Nie tylko partie mogą zgłaszać kandydatów na wójta lub radnego

Kandydatów na radnych i wójtów mogą zgłaszać komitety wyborcze. Te zaś mogą zostać utworzone nie tylko przez partie polityczne albo ich koalicje. W wyborach samorządowych komitety wyborcze mogą zostać zawiązane również przez organizacje oraz wyborców.

O tym, jakie podmioty i na jakich zasadach mogą zgłaszać kandydatów na radnych oraz wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), rozstrzygają przepisy ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (dalej: k.w.). Wynika z nich, że kandydatów mogą zgłaszać komitety wyborcze. Te zaś mogą być tworzone przez: partie polityczne (oraz ich koalicje), organizacje (np. stowarzyszenia), a także przez wyborców (tzw. komitety wyborcze wyborców). Tak przynajmniej wynika z art. 399 k.w. Artykuł 478 § 2 k.w. precyzuje, że prawo zgłaszania kandydatów na wójta (burmistrza, prezydenta miasta) ma komitet wyborczy, który zarejestrował listy kandydatów na radnych w co najmniej połowie okręgów wyborczych w danej gminie. W każdym z tych okręgów liczba zarejestrowanych przez ten komitet kandydatów na radnych nie może być mniejsza niż liczba radnych wybieranych w tym okręgu.

Zgłoszenie do PKW albo komisarza wyborczego

Co do zasady utworzenie komitetu wyborczego wymaga zgłoszenia. Zgłoszenia dokonuje się we właściwym organie wyborczym, w zależności od podmiotu, który zgłoszenia dokonuje, oraz od tego, czy ma zamiar zgłaszać kandydatów na radnych tylko w jednym województwie, czy w większej liczbie województw. W przypadku komitetów zakładanych przez partie polityczne (koalicje partii politycznych) zgłoszenia zawsze należy dokonać na ręce Państwowej Komisji Wyborczej. Natomiast o tym, że powstał komitet wyborczy organizacji, zawiadamia się albo PKW, albo właściwego komisarza wyborczego. Zależy to od tego, czy komitet wyborczy organizacji ma zamiar zgłaszać kandydatów na radnych w więcej niż jednym województwie (PKW), czy tylko w jednym województwie (komisarz wyborczy).

WAŻNE

Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego powinno trafić do właściwego organu wyborczego w terminie do 55. dnia przed dniem wyborów, o czym przesądzają: art. 400 § 1; art. 401 § 1; art. 402 § 1 oraz art. 403 § 1 k.w.

Jednocześnie przepisy te zawierają rozmaite regulacje odnoszące się do daty początkowej. Mówią o tym, że komitet partii politycznej (organizacji) można zgłosić od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów; komitet koalicyjny można utworzyć od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów, albo - tak jak w przypadku komitetu wyborczego wyborców - nie zawierają żadnych regulacji odnośnie do daty początkowej. Trzeba zaznaczyć, że w odniesieniu do daty początkowej zgłoszenia komitetu wyborczego, jak też innych czynności wyborczych związanych z utworzeniem każdego komitetu wyborczego, przesądzająca jest treść art. 85 k.w. Wynika z niej, że czynności związane z utworzeniem komitetu wyborczego mogą być wykonywane od dnia ogłoszenia aktu o zarządzeniu wyborów (§ 1) oraz że czynności podjęte przed tym dniem są nieważne (§ 2).

Komitet wyborczy wyborców

Ze względu na znaczenie, jakie w wyborach samorządowych (zwłaszcza do gminnych rad) odgrywają komitety wyborcze wyborców, chciałbym temu zagadnieniu poświęcić więcej miejsca. Generalne zasady tworzenia komitetu wyborczego wyborców zostały uregulowane w art. 89 k.w. Zgodnie z jego treścią obywatele, w liczbie co najmniej 15, mający prawo wybierania, mogą tworzyć komitet wyborczy wyborców. Zasadę tę powtarza art. 403 § 1 k.w. Nie muszą to być mieszkańcy (wyborcy) danej gminy, powiatu czy województwa. Wystarczające jest, że mają prawo wybierania, a więc korzystają z przysługujących im na podstawie art. 62 Konstytucji RP praw wyborczych. Komitet wyborczy wyborców powołuje (ze swego składu):

• pełnomocnika wyborczego uprawnionego do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego,
• pełnomocnika finansowego. Jeżeli komitet wyborczy wyborców został utworzony jedynie w celu zgłoszenia kandydatów na radnych w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców, wówczas pełnomocnik wyborczy jest jednocześnie jego pełnomocnikiem finansowym (art. 403 § 5 pkt 2 k.w.).

O utworzeniu komitetu wyborczego wyborców należy poinformować PKW (jeżeli ten ma zamiar zgłaszać kandydatów na radnych na obszarze więcej niż jednego województwa) albo właściwego komisarza wyborczego. Obowiązek ten spoczywa na pełnomocniku wyborczym. Do tych ogólnych zasad tworzenia komitetu wyborców art. 403 k.w. wprowadził pewne modyfikacje, w zależności od tego, czy komitet wyborczy wyborców jest tworzony w celu zgłaszania kandydatów na radnych w wyborach do rady gminy w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców, czy też będzie on zgłaszał kandydatów na radnych na obszarze jednego województwa lub kilku województw. Zarówno w pierwszym, jak i w drugim wypadku zgłoszenia utworzenia komitetu wyborczego wy

borców dokonuje się do właściwego komisarza wyborczego. Mniejsza jest również liczba obywateli mających prawo wybierania, wymagana do jego utworzenia (wystarczy pięciu). Jeżeli komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów na terenie jednego województwa, to jego powstanie musi poprzeć swym podpisem co najmniej 20 obywateli mających prawo wybierania. Natomiast aby powstał komitet wyborczy wyborców uprawniony do zgłaszania kandydatów na radnych na terenie więcej niż jednego województwa, wówczas liczba jego założycieli wzrasta do 15, a liczba wymaganych podpisów poparcia do 1 tys. Przy czym, jak podkreśla Bogusław Dauter w Komentarzu do art. 403 k.w.: „Wyborcy, którzy utworzyli komitet wyborczy, nie mogą być jednocześnie obywatelami popierającymi utworzenie tego komitetu” (Kodeks wyborczy. Komentarz, LEX 2014 r.).

Dokumenty wymagane przy zawiadomieniu o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców:

• oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego,

• oświadczenia pełnomocnika wyborczego o przyjęciu pełnomocnictwa,

• oświadczenie pełnomocnika finansowego o przyjęciu pełnomocnictwa oraz inne, o których mowa w art. 127 § 2 i 3 k.w. (m.in., że nie jest kandydatem na posła, senatora, prezydenta RP, funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, pełnomocnikiem finansowym innego komitetu ani pełnomocnikiem wyborczym, z wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 403 § 5 pkt 1 k.w.,

• wykaz obywateli popierających utworzenie komitetu zawierający ich imiona, nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery PESEL, a także własnoręcznie złożone podpisy obywateli (nie jest wymagany przy utworzeniu komitetu zgłaszającego kandydatów na radnych w gminie do 20 tys. mieszkańców, art. 403 § 5 pkt 2 k.w.).

Po złożeniu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców nie jest już możliwe dokonanie zmian osobowych w jego składzie. Oznacza to, że jeżeli liczba członków - założycieli spadnie poniżej wymaganej liczby (przypomnijmy 15 albo 5 obywateli), to wówczas komitet ulega rozwiązaniu z mocy prawa. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest jednak uzupełnienie uszczuplonego składu komitetu wyborczego wyborców, jeżeli zmniejszenie jego składu było spowodowane zdarzeniem uniemożliwiającym członkowi trwałe i dalsze pełnienie w nim funkcji (np. choroba przewlekła, wypadek wymagający długotrwałego leczenia czy wreszcie śmierć).

Skarga do Sądu Najwyższego

W przypadku odmowy przyjęcia przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, o którym mowa w art. 400-403 k.w., pełnomocnikowi wyborczemu przysługuje prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego (art. 404 k.w.). Gdy „rejestracji” komitetu wyborczego odmawia komisarz wyborczy, wówczas można się odwołać do PKW (por. art. 405 k.w.). Skargę (odwołanie) wnosi się w terminie 3 dni od dnia doręczenia postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Sąd Najwyższy (PKW) rozpatruje skargę (odwołanie) i wydaje orzeczenie w terminie 3 dni. Od orzeczenia Sądu Najwyższego (PKW) nie przysługuje środek prawny. Orzeczenie SN (PKW) doręcza się pełnomocnikowi wyborczemu i PKW (pełnomocnikowi wyborczemu i komisarzowi wyborczemu). Jeżeli SN (PKW) uzna skargę za zasadną, PKW (komisarz wyborczy) niezwłocznie przyjmuje zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego.

Wzór zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców mającego zamiar zgłaszać kandydatów na radnych w gminie do 20 tys. mieszkańców

Michał Cyrankiewicz

dziennikarz specjalizujący się w tematyce samorządowej

Podstawa prawna

• art. 85, art. 89, art. 400-405, 478 ustawy z 5 czerwca 2011 r. - Kodeks wyborczy (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 15; ost. zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 138)