Czy samorząd będzie się zadłużał?

Kierunki nowelizacji ustawy o finansach publicznych

Czy samorząd będzie się zadłużał?

Efektywny rozwój jednostek samorządu terytorialnego w najbliższej dekadzie jest uzależniony zwłaszcza od zmian regulacji prawnych dotyczących możliwości i poziomu zadłużenia, nowelizacji ustawy o finansach publicznych.

Pierwszą i najważniejszą zmianę należy wprowadzić w kwestii odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za cały dług sektora finansów publicznych. Dotychczasowy system zabezpieczeń utożsamiany jest z zasadą „zbiorowej odpowiedzialności”. Zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa oraz innych jednostek sektora finansów publicznych powinno być rozpatrywane oddzielnie, a jedynie ogólne zapisy konstytucyjne mogłyby zawierać odgórne wskaźniki (ogólny poziom zadłużenia czy deficytu). Dla rozwiązania powyższego problemu można zaproponować następujące alternatywne rozwiązania.

Wskaźnik łącznego zadłużenia

Korzystając z doświadczeń wysoko rozwiniętych krajów Unii Europejskiej należy przyznać samorządowi terytorialnemu określony maksymalny wskaźnik łącznego zadłużenia (np. do 5 proc. PKB) i dopiero po ewentualnym faktycznym przekroczeniu danego wskaźnika ściśle określić procedurę sanacyjną jednostek samorządu terytorialnego. W obecnej sytuacji można np. wyobrazić sobie kwestię „nadganiania” i poprawy wizerunku finansów publicznych ogółem wyłącznie niektórymi segmentami. Zapowiadane przez rząd w najnowszej średniookresowej strategii finansów publicznych zrównoważenie sektora (nadwyżka w wyniku ekonomicznym) w 2003 r. oparte jest wyłącznie na znacznych nadwyżkach w II filarze funduszy emerytalnych, a nie na zdecydowanej poprawie sytuacji budżetowej. Również dane za 2000 r. dowodzą, że znacznie lepszy od przewidywanego wynik ekonomiczny finansów publicznych zawdzięczany jest lepszemu kasowemu wynikowi FUS. Koncepcja ogólnego określenia limitów zadłużenia oraz sanacji poszczególnych zagrożonych segmentów finansów publicznych umożliwiłaby realne i praktyczne działania, mające również wpływ na sytuację finansów publicznych ogółem oraz utrzymanie wysokości długu w określonych normach (leczenie chorego, a nie zdrowego). Jest rzeczą bowiem niezrozumiałą, że praktycznie w ogóle nie zadłużona gmina (przy minimalnym zadłużeniu sektora jednostek samorządu terytorialnego) nie może udzielić firmie z sektora MSP (działającej na danym terenie, mającej perspektywy rozwoju i tworzącej nowe miejsca pracy) poręczenia wyłącznie ze względu na nadmierne zadłużenie Skarbu Państwa i deficyt budżetowy.