Czy na zajęcia z położną w ramach opieki okołoporodowej przysługuje zwolnienie od pracy

PROBLEM

RADA

UZASADNIENIE

Obowiązujący w Polsce standard organizacyjny opieki zdrowotnej w zakresie opieki okołoporodowej obejmuje:

• świadczenia profilaktyczne i działania w zakresie promocji zdrowia,
• badania diagnostyczne i konsultacje medyczne,
• edukację przedporodową.

Nie każde jednak z tych świadczeń uprawnia ciężarną pracownicę do zwolnienia z pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Zwolnienie ciężarnej pracownicy na badania lekarskie

Pracodawca jest zobowiązany udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy (art. 185 § 2 Kodeksu pracy). Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia. Oznacza to, że pracodawca ma obowiązek udzielenia pracownicy w ciąży płatnego zwolnienia od pracy w celu przeprowadzenia badań lekarskich, gdy badania te:

• zostały zalecone przez lekarza,
• pozostają w związku z ciążą,
• nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy.

Kluczowym kryterium decydującym o udzieleniu czasu wolnego z zachowaniem prawa do wynagrodzenia jest zalecenie tych badań przez lekarza. Zatem jeśli położna realizuje badania zalecone przez lekarza, pracodawca powinien udzielić ciężarnej pracownicy czasu wolnego z prawem do wynagrodzenia na ich wykonanie.

Przykład

Lekarz zlecił pracownicy w 34 tygodniu ciąży wykonanie badania KTG. Badanie to jest wykonywane przez położną w godzinach pracy przychodni, które pokrywają się z godzinami pracy ciężarnej. Ponieważ badanie zlecił lekarz, a nie da się go wykonać po godzinach pracy, pracodawca ma obowiązek udzielić ciężarnej pracownicy czasu wolnego niezbędnego do wykonania badania z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Wszelkie inne świadczenia w ramach opieki okołoporodowej, niespełniające wskazanych warunków, nie dają pracownicy uprawnienia do zwolnienia od pracy z zachowaniem wynagrodzenia.

Świadczenia profilaktyczne i działania w zakresie promocji zdrowia

Zgodnie ze standardem opieki okołoporodowej położna, poza realizacją zaleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, ma uprawnienia do samodzielnego działania w zakresie części świadczeń profilaktycznych i diagnostycznych. Są to m.in. świadczenia polegające na:

• rozpoznawaniu ciąży,
• sprawowaniu opieki nad kobietą w przebiegu ciąży fizjologicznej,
• prowadzeniu w określonym zakresie badań niezbędnych w monitorowaniu ciąży fizjologicznej oraz kierowaniu na badania konieczne do jak najwcześniejszego rozpoznania ciąży wysokiego ryzyka

- art. 5 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej.

Położna może zlecić wykonanie dodatkowych świadczeń zdrowotnych o charakterze profilaktycznym lub diagnostycznym, jeżeli stan zdrowia ciężarnej lub wyniki wcześniej przeprowadzonych badań wskazują na możliwość wystąpienia powikłań lub patologii ciąży, porodu lub połogu.

Jednak świadczenia te nie spełniają wymogu badań zaleconych przez lekarza, które uprawniają do płatnego zwolnienia od pracy na czas ich wykonania.

Edukacja przedporodowa

Standard opieki okołoporodowej obejmuje także edukację przedporodową, z której kobieta ciężarna ma możliwość korzystania w okresie między ukończonym 21 a 26 tygodniem ciąży. Za prowadzenie edukacji przedporodowej, z uwzględnieniem zajęć teoretycznych i praktycznych realizowanych w formie indywidualnej lub grupowej, odpowiada położna. Edukacja przedporodowa w formie indywidualnej jest również obowiązkiem lekarza położnika.

Edukacja przedporodowa ma m.in. na celu edukowanie przyszłej matki w kontekście zdrowia jej i dziecka oraz zapoznanie jej z zagadnieniami prawnymi dotyczącymi praw pacjenta, opieki medycznej w okresie okołoporodowym, ustawodawstwa rodzinnego, ochrony prawnej ciężarnych, matek. Edukacja przedporodowa nie jest jednak tym samym co odbywanie badań zaleconych przez lekarza, związanych ze stanem ciąży, zatem nie uprawnia do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Zasady udzielania czasu wolnego na badania ciężarnych pracownic

Przepisy nie limitują zwolnień od pracy na badania lekarskie pracownicy w ciąży, dlatego o ich liczbie i częstotliwości decyduje lekarz w zależności od potrzeb zdrowotnych ciężarnej.

Zwolnienie na badania może obejmować część dnia lub nawet kilka dni. Pracownica powinna poinformować pracodawcę, że badania lekarskie nie mogą się odbyć poza jej godzinami pracy, natomiast to pracodawca udziela zwolnienia od pracy. Przepis nie wskazuje powodów, dla których badania nie mogą zostać przeprowadzone poza godzinami pracy, dlatego należy uznać, że chodzi zarówno o przypadki, gdy badania nie mogą być zrealizowane poza godzinami pracy z przyczyn medycznych, jak i o sytuacje, kiedy godziny pracy placówki opieki zdrowotnej przeprowadzającej badania uniemożliwiają ich wykonanie w innym czasie.

Za czas nieobecności w pracy z powodu przeprowadzania zaleconych badań pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenie to jest ustalane według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy.

Jeżeli pracodawca niesłusznie uzna, że wskazane przez pracownicę badania mogą odbyć się poza godzinami pracy, i nie udzieli zwolnienia, będzie ponosił odpowiedzialność za wykroczenie przeciwko prawom pracowniczym, które jest zagrożone karą grzywny od 1000 do 30 000 zł (art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy).

PODSTAWA PRAWNA:

• art. 185, art. 281 pkt 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 1320),

• art. 5 ustawy z 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 562; ost. zm. Dz.U. z 2020 r. poz. 1493),

• załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1756),

• § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 927).

Małgorzata Podgórska

specjalista z zakresu prawa pracy