Procedura dochodzenia odpowiedzialności majątkowej od funkcjonariusza publicznego

Procedura dochodzenia odpowiedzialności majątkowej od funkcjonariusza publicznego za rażące naruszenie prawa została przez ustawodawcę ukształtowana jako szczególny, wieloetapowy mechanizm regresowy, poprzedzający właściwe postępowanie cywilne i podporządkowany ochronie interesu publicznego. Nie chodzi tu o prostą kontynuację procesu odszkodowawczego wszczętego przez poszkodowanego przeciwko Skarbowi Państwa albo JST, lecz o odrębny tryb zmierzający do przeniesienia – przy spełnieniu ustawowych przesłanek – ciężaru ekonomicznego wypłaconego odszkodowania na funkcjonariusza publicznego, który swoim zawinionym działaniem lub zaniechaniem doprowadził do szkody wyrządzonej przy wykonywaniu władzy publicznej.

Procedura ta jest skomplikowana i przez to w praktyce bywa długotrwała. Jej zasadnicze etapy wyznaczają przepisy art. 7–9 ustawy o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (dalej: ustawa).

Wypłata odszkodowania

Punktem wyjścia dla uruchomienia całego mechanizmu jest uprzednia wypłata odszkodowania przez podmiot odpowiedzialny. Dopóki nie dojdzie do faktycznego spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz poszkodowanego, procedura regresowa nie może zostać uruchomiona. Termin do wszczęcia dalszych działań liczy się nie od daty wydania wyroku zasądzającego ani od zawarcia ugody – lecz od dnia rzeczywistej wypłaty odszkodowania. Już ten element pokazuje wtórny charakter omawianej odpowiedzialności:

1) najpierw państwo lub jednostka samorządu terytorialnego ponosi odpowiedzialność wobec obywatela,

2) dopiero potem może uruchomić roszczenie regresowe wobec funkcjonariusza.

Postępowanie wyjaśniające

Pierwszy etap procedury ma charakter wyjaśniający. Inicjowany jest przez kierownika podmiotu odpowiedzialnego albo kierownika jednostki organizacyjnej tego podmiotu, która wypłaciła odszkodowanie. W terminie 14 dni od dnia wypłaty odszkodowania podmiot ten ma obowiązek złożyć do prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę podmiotu odpowiedzialnego wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Nie jest to uprawnienie o charakterze fakultatywnym, lecz obowiązek ustawowy, którego zaniechanie zostało zagrożone sankcją karną.