Sprzedaż węgla przez gminy – wyłączone przepisy akcyzowe

Od 3 listopada 2022 r. obowiązują przepisy ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Ustawa umożliwia gminom pośredniczenie w dostawach węgla kamiennego dla gospodarstw domowych, na zasadach zakupów preferencyjnych. Jednym z istotnych problemów z tym związanych jest to, w jaki sposób ma przebiegać rozliczenie sprzedaży węgla na gruncie podatku akcyzowego oraz VAT?

Zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Aktywów Państwowych gminy (oraz podmioty, przy pomocy których gmina będzie prowadziła sprzedaż węgla) są wyłączone ze stosowania przepisów akcyzowych. Gmina lub upoważnione przez nią podmioty w związku ze sprzedażą węgla nie będą musiały:

• uzyskiwać od nabywców węgla (finalnych nabywców węglowych będących gospodarstwami domowymi) oświadczeń o przeznaczeniu węgla na cele uprawniające do zwolnienia,
• nie będą musiały weryfikować danych nabywców węgla będących osobami fizycznymi, aby zastosować zwolnienie od akcyzy (osoby fizyczne nie muszą okazywać dokumentów w celu potwierdzenia tożsamości),
• składać deklaracji akcyzowych (za miesięczny lub kwartalny okres rozliczeniowy) z tytułu dokonanej sprzedaży węgla gospodarstwom domowym,
• prowadzić ewidencji wyrobów węglowych dla potrzeb podatku akcyzowego z tytułu sprzedaży węgla gospodarstwom domowym,
• rejestrować się dla potrzeb podatku akcyzowego jako pośredniczące podmioty węglowe (gmina będzie uważana za finalnego nabywcę węglowego, który na podstawie art. 163e ustawy o podatku akcyzowym będzie dokonywał zwolnionej od akcyzy sprzedaży na rzecz gospodarstwa domowego).

W zakresie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług obowiązują zasady ogólne, przy czym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 2 listopada 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących, gminy zostały zwolnione z obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kas rejestrujących sprzedaży węgla kamiennego dokonywanej przez gminę w ramach zakupu preferencyjnego. Rozporządzenie ma zastosowanie również do sprzedaży dokonanej od dnia 1 lipca 2022 r.

Jak wynika z przepisów o VAT, podatnikowi VAT, w tym gminie działającej w takim charakterze, prowadzącemu działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT, przysługuje co do zasady prawo do odliczenia podatku naliczonego od dokonywanych zakupów towarów i usług w takim zakresie, w jakim zakupy te są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

W celu zrealizowania prawa do odliczenia podatku naliczonego podatnicy są obowiązani do bezpośredniego przyporządkowania dokonanych zakupów do rodzaju wykonywanych czynności (opodatkowanych - dających prawo do odliczenia, zwolnionych – niedających prawa do odliczenia, lub niepodlegających pod podatek VAT – również niedających prawa do odliczenia).

Pełne odliczenie VAT przysługuje podatnikowi w przypadku gdy możliwe jest przyporządkowanie zakupów wyłącznie do czynności opodatkowanych (sprzedaży opodatkowanej VAT) – tzw. alokacja bezpośrednia wydatku do działalności opodatkowanej.

Dopiero jeśli nie jest możliwe przypisanie dokonanych zakupów towarów i usług w całości do czynności dających prawo do odliczenia, w związku z tym że podatnik dokonane zakupy przeznacza również na świadczenie jeszcze innych czynności (pozostających poza VAT), prawo do odliczenia będzie przysługiwało jedynie w tej części, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom dającym prawo do odliczenia, tzw. prewspółczynnik odliczenia VAT.

Jak wskazują przepisy ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, paliwo stałe nabyte przez gminę na podstawie umowy, o której mowa w art. 3 ust. 3, podlega sprzedaży w ramach zakupu preferencyjnego w celu zaspokojenia potrzeb własnych gospodarstw domowych znajdujących się na terenie danej gminy, a w przypadku gmin, które zawarły umowę określoną w art. 3 ust. 10 – w celu zaspokojenia potrzeb własnych gospodarstw domowych znajdujących się na terenie gmin objętych tą umową (art. 5 ust. 1 tej ustawy).

Przepisy uchwalonej ustawy o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych nie przewidują zatem innego celu nabycia przez gminę paliwa stałego niż do sprzedaży w ramach zakupu preferencyjnego w celu zaspokojenia potrzeb własnych gospodarstw domowych. Na gruncie VAT sprzedaż paliwa stałego przez gminę w ramach zakupu preferencyjnego stanowić będzie wykonywanie czynności opodatkowanych VAT w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Należy zatem zauważyć, że wszelkie zakupy dokonywane przez gminę (w tym nabycie paliwa stałego na podstawie umowy, o której mowa w art. 3 ust. 3 ww. ustawy), jeśli będą związane wyłącznie ze sprzedażą, na podstawie ww. ustawy, paliwa stałego w ramach zakupu preferencyjnego w celu zaspokojenia potrzeb własnych gospodarstw domowych, będą uprawniały gminę do pełnego odliczenia podatku VAT.

W zakresie w jakim możliwa jest bezpośrednia alokacja wydatków do działalności opodatkowanej, nie powinny mieć zastosowania przepisy dotyczące odliczenia proporcjonalnego tzw. prewspółczynnikiem VAT.

(INFORLEX/MAP)