Jakie uprawnienia powinni mieć pracownicy korzystający z wózków jezdniowych

Nasza firma bardzo się rozrosła, w związku z tym planujemy przeniesienie magazynu do dużej hali magazynowej, gdzie konieczne będzie używanie wózków jezdniowych. Nasi magazynierzy, których nie chcemy zwalniać, nie mają żadnych uprawnień do prowadzenia takich wózków. Jak powinniśmy się przygotować do tej zmiany, żeby podnieść kwalifikacje obecnych pracowników, a nie zatrudniać nowych? Jakie powinni mieć oni uprawnienia do danego rodzaju wózków?

PROBLEM

Nasza firma bardzo się rozrosła, w związku z tym planujemy przeniesienie magazynu do dużej hali magazynowej, gdzie konieczne będzie używanie wózków jezdniowych. Nasi magazynierzy, których nie chcemy zwalniać, nie mają żadnych uprawnień do prowadzenia takich wózków. Jak powinniśmy się przygotować do tej zmiany, żeby podnieść kwalifikacje obecnych pracowników, a nie zatrudniać nowych? Jakie powinni mieć oni uprawnienia do danego rodzaju wózków?

RADA

Jeżeli pracodawca planuje wyposażenie pracowników w narzędzia pracy, jakimi są wózki jezdniowe („wózki widłowe”) wyposażone w silnik dowolnego rodzaju (spalinowy, elektryczny), musi zadbać, aby osoby te posiadały odpowiednie kwalifikacje. Wózki jezdniowe wyposażone w silnik mogą być bowiem obsługiwane wyłącznie przez osoby, które zdały egzamin przed Urzędem Dozoru Technicznego i posiadają aktualne zaświadczenie kwalifikacyjne. Tylko ręczne wózki transportowe, napędzane pracą ludzkich mięśni i proste w obsłudze, którymi można przewozić towar umieszczony na paletach na krótkie odległości, nie wymagają takich kwalifikacji. Do ich obsługi wystarczy krótkie przeszkolenie zapewnione przez pracodawcę.

UZASADNIENIE

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz odpowiednie narzędzia pracy. Oznacza to m.in., że nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z wykonywaną pracą. Jednocześnie należy pamiętać, że pracodawca jest zobowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz dostarczać im aktualnej wiedzy i umożliwiać zdobywanie umiejętności z zakresu bhp, również w zakresie obsługiwanych przez nich narzędzi pracy.

Wymagane uprawnienia do obsługi wózków jezdniowych. Aby obsługiwać wózki jezdniowe, konieczne jest uzyskanie zaświadczenia kwalifikacyjnego wydanego przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Uzyskanie zaświadczenia jest poprzedzone egzaminem.

Wózki wyposażone w napęd są zaliczane do urządzeń technicznych objętych dozorem technicznym sprawowanym przez UDT. Do zakresu jego działania należy m.in.: 

• nadzór i kontrola przestrzegania przepisów o dozorze technicznym, a także przepisów i zasad z zakresu bezpieczeństwa techniki, dotyczących urządzeń technicznych, w tym wózków,
• sprawdzanie kwalifikacji osób obsługujących (oraz wytwarzających, naprawiających, modernizujących i konserwujących) urządzenia techniczne – w tym wózki.

Przepisy wykonawcze do ustawy o dozorze technicznym zawierają listę urządzeń technicznych, przy obsłudze których wymagane jest posiadanie kwalifikacji potwierdzonych zaświadczeniem kwalifikacyjnym i egzaminem, oraz okresy ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych. Takimi urządzeniami są m.in.:

a) wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z wysięgnikiem oraz wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem (posiadanie takich kwalifikacji uprawnia również do obsługi wszystkich pozostałych wózków jezdniowych podnośnikowych z napędem mechanicznym), a także 

b) wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem oraz wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem.

Tabela 1. Rodzaje wózków, których obsługa wymaga posiadania świadectwa kwalifikacyjnego UDT

Zaświadczenie uprawniające do obsługi wózków wydaje się osobom, które podeszły do egzaminu państwowego w UDT i zdały go z wynikiem pozytywnym. Poza tym konieczne jest spełnienie następujących warunków:

• ukończenie 18 lat,
• posiadanie co najmniej podstawowego wykształcenia,
• uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zawodu operatora.

Szkolenie dla operatorów wózków jezdniowych. Osoba ubiegająca się o zaświadczenie kwalifikacyjne dla osób obsługujących urządzenia transportu bliskiego powinna odbyć szkolenie z zakresu obsługi tych urządzeń, organizowane przez firmę szkoleniową.

Szkolenie tego typu zajmuje 35 godzin szkolenia głównego według Programu Nr 2/2020/OUTB oraz ewentualnie 4 godziny według Programu uzupełniającego dla uczestników niemających wiedzy na temat:

• mechaniki – droga, czas, prędkość; rodzaje ruchów; prędkości ruchów roboczych; równowaga sił; stateczność;
• elektrotechniki – natężenie prądu; napięcie – różnica potencjałów; oporność, prawo Ohma; rodzaje prądu; rodzaje odbiorników prądu.

Zaświadczenie kwalifikacyjne. Sam certyfikat ukończenia szkolenia nie uprawnia jednak do obsługi urządzeń transportu bliskiego. Niezbędne jest uzyskanie zaświadczenia kwalifikacyjnego, które zdobywa się dopiero w wyniku pozytywnie zdanego przed komisją z UDT egzaminu.

Zaświadczenie kwalifikacyjne uzyskane po pomyślnie zdanym egzaminie jest wydawane na okres ważności określony w załączniku 3 do rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz sposobu i trybu przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych. 

Tabela 2. Okresy ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych

„Sprawdzenie kwalifikacji”, czyli egzamin przed komisją z UDT, przeprowadza się na pisemny wniosek złożony w postaci papierowej lub elektronicznej. Osoba zainteresowana po złożeniu takiego wniosku jest niezwłocznie powiadamiana o wyznaczeniu terminu egzaminu, który nie może przekraczać 30 dni roboczych, licząc od dnia złożenia kompletnego wniosku, chyba że osoba zainteresowana zgłosi prośbę o wyznaczenie daty egzaminu w terminie przekraczającym wskazany okres. Powiadomienie osoby zainteresowanej następuje za pomocą dostępnych środków komunikacji, w tym środków elektronicznych. 

Egzamin przeprowadza komisja kwalifikacyjna z UDT, w składzie co najmniej dwuosobowym. Tematyka egzaminacyjna podawana jest do publicznej wiadomości przez organ właściwej jednostki dozoru technicznego.

Egzamin składa się z części:

1) teoretycznej (testowej), przeprowadzanej w formie pisemnej w postaci papierowej lub elektronicznej,

2) praktycznej, polegającej na sprawdzeniu umiejętności w zakresie obsługi lub konserwacji urządzeń technicznych na placu manewrowym.

Część praktyczną egzaminu przeprowadza się w warunkach zapewniających bezpieczeństwo, przy uwzględnieniu stopnia zagrożenia związanego z obsługą lub konserwacją urządzenia technicznego.

Tematyka egzaminu obejmuje zakres wiadomości, jakie powinien znać kandydat ubiegający się o uzyskanie zaświadczenia kwalifikacyjnego do obsługi wózków jezdniowych. Komisja egzaminacyjna w oparciu o podany zestaw zagadnień w czasie egzaminu formułuje pytania związane z konkretnymi rodzajami i typami urządzeń technicznych, o obsługę których ubiega się kandydat.

Tabela 3. Tematyka egzaminacyjna dla osób ubiegających się o uzyskanie zaświadczenia kwalifikacyjnego

Z przebiegu egzaminu sporządza się protokół, w którym stwierdza się jego wynik. Protokół podpisują wszyscy członkowie komisji kwalifikacyjnej.

W toku eksploatacji urządzeń technicznych objętych dozorem technicznym organ właściwej jednostki dozoru technicznego m.in. ma prawo kontrolować zaświadczenia kwalifikacyjne osób obsługujących i konserwujących urządzenia techniczne. Pracodawca również musi poświęcać szczególną uwagę bezpieczeństwu osób zatrudnionych przy obsłudze wózków. 

Zasady wymagane przy zatrudnianiu operatorów wózków jezdniowych. Pracodawca zatrudniający operatorów wózków jezdniowych w praktyce musi przestrzegać kilku kluczowych zasad, które zapewnią bezpieczną pracę przy ich wykorzystaniu.

Tabela 4. Zasady obowiązujące przy pracy z wózkami jezdniowymi

Sankcja za dopuszczenie do obsługi wózków jezdniowych pracowników bez uprawnień. Pracodawca, który nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega grzywnie od 1000 zł do 30 000 zł. Do tej kategorii wykroczeń związanych z bhp należy m.in. dopuszczenie do obsługi urządzeń wymagających specjalnych uprawień pracowników nieposiadających niezbędnych kwalifikacji i certyfikatów.

Ponadto w przypadku rażącego zaniedbania lub poważnego naruszenia przepisów bezpieczeństwa pracodawca może podlegać odpowiedzialności karnej zgodnie z polskim prawem (art. 220 § 1–2 Kodeksu karnego).

Marta Goroszkiewicz 

specjalista z zakresu prawa pracy, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki bhp, prawnik, wykładowca akademicki, autorka licznych publikacji