17. Zasady wymiany uszkodzonych znaków pieniężnych

DOROTA ADAMEK-HYSKA

Zasady gospodarki kasowej powinny określać także sposób postępowania w sytuacji otrzymania od wpłacających uszkodzonych znaków pieniężnych. W instrukcji kasowej nie można wprost wskazać, że kasjer nie może przyjmować do kasy uszkodzonych znaków pieniężnych. Kasjer zobowiązany jest jednak do umiejętnego rozpoznawania zakresu uszkodzeń i jeżeli jest na tyle znaczny, że istnieje duże prawdopodobieństwo, iż bank ich nie wymieni i nie zwróci pełnej wartości nominalnej - kasjer może odmówić przyjęcia banknotu lub monety.

Banki działające na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wymiany zużytych lub uszkodzonych krajowych znaków pieniężnych, jeżeli ich autentyczność nie budzi podejrzeń, a ich cechy umożliwiają rozpoznanie ich wartości nominalnej.

Nie podlegają wymianie monety oraz elementy (rdzeń i pierścień) monet, posiadające ubytki pierwotnej powierzchni, np.:

1) przedziurkowane,

2) obcięte,

3) opiłowane,

4) poryte, a także

5) o powierzchni zniekształconej poprzez pogięcie.

Banki wymieniają w pełnej nominalnej wartości zużyte lub uszkodzone znaki pieniężne, których autentyczność nie budzi wątpliwości, jeżeli odpowiadają następującym warunkom:

1) banknoty:

l posiadające 100% pierwotnej powierzchni, w tym również uszkodzone wskutek umieszczenia trwałego napisu, nadruku, rysunku lub innego znaku, a także zabrudzone, poplamione itp.,

l przerwane na dwie części sklejone ze sobą lub niesklejone, jeżeli obie części pochodzą z tego samego banknotu, nie posiadają ubytków powierzchni w miejscu przerwania i łącznie stanowią 100% pierwotnej powierzchni,

l jeżeli zachowały ponad 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie,

2) monety:

l jeżeli zachowały istotne elementy plastyczne, w tym również uszkodzone wskutek umieszczenia na nich trwałego napisu, rysunku lub innego znaku, a także

l rozłączone elementy (rdzeń i pierścień) monety tej samej nominalnej wartości.

Banki wymieniają w połowie nominalnej wartości przedstawione do wymiany części znaków pieniężnych, jeżeli odpowiadają następującym warunkom:

1) banknoty, jeżeli zachowały od 45% do 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie,

2) monety, jeżeli zachował się przynajmniej jeden element (rdzeń lub pierścień) i jego istotne elementy plastyczne.

Osoba (kasjer) przedstawiająca znaki pieniężne do wymiany otrzymuje jako pokwitowanie odcinek „C” „Wniosku o wymianę zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych”. Przyjęte do wymiany znaki pieniężne, wraz z odcinkiem „A” wniosku, banki przesyłają do Centrali NBP bezpośrednio lub za pośrednictwem oddziałów okręgowych NBP. Banki lub oddziały okręgowe NBP zobowiązane są zawiadomić osobę, która przedstawiła znaki pieniężne do wymiany, o wyniku dokonanej wymiany, przesyłając jej odcinek „D” wniosku i wypłacić jej kwotę przekazaną przez Centralę NBP lub przekazać odmowę dokonania wymiany wraz z uzasadnieniem.

Niewymienione przez Centralę NBP banknoty i ich fragmenty oraz monety i ich elementy (rdzeń i pierścień) podlegają zwrotowi osobie, która przedstawiła znaki pieniężne do wymiany, wraz z zawiadomieniem o odmowie dokonania wymiany i jej uzasadnieniem.

Wzór „Wniosku o wymianę zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych” zaprezentowano na str. 68.

Aby prawidłowo ustalić zakres zniszczenia, od którego zależy procent wymienionej wartości nominalnej uszkodzonego banknotu i monety, kasjer musi znać podstawowe charakterystyki znaków pieniężnych, tzn. ich wymiary, kolorystykę i inne (dotyczy banknotów) oraz rodzaj boku (dotyczy monety). Dokładny opis banknotów i monet znajduje się w punkcie 20.

Wzór „Wniosku o wymianę zużytych lub uszkodzonych znaków pieniężnych”