Wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 2024/19

Przejęcie mienia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1831/18 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] kwotę 1.300 (tysiąc trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1831/18 oddalił skargę Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Założone w 1863 r. przedsiębiorstwo Zakłady [...] w [...] (działające pierwotnie pod firmą: [...] w [...]), stanowiło własność E.M. Urządzone zostało na nieruchomościach przy ul. [...] w [...] stanowiących własność E.M. oraz członków jego rodziny (S.M., L.M.). Nastawione było na wykonywanie robót w zakresie tokarstwa, kotlarstwa i robót mechanicznych. W dniu [...] marca 1950 r., kiedy doszło do protokolarnego przekazania przedsiębiorstwa pod przymusowy zarząd państwowy, przedsiębiorstwo to zatrudniało 30 pracowników, w tym 26 pracowników fizycznych i pozostawało w ruchu, realizując bieżące zamówienia, a także regulowało (choć nie w pełni) ciążące na nim zaległości podatkowe. Zarządzeniem Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 1950 r. (M.P. Nr A-27, poz. 328), orzeczono o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem. Zarządzenie to wydane zostało na podstawie art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.P.P. Nr 21, poz. 67 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanego jako "dekret", wedle którego mogły być objęte pod zarząd państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, oraz posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leży w interesie państwa. Następnie, na wniosek J.M., J.M. i E.M., będących następcami prawnymi byłego właściciela, wszczęte zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia z dnia [...] lutego 1950 r. Po przeprowadzeniu postępowania nadzorczego Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lipca 2018 r., stwierdził nieważność tegoż zarządzenia, jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 3 dekretu. Organ nadzoru zwrócił uwagę, że w sytuacji pozostawania przedsiębiorstwa w ruchu i braku zagrożenia w jego funkcjonowaniu, albo też braku interesu państwa w pozostawieniu przedsiębiorstwa w ruchu, wykluczona jest możliwość zastosowania tej regulacji. Prawodawca ograniczył bowiem jej zastosowanie wyłącznie do tych przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Interes ten stanowił z kolei główny wyznacznik zawężający kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa, a więc takich, bez działania których Państwo nie mogło pełnić swoich podstawowych funkcji. Takiego znaczenia w ocenie organu nadzoru nie miała [...], która stanowiła jedynie zakład rzemieślniczy o znaczeniu lokalnym. Ponadto dalsze funkcjonowanie tego zakładu nie tylko nie było zagrożone, ale wręcz wykazywało rozwój, o czym świadczy choćby zwiększający się od 1947 r. stan zatrudnienia z 10-15 osób do 30 osób w 1950 r., istniejący park maszynowy, czy też realizowane zamówienia. Zatem przepisy dekretu do tego przedsiębiorstwa nie mogły mieć zastosowania. To zaś oznacza, że zarządzenie Ministra Budownictwa wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ wskazał nadto, że nie zachodzi jednocześnie przeszkoda w stwierdzeniu jego nieważności opisana w art. 156 § 2 K.p.a., w postaci nieodwracalnych skutków prawnych nim wywołanych. W tym kontekście Minister zwrócił uwagę, że zarządzenie dotyczy wyłącznie kwestii ustanowienia przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem i nie wywołało skutków prawno-rzeczowych. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby doszło do wydania orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa w trybie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37).