Umowy ubezpieczenia na tle czynności usługowych biur rachunkowych

Kto może wykonywać czynności ustawowe z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych?

Usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych to działalność gospodarcza w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Działalność tę mogą wykonywać wyłącznie przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi uprawnionymi do wykonywania czynności z tego zakresu, jak też pozostali przedsiębiorcy, pod warunkiem że czynności z tego zakresu będą wykonywane przez osoby uprawnione. W obowiązującym stanie prawnym (art. 76a ust. 4 ustawy o rachunkowości; dalej uor) uprawnionymi do wykonywania tych czynności są osoby wpisane do rejestru biegłych rewidentów lub na listę doradców podatkowych, a także osoby posiadające certyfikat księgowy uzyskany w trybie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Co ważne, przy wykonywaniu czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych osoby uprawnione mogą korzystać z pomocy osób nieuprawnionych, pod warunkiem że będą sprawować nad nimi stały i bezpośredni nadzór.

UWAGA!

Kto wbrew przepisom ustawy prowadzi działalność usługową w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych bez wymaganych uprawnień, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

W zakres usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych wchodzą stricte czynności księgowe oraz wybrane czynności doradztwa podatkowego. Ostatecznie zamknięty katalog przedmiotowych czynności zawiera:

● prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym;

● okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów;

● wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego;

● sporządzanie sprawozdań finansowych, gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą;

● prowadzenie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielanie im pomocy w tym zakresie;

● sporządzanie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielanie im pomocy w tym zakresie.

UWAGA!

Biura rachunkowe, których działalność gospodarcza jest ograniczona do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, nie mogą świadczyć zawodowo usług doradztwa podatkowego sensu stricto, zastrzeżonych wyłącznie dla podmiotów uprawnionych, pod groźbą grzywny do wysokości 50 000 zł.

Biura rachunkowe nie mogą:

● udzielać podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii ani wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, gdyż są to czynności zastrzeżone dla osób fizycznych wpisanych na listę doradców podatkowych, adwokatów, radców prawnych i biegłych rewidentów;

● reprezentować podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych, gdyż są to czynności zastrzeżone dla osób fizycznych wpisanych na listę doradców podatkowych, adwokatów i radców prawnych.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej zawodowej przedsiębiorcy może mieć charakter dobrowolny lub obowiązkowy. Cel zawarcia umowy ubezpieczenia nie zależy od charakteru ubezpieczenia. Cel ubezpieczenia zawsze jest taki sam: ochrona majątku przedsiębiorcy przed zobowiązaniami wynikającymi z odpowiedzialności cywilnej, a więc obowiązku świadczenia odszkodowania za szkody majątkowe wyrządzone przez niego osobie trzeciej w związku z wykonywanymi czynnościami zawodowymi. Tym samym za opłatą składki ubezpieczeniowej profesjonaliści cedują obowiązek naprawienia szkody na wyspecjalizowany podmiot, którym jest zakład ubezpieczeń majątkowych.

Obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej

Obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych wynika z przepisu art. 76h ust. 1 uor. W przypadku usługowego prowadzenia ksiąg przesłanką odpowiedzialności cywilnej może być szkoda wynikająca z błędów księgowych, które rodzą u podatnika obowiązek zapłaty kar (poza umownymi), grzywien czy odsetek.

Obowiązek ubezpieczenia OC powstaje nie później niż w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia wykonywania działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Przedsiębiorcy, którzy nie spełnią tego obowiązku, narażają się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności.

Jak działa ubezpieczenie?

W związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej poszkodowany może dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń, a o zgłoszonym roszczeniu zakład ubezpieczeń powiadamia niezwłocznie ubezpieczonego.

Jeżeli z kolei sam ubezpieczony naprawi wyrządzoną poszkodowanemu szkodę, tym samym fakt zapłaty odszkodowania spowoduje uszczerbek w majątku ubezpieczonego, to będzie on mógł żądać od ubezpieczyciela spełnienia świadczenia objętego treścią umowy ubezpieczenia.

Przepisy w odniesieniu do obowiązkowych ubezpieczeń OC zawodowych co do zasady nie przewidują objęcia umową ubezpieczenia szkód wyrządzonych umyślnie. Poza tym w ramach zawartej umowy ubezpieczenia zakład ubezpieczeń odpowiada za wszelkie szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania biura rachunkowego w okresie ubezpieczenia, w związku z usługowym prowadzeniem ksiąg, bez możliwości umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań.

Wyjątkiem są szkody:

● polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez ubezpieczonego małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, a także powinowatemu w tej samej linii lub stopniu, osobie pozostającej w stosunku przysposobienia oraz jej małżonkowi, jak również osobie, z którą ubezpieczony pozostaje we wspólnym pożyciu;

● wyrządzone przez ubezpieczonego po utracie uprawnień do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych i czynności doradztwa podatkowego, chyba że szkoda jest następstwem wykonywania działalności przed utratą tych uprawnień;

● polegające na zapłacie kar umownych;

● powstałe wskutek działań wojennych, stanu wojennego, rozruchów i zamieszek, a także aktów terroru.

W praktyce obrotu gospodarczego za opłatą dodatkowej składki ubezpieczeniowej ubezpieczony może uzyskać od ubezpieczyciela zobowiązanie do pokrycia szkody polegającej na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia.

Pojęcie odpowiedzialności za wszelkie szkody (z wyjątkiem wymienionych wcześniej) obejmuje:

● szkody wyrządzone czynem niedozwolonym (odpowiedzialność ex delicto) oraz wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (odpowiedzialność ex contractu), o ile nie sprzeciwia się to ustawie lub właściwości (naturze) danego rodzaju stosunków (art. 9 ust. 1)¹;

● szkody wyrządzone w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczonego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność;

● szkody wyrządzone przez ubezpieczonego lub osoby, za które ponosi on odpowiedzialność, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii.

UWAGA!

Odnosząc się do odpowiedzialności kontraktowej sprawcy szkody, należy podkreślić, że ubezpieczony przedsiębiorca, który nie wykonał umowy bądź wykonał ją nienależycie, podlega ochronie ubezpieczeniowej tylko w zakresie pokrycia szkody z tego tytułu. Wypłata przedmiotowego odszkodowania nie pozbawia więc poszkodowanego kontrahenta prawa do wystąpienia z roszczeniem o wykonanie lub prawidłowe wykonanie umowy.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadkach:

● szkody wyrządzonej w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczonego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność;

● szkody wyrządzonej przez ubezpieczonego lub osoby, za które ponosi on odpowiedzialność, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii

- zakład ubezpieczeń zachowuje prawo regresu.

W praktyce asymetrię tę można zniwelować, gdyż za opłatą dodatkowej składki (lub nawet bez takiej opłaty) większość ubezpieczycieli rezygnuje w całości lub części ze swojego roszczenia regresowego w stosunku do ubezpieczonego, przynajmniej wtedy, gdy wypłacono odszkodowanie za szkodę powstałą w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczonego.

SŁOWNICZEK

Prawo regresu polega na dochodzeniu od ubezpieczonego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność, zwrotu wypłaconego odszkodowania. Jest to instytucja regresu szczególnego odmiennego od regulacji opisanej w art. 828 k.c., charakterystyczna dla ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej. Skutkuje ona tym, że zakres ochrony ubezpieczeniowej udzielony poszkodowanemu jest szerszy od zakresu ochrony udzielonej ubezpieczonemu.

Kiedy warto wykupić prawo ubezpieczyciela do regresu?

Wykupienie prawa ubezpieczyciela do regresu nietypowego wydaje się wskazane ze względów prewencyjnych, gdyż w polskim systemie prawnym nie ma definicji rażącego niedbalstwa, co otwiera furtkę ubezpieczycielom do występowania z roszczeniem zwrotnym do ubezpieczonego. Przyjmują oni założenie, że skoro usługowym prowadzeniem ksiąg zajmują się profesjonaliści - osoby zaufania publicznego, to działanie zawinione nieumyślne można sklasyfikować jako rażące niedbalstwo (culpa lata), gdy szkoda jest efektem zachowań nieznacznie nawet odbiegających od normy traktowanej jako profesjonalna staranność.

Na przykład szkoda spowodowana przez osobę zaufania publicznego wskutek zlekceważenia (niezastosowania) aktualnie obowiązujących regulacji prawnych z pewnością może być zakwalifikowana jako rażące niedbalstwo. Jednak w ostateczności o stopniu winy decyduje sąd, który zgodnie z tendencją linii orzecznictwa w każdym przypadku z osobna musi wyznaczyć granicę profesjonalnej staranności. W orzecznictwie sądów krajowych utrwalił się pogląd, według którego należyta staranność w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej nie jest niczym nadzwyczajnym (starannością wyjątkową), lecz starannością dopasowaną do działającej osoby, przedmiotu, jakiego działanie to dotyczy, oraz okoliczności, w jakich działanie to następuje (patrz wyrok SN z 25 września 2002 r., I CKN 971/100, LEX nr 56902, wyrok SA w Białymstoku z 28 marca 2006 r., I ACa 49/06, OSAB 1/06, poz. 27).

Przy nawiązaniu umowy ubezpieczenia obowiązkowego należy pamiętać, że określa ona sumę gwarancyjną stanowiącą górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, natomiast taryfy oraz wysokość składek ubezpieczeniowych za ubezpieczenia obowiązkowe ustala zakład ubezpieczeń. Jednocześnie minimalna suma gwarancyjna ubezpieczenia OC dla przedsiębiorców uprawnionych wyłącznie do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w odniesieniu do jednego zdarzenia, którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC, wynosi 10 000 euro.

UWAGA!

W praktyce biura rachunkowe prowadzące działalność na dużą skalę powinny się decydować na wyższe sumy gwarancyjne, oczywiście za opłatą dodatkowej składki.

Dobrowolne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej zawodowej

Nabywcami ustawowych usług świadczonych przez biura rachunkowe, wchodzących jednocześnie w zakres doradztwa podatkowego, są zwykle mali podatnicy stosujący uproszczone formy ewidencji podatkowej, takie jak podatkowa księga przychodów i rozchodów (prowadzona przez przedsiębiorców niemających obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych) oraz ewidencja przychodów w ramach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, prowadzona przez przedsiębiorców - osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych. Zwykle to oni zgłaszają zapotrzebowanie na wykonywanie czynności z zakresu ewidencji i rozliczeń kadrowo-płacowych, które standardowo obejmują prowadzenie dokumentacji w tym zakresie, obliczanie składowych wynagrodzeń za pracę i terminowe przekazywanie właściwej dokumentacji.

Czyste straty majątkowe jako przedmiot ubezpieczenia

Nie ma żadnych przeciwwskazań ustawowych, aby biuro rachunkowe prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg podjęło się wykonywania dodatkowych czynności, jakimi są czynności kadrowo-płacowe.

UWAGA!

Czynności kadrowo-płacowe nie mieszczą się w zamkniętym katalogu czynności związanych z usługowym prowadzeniem ksiąg, dlatego ryzyko z tego tytułu nie jest pokryte przez umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC.

Przedsiębiorca poszkodowany przez biuro może dochodzić ewentualnego odszkodowania jedynie przed sądem powszechnym. W związku z tym celowe jest, aby biuro rachunkowe zawierało z klientem osobną umowę o wykonywanie czynności z zakresu kadry - płace, a wynikające stąd ryzyko pokrywało dobrowolnym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej zawodowej. W tym przypadku dobry produkt ubezpieczeniowy powinien posiadać zakres ochrony przynajmniej zbliżony do zakresu omawianego wcześniej ubezpieczenia obowiązkowego.

Warto zaznaczyć, że oferta rynku ubezpieczeniowego w omawianym zakresie jest bardzo bogata, a stosowną umowę ubezpieczenia można zawrzeć na podstawie ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU) z wykorzystaniem oferowanych klauzul, bądź w trybie negocjacji, na podstawie tzw. warunków ubezpieczenia. Warunki te, za zgodą stron umowy ubezpieczenia, należy stosownie do potrzeb uzupełnić pisemnym aneksem zawierającym postanowienia dodatkowe odbiegające od ustalonych w warunkach ubezpieczenia.

Lektura warunków (ogólnych warunków) ubezpieczeń oferowanych przez rynek ubezpieczeniowy pokazuje, że ubezpieczyciele obejmujący ochroną ubezpieczeniową odpowiedzialność cywilną zawodową ubezpieczonego deklarują ponoszenie odpowiedzialności za tzw. czyste szkody majątkowe wyrządzone kontrahentowi przez ubezpieczonego lub osoby, za które ponosi on odpowiedzialność, a będące wynikiem uchybień zaistniałych w trakcie wykonywania umówionych czynności zawodowych.

Czyste szkody majątkowe, definiowane przez krajowych ubezpieczycieli w umowach ubezpieczenia, są rozumiane jako samoistne szkody niebędące następstwem szkód rzeczowych (polegających na uszkodzeniu, zniszczeniu, utracie lub zaginięciu rzeczy wraz ze skutkami następczymi tych zdarzeń) ani szkód osobowych (polegających na spowodowaniu śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia wraz ze skutkami następczymi tych zdarzeń). Brak legalnej definicji czystej szkody majątkowej (czystej straty finansowej) ułatwia ubezpieczycielom modelowanie tego pojęcia poprzez zakres wyłączeń odpowiedzialności, bardzo różnorodny, zależny również od tradycji regulacji prawnych kraju pochodzenia ubezpieczyciela. Jednak standardem jest, że ubezpieczyciele nie odpowiadają za kary umowne ani za odszkodowania.

Podsumowując, przy wyborze konkretnego produktu ubezpieczeniowego przedsiębiorcy prowadzący działalność w omawianym zakresie, ze względu na specyfikę wykonywanych czynności, powinni zwrócić uwagę na to, aby w zakresie pokrycia odpowiedzialnością ubezpieczyciela znalazły się czyste szkody majątkowe wyrządzone osobom trzecim wskutek włamań do systemu informatycznego ubezpieczonego i nieprawidłowości zaistniałych w szeroko rozumianym elektronicznym transferze informacji, polegających np. na nieprawidłowej edycji dokumentów lub zniekształceniu i uszkodzeniu przesyłanych danych.

Wybrane ubezpieczenia dobrowolne

Ubezpieczenie działalności biura

Zwykle działalność związana z usługowym prowadzeniem ksiąg jest prowadzona pod firmą biura rachunkowego, w pomieszczeniach biurowych wziętych w najem. Dlatego naturalnym uzupełnieniem ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w sferze zawodowej powinno być ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej za szkody osobowe i rzeczowe wynikające z użytkowania tychże pomieszczeń w związku z prowadzoną działalnością. Stopa składki zależy od umówionej sumy gwarancyjnej, lecz obowiązują tu zwykle franszyzy redukcyjne, określane odrębnie dla każdej ze szkód danego rodzaju.

Większość ubezpieczycieli proponuje zawarcie takiej umowy w formie tzw. klauzuli biura, przy zawieraniu umowy OC zawodowego. Klauzula ta, w zakresie podstawowym, obejmuje ochroną szkody spowodowane przez umówione żywioły (np.: ogień, wybuch, zalanie), a za opłatą dodatkowej składki można wykupić rozszerzenia, jak np. odpowiedzialność pracodawcy za szkody: rzeczowe, osobowe (wypadki przy pracy), czyste majątkowe (np. na skutek naruszenia regulacji w zakresie ochrony danych osobowych) czy dotyczące własnych pracowników.

Ubezpieczenie ochrony prawnej

Prowadzenie każdej działalności gospodarczej, zwłaszcza w warunkach niepewności wywołanej kryzysem, zwiększa niebezpieczeństwo wejścia przedsiębiorcy w spór prawny nie tylko z kontrahentami, lecz również z innymi podmiotami, w tym własnymi pracownikami. Koszty postępowań sądowych z tego tytułu można zminimalizować poprzez zawarcie umowy ubezpieczenia ochrony prawnej, określonej w art. 14 ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

Przedmiotem ubezpieczenia jest tu reprezentacja i ochrona prawnych interesów ubezpieczającego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w sensie finansowania tzw. kosztów prawnych postępowań z udziałem ubezpieczonego. Katalog tych kosztów zależy od kupionego zakresu ochrony, lecz w standardzie mieszczą się: wynagrodzenia adwokata (radcy prawnego), koszty sądowe i koszty procesowe. Ubezpieczony ma prawo swobodnego wyboru adwokata lub radcy prawnego w zakresie obrony, reprezentowania lub wspierania jego interesów w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.

Podstawowy zakres ochrony obejmuje zwykle postępowania związane z dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych z czynów niedozwolonych (sprawy cywilne) oraz obronę w sprawach karnych (nieobejmujących przestępstw umyślnych) i wykroczeń (nieobejmujących wykroczeń umyślnych). Za opłatą dodatkowej składki zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela można rozszerzyć na spory: podatkowe, z zakresu ubezpieczeń społecznych, spraw pracowniczych, jak też spraw gospodarczych, mogących skutkować karami pieniężnymi lub innymi sankcjami publicznoprawnymi (w zakresie nieumyślnych naruszeń prawa).

Wydaje się, że biuro rachunkowe związane z pewnym ubezpieczycielem umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej (obowiązkowej lub dobrowolnej) nie powinno z tym samym ubezpieczycielem zawierać umowy ubezpieczenia ochrony prawnej.

Reasumując, podstawowym problemem przy zawieraniu każdej umowy ubezpieczenia jest precyzyjne ustalenie przedmiotowego zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela. Okazuje się, że problem ten uwypukla się szczególnie w ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej, w kontekście możliwych roszczeń odszkodowawczych, a co za tym idzie - realności ochrony ubezpieczeniowej.

Praktyka pokazuje, że nawet najbardziej wnikliwa analiza postanowień takich umów, przeprowadzona przez doświadczonego prawnika, nie usunie - a być może nawet pogłębi - wątpliwości już istniejących w tym zakresie. Ubezpieczyciele stosują bowiem coraz częściej definicje szkód niespotykane w teorii prawa cywilnego ani w orzecznictwie, szczególnie w warunkach nieobowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej zawodowej lub prowadzenia działalności gospodarczej. Przypadek ubezpieczenia czynności ustawowych (usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych) i pozaustawowych (usługowe prowadzenie spraw kadrowo-płacowych) wykonywanych pod firmą biur rachunkowych pokazuje źródła niepewności ubezpieczonego przedsiębiorcy co co skuteczności wykupionej ochrony. W opisanym stanie przy zawieraniu umów ubezpieczenia najlepszym wyjściem z tej niekomfortowej sytuacji jest skorzystanie z usług brokera ubezpieczeniowego działającego na podstawie przepisów ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowym. W odróżnieniu od agenta ubezpieczeniowego reprezentuje on wyłącznie interesy klienta i ma nieporównanie większe możliwości zbudowania efektywnego portfela ryzyk ubezpieczeniowych, ściśle dopasowanego do zgłaszanych przez klienta potrzeb. Poza tym broker - w odróżnieniu od agenta - ma obowiązek aktywnego uczestnictwa w procesie likwidacji szkód, co oszczędza ubezpieczonemu czas i minimalizuje możliwość wejścia w spór z zakładem ubezpieczeń.

PODSTAWA PRAWNA:

● ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - Dz.U. z 2013 r. poz. 392

● ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 330

● ustawa z 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym - j.t. Dz.U. z 2011 r. Nr 41, poz. 213

● ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93; ost.zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 230, poz. 1370

● rozporządzenie Ministra Finansów z 8 kwietnia 2009 r. w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych - Dz.U. z 2009 r. Nr 62, poz. 508

● rozporządzenie Ministra Finansów z 16 grudnia 2008 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorców wykonujących działalność z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych - Dz.U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1576

Jacek Mirosław Kowalski

adiunkt, kierownik Katedry Zastosowania Metod Ilościowych, Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy w Chorzowie, biegły sądowy

¹ Okoliczność zaistnienia szkody w efekcie niewykonania lub nienależytego wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania (odpowiedzialność kontraktowa) nie wyłącza roszczenia o naprawienie szkody z tytułu czynu niedozwolonego (odpowiedzialność deliktowa), chyba że z treści istniejącego uprzednio zobowiązania wynika co innego (art. 443 k.c.).