obejmuje niezależność, zespół, kompetencje branżowe, doświadczenie grupowe, ESG, IT/cyberbezpieczeństwo, model komunikacji i realną dostępność ludzi, a nie tylko cenę i markę.

Dokładnie to rekomendują materiały praktyczne publikowane przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego (PANA) oraz Polską Izbę Biegłych Rewidentów (PIBR).

Podział ról

Potocznie mówi się o „wyborze biegłego rewidenta”, ale prawnie uchwała dotyczy firmy audytorskiej. Kluczowy biegły rewident jest wskazywany przez tę firmę jako osoba w głównym stopniu odpowiedzialna za konkretne badanie. To nie jest detal terminologiczny – od tego zależy prawidłowość uchwały, umowy, oceny niezależności, rotacji i oceny zespołu.