Postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. II OZ 72/16

Odrzucenie zażalenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B. z dnia 3 grudnia 2015 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 521/15 o odrzuceniu zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [....] w B., Fundacji [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 września 2015 r. oraz zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 września 2015 r. oddalające wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy w sprawie ze skarg J. W., J. K., M. W., A. B. K., M. K., D. K., J. N., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D., D. M., S. M. oraz Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: 1. odrzucić zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B., Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji z dnia 3 grudnia 2015 r., 2. uchylić postanowienie z dnia 18 listopada 2015 r. w części dotyczącej odrzucenia zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r., 3. oddalić zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. na postanowienie z dnia 11 września 2015 r.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek Stowarzyszenia [...] w B., Stowarzyszenia [...] w B. (w likwidacji), Stowarzyszenia [...] w B. oraz Fundacji [...] w B. o wyłączenie sędziów i referendarzy tego Sądu.

Sąd wskazał, iż pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. Stowarzyszenie [...] w B., Stowarzyszenie [....] w B. w likwidacji, Stowarzyszenie [...] w B., Fundacja [...] w B. złożyły wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziów: NSA I. H. D., sędziego NSA G. G., sędziego NSA M. M., sędziego WSA P. P., sędziego NSA S. P., sędziego WSA J. P., sędziego NSA S. P., sędziego WSA M. R., sędziego WSA U. B. R., sędziego NSA A. S.-N., sędziego WSA W. S., sędziego NSA E. T., sędziego NSA D. T.-B., sędziego WSA M. W. oraz referendarza T. O. i referendarza B. R. Jako uzasadnienie przedmiotowego wniosku skarżący wskazali, ze ww. sędziowie i referendarze orzekając w sprawach skarżących działali na ich niekorzyść prawdopodobnie z naruszeniem prawa (np. poprzez odmowę udzielenia prawa pomocy, niewyłączenie sędziego NSA S. P. pomimo braku jego bezstronności).

Sędziowie i referendarze sądowi orzekający w tutejszym Sądzie złożyli oświadczenia, w których wskazali na brak wystąpienia okoliczności mogących wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy.

Sąd uznał, że wniosek ten jest bezzasadny. Wskazał, że art. 19 p.p.s.a., stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Składając wniosek o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny tego wyłączenia (art. 20 p.p.s.a). Sędzia zaś powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie (art. 21 p.p.s.a.).

Sąd wskazał, że wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu wystąpienie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Uzasadnioną wątpliwością, co do bezstronności nie jest również, co należy podkreślić w kontekście powołanej we wniosku argumentacji, przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces nieobiektywnie czy też stronniczo, gdyż merytoryczne kwestionowanie rozstrzygnięć sądu może odbywać się za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych (por. postanowienie NSA z 6 sierpnia 2009 r., II OZ 648/09). Na uwagę zasługuje fakt, iż sędziowie i referendarze objęci wnioskiem o wyłączenie, ustosunkowując się do wniosku, złożyli do akt sprawy stosowne oświadczenia, z których nie wynika, iż istnieją jakiekolwiek okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności w niniejszej sprawie (k.86-95). W kontekście złożonych oświadczeń zauważyć należy, że brak podstaw do zastosowania art. 19 p.p.s.a. występuje zwłaszcza, gdy sędzia złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w powołanym przepisie, dające podstawę do wyłączenia go i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości (tak NSA w postanowieniach z dnia: 11 września 2012 r., II OZ 704/12, z dnia 13 kwietnia 2012 r., II OZ 259/12, z dnia 4 kwietnia 2012 r., I OZ 21/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W ocenie Sądu I instancji, skoro skarżące Stowarzyszenia nie wykazały, aby po stronie sędziów i referendarzy istniały realne okoliczności mogące budzić uzasadnione wątpliwości, co do ich bezstronności w niniejszej sprawie, to przyjąć należy, że oświadczenia złożone przez sędziów i referendarzy nie zostały skutecznie podważone. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcy nie uprawdopodobnili, zatem faktu jakiejkolwiek stronniczości sędziów i referendarzy w stosunku do którejkolwiek ze stron postępowania. Samo zaś przeświadczenie, że dany sędzia/referendarz jest stronniczy lub brak mu obiektywizmu w prowadzeniu sprawy nie stanowi przesłanki wyłączenia.

Dodatkowo Sąd wskazał, że spośród sędziów wymienionych we wniosku o wyłączenie - sędzia NSA I. H. D. nie żyje, sędzia NSA S. P. odszedł w stan spoczynku, sędzia WSA P. P. jest delegowany do NSA, sędzia NSA S. P. nie orzeka w tut. Sądzie, sędzia WSA M. W. jest delegowany do NSA, a sędzia WSA U. B. R. przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Zatem wniosek o wyłącznie w/w sędziów jest bezpodstawny.

W piśmie z dnia 6 października 2015 r. wskazane organizacje społeczne wniosły zażalenie na postanowienie z dnia 11 września 2015 r. Powyższe zażalenie w imieniu w/w podmiotów podpisane zostało przez R. K.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 października 2015 r. wezwano R. K. do: 1) sprecyzowania, jakiego postanowienia (z jakiej daty) dotyczy złożone zażalenie oraz usunięcia braku formalnego zażaleń stowarzyszeń zwykłych poprzez przedstawienie stosownych uchwał wszystkich członków obu Stowarzyszeń o wniesieniu zażalenia oraz przez przedstawienie dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy tych obu stowarzyszeń; 2) nadesłania uchwał podpisanych przez wszystkich członków odpowiednio Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. oraz Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. upoważniających R. K. do reprezentowania tych Stowarzyszeń w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; oraz 3) nadesłania dokumentu, który pozwoli ustalić, czy R. K. - jako pełnomocnik osoby prawnej Fundacji [...] w B. - spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. w termie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 521/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił zażalenie Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [....] w B., Fundacji [...] w B. z dnia 6 października 2015 r.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem XII Wydziału Gospodarczego KRS Sądu Rejonowego w B. z [...] stycznia 2012 r., Stowarzyszenie [...] w B. zostało rozwiązane na podstawie art. 31 pkt 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.). Jednocześnie Sąd Rejonowy zarządził likwidację Stowarzyszenia. Rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności. Pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym i wierzytelności, a także roszczenia wobec niego. Dlatego też przeprowadza się likwidację stowarzyszenia, którą zajmuje się likwidator. Działalność likwidatora rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia. W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło - art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach (por. S. Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 77). Oznacza to, że rozwiązane Stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym - art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a. Brak ten jest brakiem nieusuwalnym (analogiczne stanowisko zaprezentował NSA w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2015r. II OZ 272/15). To z kolei oznacza, że zażalenie wniesione w niniejszej sprawie przez Stowarzyszenie [...] w B. w likwidacji jest zażaleniem z innych przyczyn niedopuszczalnym i jako takie podlega odrzuceniu (art. 178 i art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.).

W odniesieniu do zażalenia pozostałych organizacji występujących w sprawie Sąd wskazał, że działający w ich imieniu R. K. nie wykonał zarządzenia Sądu z dnia 7 października 2015 r. i nie przedłożył żądanych dokumentów, dlatego też Sąd nie mógł nadać zażaleniu dalszego biegu i podlegało ono odrzuceniu na podstawie art. 178 oraz art. 180 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.

W piśmie z dnia 3 grudnia 2015 r. zażalenie na to postanowienie wniosły: Stowarzyszenie zwykłe [...] w B., Stowarzyszenie [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenie zwykłe [...] w B. i Fundacja [...] w B. Zażalenie to zostało podpisane przez R. K.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 grudnia 2015 r. R. K. został wezwany (pismo z dnia 9 października 2015 r.) do usunięcia braku formalnego zażalenia Stowarzyszeń zwykłych: [...] i [....] poprzez nadesłanie dokumentu, z którego będzie wynikać, czy zażalenie tych Stowarzyszeń zostało skutecznie wniesione przez wszystkich ich członków, tj. przez przedstawienie stosownych uchwał wszystkich członków tych Stowarzyszeń o wniesieniu zażalenia oraz dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy tych Stowarzyszeń, ewentualnie poprzez nadesłanie uchwał podpisanych przez wszystkich członków Stowarzyszeń upoważniających R. K. do reprezentowania tych Stowarzyszeń w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia tych Stowarzyszeń.

Dodatkowo Przewodniczący Wydziału wezwał R. K. do usunięcia braku formalnego zażalenia Fundacji [...] w B. przez nadesłanie pełnomocnictwa do występowania przed sądami administracyjnymi oraz dokumentu, który pozwoli ustalić, czy R. K. - jako pełnomocnik tej osoby prawnej - spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a., z którego to przepisu wynika, że pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny oraz pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia Fundacji.

W odpowiedzi na to wezwanie (pismo z dnia 28 grudnia 2015 r.) R. K. przedstawił uchwałę wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. upoważniającą go do reprezentowania tego Stowarzyszenia zgodnie z jego celami statutowymi wraz z listą członków tego Stowarzyszenia (k.256). R. K. nie wykonał wezwania Sądu w pozostałym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 3 grudnia 2015 r. podlega odrzuceniu, albowiem R. K. nie wykonał wezwania Sądu, skierowanego do niego w piśmie z dnia 8 grudnia 2015 r., o przedstawienie stosownej uchwały wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. o wniesieniu zażalenia oraz dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy tego Stowarzyszenia, ewentualnie o przedstawienie uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia upoważniającej R. K. do reprezentowania tego Stowarzyszenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na to wezwanie R. K. przedstawił Regulamin Stowarzyszenia zwykłego [...] z dnia 13 listopada 2012 r. oraz zaświadczenie o wpisie tego Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych z dnia 21 stycznia 2013 r., w którym jest on wpisany jako przedstawiciel Stowarzyszenia. Stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.). W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. W takiej sytuacji albo wszyscy członkowie powinni podpisać zażalenie, albo wszyscy członkowie powinni udzielić pełnomocnictwa swojemu przedstawicielowi do dokonania tej czynności procesowej. Dokumenty przedstawione przez R. K. nie potwierdzają, że jest on upoważniony przez aktualnych członków Stowarzyszenia zwykłego [...] do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi, w tym do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 listopada 2015 r.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., gdyż nie uzupełniono braków tego zażalenia w wyznaczonym terminie.

Na tej samej podstawie prawnej Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie Fundacji [...] w B. z dnia 3 grudnia 2015 r., gdyż R. K. nie wykonał wezwania Sądu z dnia 8 grudnia 2015 r. do usunięcia braku formalnego zażalenia Fundacji przez nadesłanie dokumentu, który pozwoli ustalić, czy - jako pełnomocnik osoby prawnej Fundacji [...] w B. - spełnia on przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia Fundacji. Zgodnie z tymi przepisami pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne (§ 1). Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (§ 2). R. K. przedstawił Statut Fundacji oraz pełnomocnictwo z dnia 23 maja 2013 r. udzielone mu przez Prezesa Zarządu Fundacji do reprezentowania Fundacji m.in. przed sądami. Z dokumentów tych nie wynika, aby R. K. był osobą uprawnioną do reprezentowania Fundacji przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a.

Odrzuceniu podlega również zażalenie Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji z dnia 3 grudnia 2015 r., albowiem - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - Stowarzyszenie to zostało rozwiązane prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. i zarządzono jego likwidację. Stowarzyszenie to nie posiada więc zdolności sądowej i nie może być stroną postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 25 § 4 p.p.s.a. Zażalenie wniesione przez Stowarzyszenie [...] w B. w likwidacji jest zażaleniem z innych przyczyn niedopuszczalnym i jako takie podlega odrzuceniu na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

W odniesieniu do zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [....] w B. z dnia 3 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że R. K. wykazał, że jest osobą uprawnioną do reprezentowania tej organizacji społecznej, gdyż przedstawił uchwałę wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. upoważniającą go do reprezentowania tego Stowarzyszenia zgodnie z jego celami statutowymi wraz z listą członków tego Stowarzyszenia (k.256).

Zatem Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. na postanowienie z dnia 18 listopada 2015 r. o odrzuceniu zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B. z dnia 6 października 2015 r.

Postanowienie z dnia 18 listopada 2015 r. podlega uchyleniu w części dotyczącej odrzucenia zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. R. K. wykonał bowiem zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 października 2015 r. i wraz z pismem z dnia 4 listopada 2015 r. przedstawił uchwałę wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. upoważniającą go do reprezentowania tego Stowarzyszenia zgodnie z jego celami statutowymi wraz z listą członków tego Stowarzyszenia (k.178). Należy przyjąć, że z dokumentów tych wynika, iż R. K. był osobą upoważnioną do wniesienia zażalenia w imieniu tego Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił postanowienie z dnia 18 listopada 2015 r. w części dotyczącej odrzucenia zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r.

Uchylenie tego postanowienia we wskazanej części otwiera drogę do rozpoznania zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 września 2015 r. oddalające wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zażalenie to jest niezasadne.

W zażaleniu tym Stowarzyszenie nie podniosło żadnych dodatkowych argumentów niż te wskazane we wniosku, tj. że sędziowie i referendarze orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku w jego sprawach działają na niekorzyść Stowarzyszenia, odmawiając przyznania mu prawa pomocy czy wyłączenia określonych sędziów w niektórych sprawach. Tego rodzaju okoliczności nie stanowią podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy w tej sprawie. To, że Stowarzyszenie nie zgadza się z orzeczeniami wydanymi przez sędziów i referendarzy w innych sprawach, nie stanowi okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego lub referendarza w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. na postanowienie z dnia 11 września 2015 r.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/