Stypendia i nagrody dla uczniów a obowiązki podatkowe na gruncie PIT w pytaniach i odpowiedziach

Nagrody i stypendia przyznawane uczniom, czy to w formie pieniężnej, czy rzeczowej, są dla nich źródłem przychodów. Nie oznacza to automatycznie, że w każdym przypadku zajdzie konieczność zapłaty podatku. W wielu przypadkach mogą one bowiem skorzystać z przewidzianych przez ustawodawcę zwolnień. Jakie obowiązki obciążają w takich sytuacjach płatników? Jak ocenić, czy należy pobrać zaliczkę na podatek, czy nie? Kiedy wystawić informację o uzyskanych przychodach? Na te i inne pytania odpowiadamy w artykule.

Nagrody przyznawane uczniom w konkursach i za szczególne osiągnięcia

Jednym ze źródeł przychodów na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych są tzw. inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej: updof).

Nagrody za osiągnięcia sportowe

PROBLEM

Rada gminy, na wniosek władz klubów i związków sportowych, przyznaje niepełnoletnim zawodnikom zamieszkałym na jej terenie nagrody pieniężne za szczególne osiągnięcia sportowe – wysokie wyniki we współzawodnictwie krajowym i międzynarodowym, w którym brali udział. Gmina nie zawiera z zawodnikiem żadnej umowy, a zasady nagradzania zostały określone w podjętej przez nią wcześniej uchwale. Czy od wypłacanych zawodnikom nagród należy pobrać zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i wystawić z tego tytułu PIT-11?

ODPOWIEDŹ

Nagrody, o których mowa w pytaniu, stanowią dla sportowców przychody z innych źródeł. Nie zostały one jednak przyznane w wyniku współzawodnictwa czy rywalizacji nagradzanych, a na wniosek władz klubów i związków, do których należą. Oznacza to, że nie mają one charakteru nagród za zwycięstwo w konkursie z zakresu sportu. W konsekwencji nie mogą skorzystać ze zwolnienia przedmiotowego przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 68 updof.

W przypadku, o którym mowa w pytaniu, choć nagrody przyznane sportowcom mają związek z zawodami (konkursami) o zasięgu krajowym i międzynarodowym, to jednak przyznana im przez samorząd nagroda nie pochodzi z tychże konkursów, a jej przyznanie jest odrębną inicjatywą gminy. Warto jednak na przyszłość rozważyć możliwość corocznego ogłaszania przez jednostkę samorządu terytorialnego konkursu z dziedziny sportu, których nagradzane byłyby tego typu osiągnięcia. Wówczas bowiem uzyskane przez sportowców nagrody mogłyby korzystać ze zwolnienia od podatku do wysokości 2000 zł.

Drugą konsekwencją charakteru przyznanych nagród jest to, że nie podlegają one opodatkowaniu ryczałtowemu, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 updof.

Ponieważ mamy do czynienia z dochodem z innych źródeł, płatnik nie ma obowiązku pobierania w tym wypadku zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ma jednak obowiązek wystawienia z tego tytułu informacji PIT-11 (art. 42 updof). Przychody te należy wykazać w części E informacji PIT-11. W wersji 29 formularza właściwym wierszem jest w tym przypadku wiersz 15. Inne źródła.

Warto wspomnieć o tym, że w przyszłości samorząd może również rozważyć przyznanie sportowcom nie tyle nagród, co dotacji na dalszą działalność sportową. W takim przypadku mogłyby one bowiem korzystać w całości ze zwolnienia od podatku na postawie art. 21 ust. 1 pkt 129 updof.

Nagrody rzeczowe dla uczestników konkursów organizowanych przez urząd gminy

PROBLEM

Urząd gminy organizuje dla uczniów ze swojego terenu rozmaite konkursy – dotyczą one np. wiedzy z zakresu ruchu drogowego, pierwszej pomocy czy przeciwpożarowej. Konkursy nie są ogłaszane za pomocą środków masowego przekazu i nie są to konkursy z dziedziny nauki, kultury, sztuki, dziennikarstwa i sportu. Celem jest zachęcanie uczestników do pogłębienia wiedzy z zakresu określonej tematyki, podnoszenie bezpieczeństwa mieszkańców, a także promocja działalności prowadzonej przez poszczególne jednostki organizacyjne gminy i zachęta do brania udziału w przyszłych przedsięwzięciach samorządowych. Uczestnicy konkursów otrzymują drobne nagrody rzeczowe o wartości nieprzekraczającej 100 zł. Czy w takiej sytuacji należy z tytułu przekazanych nagród pobrać zaliczkę na podatek i przekazać uczestnikom informację PIT-11?

ODPOWIEDŹ

W przedstawionym przypadku mamy do czynienia z uzyskaniem przychodu z innych źródeł. Może jednak do niego znaleźć zastosowanie zwolnienie od podatku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 68a updof. Przewiduje on, że zwolnieniu od podatku podlega wartość nieodpłatnych świadczeń otrzymanych od świadczeniodawcy w związku z jego promocją lub reklamą – jeżeli jednorazowa wartość tych świadczeń nie przekracza kwoty 200 zł. Możliwość zastosowania takiego zwolnienia w przypadku określonego rodzaju konkursów, analogicznych do tych, o których mowa w pytaniu, potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 października 2021 r. (patrz: ORZECZNICTWO).

W takim przypadku nie powstaje obowiązek wystawienia informacji PIT-11.

Nagrody w konkursie wiedzy

PROBLEM

Uczelnia wyższa i samorządowe liceum ogólnokształcące współorganizują konkurs wiedzy o zasięgu ogólnopolskim skierowany do uczniów szkół średnich. W konkursie można wygrać nagrody pieniężne o wartości od 1000 zł do 3000 zł, które ufundował prezydent miasta. Czy w odniesieniu do nagród można zastosować zwolnienie od podatku, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 115 updof?

ODPOWIEDŹ

W art. 21 ust. 1 pkt 115 updof ustawodawca wskazał, że zwolnieniu od podatku podlegają wygrane i nagrody otrzymane przez uczniów za udział w konkursach, turniejach i olimpiadach organizowanych na podstawie przepisów o systemie oświaty. Jak wynika z art. 22 ust. 2 pkt 8 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej: ustawa o systemie oświaty), minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi w drodze rozporządzenia organizację oraz sposób przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad, uwzględniając, że konkursy, turnieje i olimpiady powinny służyć odkrywaniu i rozwijaniu uzdolnień uczniów, pobudzaniu twórczego myślenia, wspomaganiu zdolności stosowania zdobytej wiedzy w praktycznym działaniu, a także lepszemu przygotowaniu uczniów do nauki w szkołach wyższego stopnia lub do wykonywania zawodu. Na podstawie tej regulacji wydano rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 29 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji oraz sposobu przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad, z którego wynika m.in., że organizatorem tego rodzaju konkursów jest kurator oświaty, a same konkursy przygotowuje i przeprowadza wojewódzka komisja konkursowa, również powołana przez kuratora oświaty.

Jak z tego wynika, konkurs, o którym mowa w pytaniu, nie może zostać uznany za organizowany na podstawie przepisów o systemie oświaty. W konsekwencji nie może mieć do niego zastosowania zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 115 updof. Można jednak w tym przypadku zastosować zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 68 updof, dotyczące m.in. wartości wygranych w konkursach z dziedziny nauki, kultury, sztuki, dziennikarstwa – jeżeli jednorazowa wartość tych wygranych lub nagród nie przekracza kwoty 2000 zł.

Stypendia

Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych stypendia mogą zostać zaliczone do dwóch źródeł przychodów:

• innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 updof), albo
• działalności wykonywanej osobiście (art. 13 pkt 2 updof), która obejmuje m.in. stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów.

Zakwalifikowanie stypendium do jednego z tych dwóch źródeł nie ma jednak większego znaczenia praktycznego dla jego opodatkowania. Najistotniejszym problem, który powstaje na gruncie tego zagadnienia, jest natomiast to, czym właściwie jest stypendium i co odróżnia je od nagrody? W przepisach nie znajdziemy definicji tego pojęcia. To sprawia, że w praktyce, jeśli stypendium nie ma charakteru świadczenia wypłacanego okresowo, trudno jednoznacznie odróżnić je od nagrody.

Stypendium wójta za wyniki w nauce

PROBLEM

Wójt przyznaje uczniom szkół działających na terenie gminy stypendia za wyniki w nauce. Kryteria ich przyznawania zostały ustalone w podjętej uchwale. Należą do nich m.in. średnia ocen i ocena z zachowania. Stypendium jest wypłacane jednorazowo i ma wartość 250 zł. Czy w takiej sytuacji należy pobrać zaliczkę na podatek dochodowy i wystawić dla uczniów PIT-11?

ODPOWIEDŹ

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 40 updof, wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół, przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz inne stypendia za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Stypendium, o którym mowa w pytaniu, zostało przyznane z inicjatywy organów samorządu terytorialnego, a podstawą jego przyznania nie są przepisy ustawy o systemie oświaty. Nie zostały również zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Oznacza to, że nie mogą one skorzystać z tego zwolnienia. Przychód z ich tytułu należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł, a płatnik nie ma obowiązku pobierania w tym wypadku zaliczki na podatek dochodowym od osób fizycznych. Ma jednak obowiązek wystawienia z tego tytułu informacji PIT-11 (art. 42 updof).

Stypendium za wyniki w nauce przyznane przez szkołę

PROBELM

Przyznajemy uczniom stypendia szkolne na podstawie art. 90g ustawy o systemie oświaty. Czy należy z tego tytułu pobrać zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych?

ODPOWIEDŹ

Nie, w przedstawionym przypadku nie trzeba pobierać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Stypendia, o których mowa, jako przyznane na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty, mogą korzystać ze zwolnienia przedmiotowego od podatku dochodowego od osób fizycznych.

©®

MAŁGORZATA MASŁOWSKA

prawnik specjalizujący się w tematyce prawa podatkowego i prawa pracy, mediator stały dla obszaru właściwości Sądu Okręgowego w Łodzi specjalizujący się w mediacjach pracowniczych, redaktor i dziennikarz portalu INFOR.PL