Definicja samochodów osobowych - zmiany w podatkach dochodowych

Katarzyna Wojciechowska

Sławomir Biliński

Paweł Muż

Zmiany w rachunkowości

Zmiany w ustawie o rachunkowości dotyczą dwóch kwestii:

1) możliwości niezamykania ksiąg rachunkowych w okresie zawieszenia działalności gospodarczej trwającej przez cały rok obrotowy,

2) możliwości odstąpienia od przeprowadzenia inwentaryzacji w przypadku zawieszenia działalności.

Konsekwencją niezamykania ksiąg rachunkowych jest nie tylko brak obowiązku przeprowadzenia inwentaryzacji, lecz również brak obowiązku sporządzenia sprawozdania finansowego za ten rok, a co za tym idzie, zwolnienie z obowiązku jego badania, składania w rejestrze sądowym i opublikowania.

Możliwość niezamykania ksiąg

Wprowadzenie możliwości niezamykania ksiąg rachunkowych w okresie zawieszenia trwającego przez cały rok wynika z dostosowania zapisów ustawy o rachunkowości do uregulowań ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Skoro jednostki mogą w trakcie zawieszenia działalności "odpocząć" od rozliczania podatku dochodowego i nie składać w tym czasie deklaracji VAT, to oczywiste staje się także wprowadzenie podobnych udogodnień w księgach rachunkowych. Uchwalone przez Sejm przepisy pozwalają, by nie zamykać ksiąg rachunkowych (a w konsekwencji nie sporządzać sprawozdania finansowego) za rok obrotowy, w którym działalność jednostki przez cały czas pozostawała zawieszona. Należy jednak zwrócić uwagę, że możliwość niezamykania ksiąg:

1) jest wyłączona w przypadku, gdy w trakcie takiego roku jednostka dokonuje odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych albo wystąpią inne zdarzenia wywołujące skutki o charakterze majątkowym lub finansowym wymagające ujęcia w księdze rachunkowej (zatem w przypadku wystąpienia jakiegokolwiek zdarzenia o charakterze majątkowym lub finansowym przedsiębiorca jest zmuszony do ujawnienia tych zdarzeń w księgach, a tym samym zamknięcia ksiąg);

2) nie ma zastosowania do emitentów papierów wartościowych zamierzających ubiegać się o dopuszczenie lub ubiegających się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym w państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na tym rynku.

Należy sądzić, że zmienione przepisy w ustawie o rachunkowości dotyczące możliwości niezamykania ksiąg rachunkowych będą miały bardzo wąskie zastosowanie. Wynika to nie tylko z faktu, że zawieszanie działalności dotyczy przedsiębiorców niezatrudniających pracowników (art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), ale przede wszystkim z wprowadzenia w ustawie o rachunkowości wymienionego warunku braku wystąpienia podczas całego roku obrotowego zdarzenia o charakterze majątkowym lub finansowym. Trudno sobie bowiem wyobrazić, że podczas zawieszenia działalności przez cały rok obrotowy nie wystąpi ani jedno zdarzenie wywołujące skutki o charakterze majątkowym lub finansowym wymagające ujęcia w księdze rachunkowej.

Możliwość odstąpienia od przeprowadzenia inwentaryzacji

Uchwalone przez Sejm przepisy dają możliwość nieprzeprowadzania inwentaryzacji, jeżeli z powodu zawieszenia działalności jednostka nie zamyka ksiąg rachunkowych.

W tabeli przedstawiamy zmiany wprowadzone w ustawie o rachunkowości.

Zwolnienie z obowiązku załączania sprawozdania finansowego do zeznania podatkowego

Nowelizacja z 15 kwietnia 2011 r. wprowadziła ponadto zmiany w treści art. 24 ust. 1 u.p.d.o.f. i art. 45 ust. 5 u.p.d.o.f. Są one konsekwencją zmian w ustawie o rachunkowości, które dopuszczają możliwość:

1) niezamykania ksiąg rachunkowych w okresie zawieszenia działalności gospodarczej trwającej przez cały rok obrotowy,

2) niesporządzania sprawozdania finansowego za rok obrotowy, w którym podatnik prowadzący księgi rachunkowe zawiesił działalność.

Artykuł 24 ust. 1 u.p.d.o.f. definiuje dochód z działalności gospodarczej. W wyniku nowelizacji zrezygnowano w nim z zapisu, że regulacja ta dotyczy podatników, którzy zgodnie z obowiązującymi ich zasadami rachunkowości sporządzają sprawozdania finansowe. Po nowelizacji przepis ten odnosi się do podatników, którzy prowadzą księgi rachunkowe, bez względu na to, czy za dany rok sporządzają sprawozdanie finansowe, czy nie.

Zmianie uległa również treść art. 45 ust. 5 u.p.d.of. Dotychczas podatnicy, którzy prowadzili księgi rachunkowe, mieli obowiązek dołączania do zeznania sprawozdania finansowego. Po nowelizacji obowiązek taki ciąży jedynie na tych podatnikach prowadzących księgi rachunkowe, którzy są zobowiązani do sporządzenia sprawozdania finansowego. Oznacza to, że podatnik, który w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej nie sporządza sprawozdania finansowego, nie dołącza go do zeznania składanego za ten rok.

Rezygnacja ze zwyczajnego zgromadzenia wspólników w związku z całorocznym zawieszeniem działalności gospodarczej

Konsekwencją wprowadzenia możliwości niezamykania ksiąg rachunkowych i niesporządzania sprawozdania finansowego za rok zawieszenia działalności są również zmiany wprowadzone w kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z nowo dodanym art. 231 § 6 i art. 395 § 6 k.s.h. za rok obrotowy, w którym działalność spółki z o.o. lub SA przez cały czas pozostawała zawieszona i nie doszło do zamknięcia ksiąg rachunkowych na koniec tego roku może się nie odbyć zwyczajne zgromadzenie wspólników (zwyczajne walne zgromadzenie). Wspólnicy muszą jednak w tym celu podjąć uchwałę o niezwoływaniu zwyczajnego zgromadzenia wspólników (zwyczajnego walnego zgromadzenia). Sprawy dotyczące roku obrotowego, w którym działalność spółki pozostawała zawieszona, wspólnicy mają wówczas obowiązek omówić podczas obrad następnego zwyczajnego zgromadzenia wspólników (zwyczajnego walnego zgromadzenia).

Przepisy zmieniające ustawę o rachunkowości weszły w życie 2 czerwca 2011 r. Ponieważ zmienione przepisy dotyczą zawieszenia działalności podczas całego roku obrotowego, to w praktyce po raz pierwszy będzie można z nich skorzystać za rok obrotowy rozpoczynający się od 1 stycznia 2012 r. Bezpośrednio po wejściu w życie nowelizacji ustawy (przed 2012 r.) z tych przepisów będą mogły skorzystać jedynie jednostki gospodarcze, których przyjęty rok obrotowy (a tym samym i rok podatkowy) jest różny od roku kalendarzowego.

Samochody osobowe - definicja przejściowa

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. uchyliła z mocą wsteczną, tj. od 1 stycznia 2011 r., art. 5a pkt 19 u.p.d.o.f. oraz art. 4a pkt 9 u.p.d.o.p., które zawierały obowiązującą dotychczas na potrzeby podatków dochodowych definicję samochodu osobowego. Definicje te należało zaktualizować, ponieważ odnosiły się do załącznika nr 9 do ustawy o VAT uchylonego z dniem 1 stycznia 2011 r.

Uwaga

W okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych ma zastosowanie definicja samochodu osobowego zamieszczona w art. 7 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. Definicja ta jest dokładnym odzwierciedleniem uchylonych przepisów art. 5a pkt 19 i art. 4a pkt 9.

Nadal więc wg ustawy o PIT i CIT samochodem osobowym jest każdy pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, z wyjątkiem:

1) pojazdu samochodowego mającego jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą, klasyfikowanego na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van;

2) pojazdu samochodowego mającego więcej niż jeden rząd siedzeń, które oddzielone są od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą i u którego długość części przeznaczonej do przewozu ładunków, mierzona po podłodze od najdalej wysuniętego punktu podłogi pozwalającego postawić pionową ścianę lub trwałą przegrodę pomiędzy podłogą a sufitem do tylnej krawędzi podłogi, przekracza 50 proc. długości pojazdu; dla obliczenia proporcji, o której mowa w zdaniu poprzednim, długość pojazdu stanowi odległość pomiędzy dolną krawędzią przedniej szyby pojazdu a tylną krawędzią podłogi części pojazdu przeznaczonej do przewozu ładunków, mierzona w linii poziomej wzdłuż pojazdu pomiędzy dolną krawędzią przedniej szyby pojazdu a punktem wyprowadzonym w pionie od tylnej krawędzi podłogi części pojazdu przeznaczonej do przewozu ładunków;

3) pojazdu samochodowego, który ma otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków;

4) pojazdu samochodowego, który posiada kabinę kierowcy i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu;

5) pojazdu samochodowego będącego pojazdem specjalnym w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym o przeznaczeniu określonym w załączniku do ustawy z 15 kwietnia 2011 r.

Samochodami tymi są: bankowóz, samochód do prac wiertniczych, koparka, koparkospycharka, ładowarka, samochód do oczyszczania dróg, podnośnik do prac konserwacyjno-montażowych, pomoc drogowa, samochód do zimowego utrzymania dróg, żuraw samochodowy, samochód pogrzebowy (art. 7 ust. 1 ustawy z 15 kwietnia 2011 r.).

Jak wspomniano, powyższa definicja samochodu osobowego nie różni się od obowiązującej dotychczas. Te same grupy pojazdów nadal nie są uznawane za samochody osobowe. Jedynie w przypadku pojazdów specjalnych zrezygnowano z odwoływania się wprost do treści załącznika nr 9 do ustawy o VAT, który wymieniał przeznaczenia tego rodzaju pojazdów. Zmiana ta wynika z faktu, że załącznik nr 9 do ustawy o podatku od towarów i usług z dniem 1 stycznia 2011 r. został uchylony. Obecnie wykaz przeznaczeń pojazdów specjalnych dla celów obu podatków dochodowych znajduje się w załączniku do ustawy z 15 kwietnia 2011 r.

Należy również zaznaczyć, że przytoczona definicja samochodu osobowego odpowiada regulacjom obowiązującym na potrzeby VAT również w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. Jak wynika z art. 3 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o VAT oraz ustawy o transporcie drogowym, te same typy pojazdów, jak wymienione powyżej, również na potrzeby VAT są wyłączone z definicji samochodów osobowych.

W przypadku typów pojazdów samochodowych wymienionych w pkt 1-4 spełnienie wymagań technicznych należy potwierdzić:

1) zaświadczeniem wydanym przez okręgową stację kontroli pojazdów wydawanym na podstawie dodatkowego badania technicznego oraz

2) wpisem w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, zawierającym właściwą adnotację o spełnieniu tych wymagań (art. 7 ust. 2 ustawy z 15 kwietnia 2011 r.).

Przepis ten stanowi powtórzenie regulacji obowiązującej w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. na potrzeby VAT. W podatkach dochodowych (podobnie jak w VAT) zwolniono podatników z obowiązku dostarczania kopii zaświadczenia o badaniu do urzędu skarbowego oraz zawiadamiania o zmianach w pojeździe, dla którego wydano zaświadczenie.

Samochody osobowe - definicja obowiązująca od 1 stycznia 2013 r.

Od 1 stycznia 2013 r. na podstawie dodanych art. 5a pkt 19a u.p.d.o.f. oraz art. 4a pkt 9a u.p.d.o.p. zacznie obowiązywać nowa definicja samochodu osobowego. Będzie nim pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, z wyjątkiem:

1) pojazdu samochodowego mającego jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą, klasyfikowanego na podstawie przepisów prawa o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van,

2) pojazdu samochodowego mającego więcej niż jeden rząd siedzeń, które oddzielone są od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą i u którego długość części przeznaczonej do przewozu ładunków, mierzona po podłodze od najdalej wysuniętego punktu podłogi pozwalającego postawić pionową ścianę lub trwałą przegrodę pomiędzy podłogą a sufitem do tylnej krawędzi podłogi, przekracza 50 proc. długości pojazdu; dla obliczenia proporcji, o której mowa w zdaniu poprzednim, długość pojazdu stanowi odległość pomiędzy dolną krawędzią przedniej szyby pojazdu a tylną krawędzią podłogi części pojazdu przeznaczonej do przewozu ładunków, mierzona w linii poziomej wzdłuż pojazdu pomiędzy dolną krawędzią przedniej szyby pojazdu a punktem wyprowadzonym w pionie od tylnej krawędzi podłogi części pojazdu przeznaczonej do przewozu ładunków,

3) pojazdu samochodowego, który ma otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków,

4) pojazdu samochodowego, który posiada kabinę kierowcy i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu,

5) pojazdu samochodowego będącego pojazdem specjalnym - jeżeli z wyciągu ze świadectwa homologacji lub z odpisu decyzji zwalniającej z obowiązku uzyskania świadectwa homologacji, wydawanych zgodnie z przepisami prawa o ruchu drogowym, lub z innych dokumentów określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 86a ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług, wynika, że jest to pojazd specjalny,

6) pojazdu samochodowego innego niż wymieniony w lit. a-e, w którym liczba miejsc (siedzeń) łącznie z miejscem dla kierowcy wynosi:

a) 1 - jeżeli dopuszczalna ładowność jest równa lub większa niż 425 kg,

b) 2 - jeżeli dopuszczalna ładowność jest równa lub większa niż 493 kg,

c) 3 lub więcej - jeżeli dopuszczalna ładowność jest równa lub większa niż 500 kg.

Powyższa definicja odpowiada regulacjom, które będą obowiązywały w tym zakresie w ustawie o VAT również od 1 stycznia 2013 r..

W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. zostanie utrzymany obowiązek potwierdzania "statusu" samochodów wymienionych pod lit. a-d badaniem technicznym przeprowadzanym przez okręgową stację kontroli pojazdów. Dany pojazd nie będzie zaliczany do samochodów osobowych, pod warunkiem że:

1) okręgowa stacja kontroli pojazdów wyda zaświadczenie potwierdzające spełnienie wymagań określonych w przepisach podatkowych,

2) dowód rejestracyjny pojazdu będzie zawierał właściwą adnotację o spełnieniu ww. wymagań.

Dopuszczalna ładowność pojazdów oraz liczba miejsc (siedzeń), o których mowa w lit. f, od 1 stycznia 2013 r. będzie określana na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji lub odpisu decyzji zwalniającej z obowiązku uzyskania świadectwa homologacji, wydawanych zgodnie z przepisami prawa o ruchu drogowym. Pojazdy, które w wyciągu ze świadectwa homologacji lub w odpisie decyzji nie będą miały określonej dopuszczalnej ładowności lub liczby miejsc, będą uznawane za samochody osobowe.

Omówione regulacje odpowiadają przepisom, które od 1 stycznia 2013 r. będą obowiązywały w zakresie VAT.

Wykorzystywanie samochodów na cele prywatne podatnika nie podlega VAT

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. znowelizowała brzmienie art. 5 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o VAT oraz ustawy o transporcie drogowym. Na mocy dotychczasowego brzmienia tego przepisu w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2012 r. nie stanowi odpłatnego świadczenia usług wykorzystywanie przez podatnika na cele niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych, przy których nabyciu odliczono 60 proc. podatku naliczonego, nie więcej niż 6000 zł. Przepis ten nie uwzględniał jednak samochodów, przy których nabyciu podatnik odliczył 50 proc. VAT naliczonego, nie więcej niż 5000 zł. Nowelizacja z 15 kwietnia 2011 r. koryguje to przeoczenie ustawodawcy. Po nowelizacji nie jest odpłatnym świadczeniem usług wykorzystywanie przez podatnika, na cele niezwiązane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, samochodów osobowych oraz innych pojazdów samochodowych, przy których nabyciu kwotę podatku naliczonego stanowiło 50 proc. lub 60 proc. kwoty podatku:

1) określonej w fakturze lub

2) wynikającej z dokumentu celnego, lub

3) należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, lub

4) należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest nabywca

- nie więcej jednak niż odpowiednio 5000 lub 6000 zł.

W konsekwencji wykorzystywanie takich samochodów na cele prywatne nie jest opodatkowane VAT.

Zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych

Nowelizacja przeredagowuje treść przepisów określających warunki zwolnienia z podatku dochodowego należności określonych w art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. (nowelizacja art. 21 ust. 3, 3b i 3c). Nowelizacja nie wprowadza jednak żadnych zmian merytorycznych w art. 21 u.p.d.o.p. Zmiana polega wyłącznie na przeniesieniu treści art. 21 ust. 3 pkt 3 lit. c) do nowo dodanego ust. 3c oraz dostosowaniu do tej zmiany treści art. 26 ust. 1f u.p.d.o.p.

Dodajmy, że zwolnienie wynikające z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. w praktyce znajdzie zastosowanie dopiero od 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 7 ustawy z 18 listopada 2004 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 254, poz. 2533) art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. będzie miał bowiem zastosowanie dopiero do dochodów (przychodów) uzyskanych od 1 lipca 2013 r.

Podstawa prawna:

ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 102, poz. 585).