Komentarz do ustawy Prawo Oświatowe - Art. 8

[Zakres przedmiotowy] Przepis art. 8 określa właściwość organów zakładających i prowadzących szkoły i placówki oświatowe z uwzględnieniem ich typów i rodzajów. Przyporządkowana przez ustawodawcę właściwość organów prowadzących konkretne typy i rodzaje szkół i placówek ma charakter wiążący dla podmiotu, do którego jest adresowana, z wyjątkiem sytuacji przekazywania szkoły lub placówki do prowadzenia przez inny podmiot. Dla porządku należy dodać, że przed wejściem w życie Prawa oświatowego, kwestia ta była rozstrzygnięta w przepisie art. 5 ustawy o systemie oświaty.

[Szkoły publiczne i niepubliczne] Podział na szkoły publiczne i niepubliczne jest konsekwencją umożliwienia podmiotom prywatnym prowadzenia szkół i placówek. Prawo to znajduje swoje źródło w zapisach Konstytucji RP. Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 3 Konstytucji RP, rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi określa ustawa (tj. m.in. Prawo oświatowe). Zakładanie szkół i placówek publicznych i niepublicznych przez podmioty prywatne jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków i zobowiązań, o czym szerzej w komentarzu do art. 88 i art. 168 Prawa oświatowego.

Z faktem prowadzenia szkoły lub placówki publicznej lub niepublicznej jest związane zagadnienie udostępniania przez dyrektora takiej jednostki informacji publicznej, o której mowa w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Na gruncie tej ustawy każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu tej ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonym w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Wśród podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji publicznej ustawodawca wymienia „inne podmioty wykonujące zadania publiczne”, przy czym wskazany w ustawie katalog tych podmiotów nie ma charakteru zamkniętego. Oświata jest niewątpliwie zadaniem publicznym, co potwierdza preambuła do Prawa oświatowego wskazująca, że oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa. Jak wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z 5 lipca 2022 r. (sygn. akt II SAB/Bd 36/22), oświatę oraz kształcenie należy zaliczyć do zadań publicznych nawet, gdy są one wykonywane przez placówki niepubliczne. Forma, w jakiej ustawodawca umożliwił wykonywanie zadań oświatowych, w tym.m.in. prowadzenie przedszkola lub szkoły przez osoby prawne lub osoby fizyczne, nie przesądza o odmiennym charakterze zadań wykonywanych w ramach systemu oświaty. Za argumentacją tą przemawia dodatkowo fakt, że jednostki prowadzone przez podmioty prywatne są dofinansowane ze środków publicznych, zgodnie z przepisami ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. Wydatki dokonywane przez te jednostki są więc dokonywane ze środków publicznych. Te z kolei podlegają zasadzie jawności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 u.f.p., gospodarka finansami publicznymi jest jawna.