Postanowienie WSA w Krakowie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. III Sa/Kr 1457/16

Prawo pomocy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. umarzającego postępowanie o przyznanie prawa pomocy z wniosku skarżącej w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: 1) umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka.

Uzasadnienie

Skarżąca - Z. G. - w złożonym dnia 27 października 2017 r. na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Przedstawiając swoją sytuację rodzinną, majątkową i dochodową podała, że nie ma osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Poza domem o powierzchni [...] m² nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Wymieniając zobowiązania i stałe wydatki wykazała, ze ponosi następujące wydatki: [...] zł za prąd, [...] zł kwartalnie za wodę, [...] zł za gaz, [...] zł za telefon, [...] zł za śmieci. Koszty zakupu lekarstw określiła na ok. [...] zł.

Uzasadniając swój wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że nie dysponuje środkami na pokrycie wynagrodzenia.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r. umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy z wniosku skarżącej.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżąca starała się już wcześniej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wówczas przedstawiła swoją sytuację w sposób zbliżony do stanu obecnego (wnioskując jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. udzielono jej zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz z urzędu stwierdził także, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał w dniu 21 lipca 2017 r. wyrok, który stał się prawomocny od dnia 22 sierpnia 2017 r. oraz, że skarżąca zwróciła się z prośbą o wydanie "rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie z sygn. akt III Sa/Kr 1457/16 wraz z uzasadnieniem" dopiero w dniu 12 września 2017 r.

W związku z powyższym uznał, że rozpoznanie ponownego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stało się zbędne, w rozumieniu art. 249a P.p.s.a. W myśl, bowiem art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W niniejszej sprawie postępowanie nie toczy się, bo zostało prawomocnie zakończone. Wobec tego postępowanie z wniosku skarżącej o prawo pomocy powinno zostać umorzone, stosownie do postanowień art. 249a P.p.s.a.

Postanowienie Referendarza Sądowego doręczono skarżącej w dniu 8 grudnia 2017 r.

Skarżąca wniosła w terminie od niego sprzeciw, w którego treści zwróciła się o zmianę postanowienia Referendarza Sądowego, zwolnienie ją od kosztów i przyznanie jej adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Z kolei art. 245 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu.

W rozpatrywanym przypadku skarżącą zwolniono już od kosztów sądowych. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., którym przyznano stronie prawo pomocy w tym zakresie, ma skutki prawomocnego orzeczenia sądu (art. 259 § 3 P.p.s.a.).

Skarżąca od dnia złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma zatem obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Przyznane zwolnienie jest skuteczne od tego właśnie momentu poprzez cały dalszy tok postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji - wojewódzkim sądem administracyjnym - jak i ewentualnie przed sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W tej sytuacji rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych rzeczywiście stało się zbędne.

W związku z powyższym, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało umorzyć postępowanie w tym zakresie.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska wyrażonego w kwestionowanym postanowieniu referendarza sądowego, że rozpoznanie wniosku skarżącej w zakresie całkowitym stało się zbędne. Wniosek skarżącej w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata zasługiwał bowiem na uwzględnienie.

Biorąc pod uwagę wysokość emerytury skarżącej (1090 zł miesięcznie), wielkość wykazanych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie (średnio co najmniej 503 zł miesięcznie), a także aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których wysokości wnioskodawczyni nie określiła w złożonym oświadczeniu, jak chociażby wyżywienie, czy ubranie, należy stwierdzić, że skarżąca nie może z osiąganego dochodu wygospodarować dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Mając przy tym na względzie, że skarżąca, jak oświadczyła, nie ma oszczędności i nie dysponuje majątkiem, który mógłby przynieść dodatkowy dochód, Sąd uznał, że jakkolwiek skarżąca jest w przedmiotowej sprawie zwolniona od kosztów sądowych, to pomimo tego nadal nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Sąd uważa, że dokonana wykładnia i ocena okoliczności stanu faktycznego i prawnego niniejszego postępowania, zaprezentowana w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że zbędne stało się także rozpoznanie wniosku skarżącej w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na prawomocność wyroku, jest błędna. Sąd stoi na stanowisku, że przez określenie "tok postępowania", o którym mowa w art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., należy rozumieć także postępowanie, które zostanie uruchomione, jak wskazuje w tym przypadku treść pisma skarżącej z dnia 3 października 2017 r. (k. [...] akt sądowych) skargą kasacyjną od wyroku wydanego w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję SKO z dnia 17 sierpnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego, poprzedzoną stosownymi wnioskami procesowymi. Skarżąca wyraźnie bowiem we wskazanym piśmie wskazuje, że wnosi o przyznanie jej adwokata "...z urzędu dla sporządzenia odwołania od tego wyroku." W takim postępowaniu strona nie powinna być pozbawiona możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu, jeżeli spełnia przesłanki otrzymania takiej pomocy (por. mi. in. postanowienie NSA z 5 lutego 2013 r., sygn. akt II OZ 49/13; Lex nr 1282977), zwłaszcza, że w tym zakresie istnieje przymus adwokacko - radcowski (art. 175 P.p.s.a. - skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3 tego przepisu).

Wobec tego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w punkcie drugim postanowienia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zmienił postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że: w pkt 1) orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast w pkt 2) orzekł o ustanowieniu dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/