Kontrole PIP po zmianach od 8 lipca 2026 r.

Rewolucyjne zmiany w ustawie o PIP wprowadzają możliwość wydawania decyzji stwierdzających istnienie stosunku pracy oraz przewidują wydawanie interpretacji indywidualnych przez GIP w sprawach dotyczących kwalifikacji danego stosunku prawnego jako stosunku pracy albo stosunku cywilnoprawnego. Zawierają również nowe regulacje dotyczące procesu kontroli, które w znacznej części będą mogły być przeprowadzane w trybie zdalnym.

Każdy pracodawca, jak również podmiot powierzający pracę na innej podstawie niż stosunek pracy może spodziewać się kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Kontrole te są realizowane na podstawie przepisów ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: ustawa o PIP), która doczekała się gruntownych zmian od 8 lipca 2026 r.

1. PIP jako organ kontroli i nadzoru

Kontrola w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy jest przeprowadzana w pierwszej kolejności w zakładzie pracy. Pracodawca ma bowiem obowiązek zapewnienia, aby relacja, jaką jest stosunek pracy, była realizowana zgodnie z przepisami z zakresu prawnej ochrony pracy, jak również w odpowiednich warunkach bezpieczeństwa i higieny pracy.

Oprócz kontroli wewnętrznej przepisy przewidują kontrolę przestrzegania przepisów prawa pracy, w tym w zakresie legalności zatrudnienia, realizowaną przez wyspecjalizowaną instytucję, jaką jest Państwowa Inspekcja Pracy.

PIP jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie o PIP.

Przepisy ustawy o PIP nie definiują zarówno tego, czym jest kontrola, jak i nadzór. Kontrola swoim zakresem obejmuje wszystkie czynności organów PIP w relacji z podmiotem kontrolowanym aż do momentu jej ostatecznego udokumentowania – albo w formie protokołu kontroli, albo notatki urzędowej. Dopiero na podstawie ustaleń dokonanych w ramach kontroli inspektor może przejść do drugiej części swoich działań związanej z nadzorem. W jego ramach może w sposób władczy oddziaływać na podmiot kontrolowany za pośrednictwem wydawanych przez siebie środków prawnych, będących reakcją na stwierdzone w wyniku kontroli naruszenia prawa.