Wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. I SA/Wa 1340/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r. nr KOC/6347/Op/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] października 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki, usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu również za poprzednie miesiące i pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] - [...] oraz pomocy w formie zasiłku celowego losowego.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca w dniu [...] października 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłków celowych na zakup żywności, środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki oraz usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu także za poprzednie miesiące oraz pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] – [...], jak też o udzielenie pomocy finansowej na ekonomiczne usamodzielnienie się (stworzenie własnego miejsca pracy) i zasiłku celowego losowego.

Do odrębnego rozpoznania Prezydent wydzielił wnioski o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na ekonomiczne usamodzielnienie się (stworzenie własnego miejsca pracy) oraz na zakup żywności.

Prezydent decyzją z [...] października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki, usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu z zaznaczeniem dopłaty za poprzednie miesiące i pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] - [...] oraz zasiłku celowego losowego. Wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej jeśli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego w kwocie 776 zł. Choć skarżąca podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] października 2022 r. wyjaśniła, że we wrześniu 2022 r. nie uzyskała żadnego dochodu, to Prezydent zauważył, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., nie jest obowiązkiem organu. Pomoc taka nie może mieć przy tym charakteru stałej pomocy wyczerpującej w pełni żądania wnioskodawcy. Samo zatem spełnienie przez osobę ubiegającą się o zasiłek kryteriów ustawowych nie oznacza, że ośrodek pomocy społecznej (dalej jako "OPS") ma obowiązek go przyznać w zakresie przez nią żądanym. Ustalając takie uprawnienie OPS analizuje także zasoby, możliwości i uprawnienia oraz wykorzystywanie ich przez wnioskodawcę, jak też zakres samodzielnych działań przez niego podejmowanych, mających na celu pokonanie trudnej sytuacji życiowej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym wywiadu środowiskowego, wynika zaś, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od [...] października 2021 r. zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca była studentką studiów [...] [...] na uczelni [...] i do czerwca 2022 r. pobierała stypendium socjalne, które pokrywało czesne na studia. Skarżąca oświadczyła, że w dniu [...] września 2022 r. obroniła pracę [...] i uzyskała tytuł [...] [...]. Jak ustalił Prezydent, skarżąca przed przyjazdem do [...] mieszkała w [...], gdzie miała podpisaną umowę najmu na lokal socjalny. Z posiadanej dokumentacji (w tym pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z [...] sierpnia 2019 r.) wynika, że w okresie wcześniejszym skarżąca miała przyznany lokal komunalny z zasobów miasta [...], jednak z uwagi na jego zadłużenie, została z niego eksmitowana i otrzymała ww. lokal socjalny. Z własnej woli zrezygnowała jednak z tego lokalu, co oznacza, że w kontekście art. 2 ust. 1 u.p.s. nie wykorzystuje ona własnych uprawnień w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Co więcej skarżąca, nie posiadając żadnych środków finansowych, po przyjeździe do [...] zawarła umowę najmu lokalu, którego miesięczny koszt wynajmu to [...] zł. Jak wynika z ww. umowy z [...] sierpnia 2021 r., zobowiązała się ona poza ceną najmu, opłacać także koszty eksploatacyjne, jak czynsz, energię, gaz, woda, wywóz nieczystości. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] sierpnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że od stycznia do czerwca 2022 r. nie zalegała z opłatami za lokal, które regulowała z pieniędzy pożyczanych od znajomych, zaś pożyczki wyniosły łącznie [...] zł. Od lipca 2022 r. nie reguluje już opłat za wynajęty lokal. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądanej pomocy finansowej z przeznaczeniem na dopłatę do czynszu, w tym również za miesiące poprzednie, tj. łącznie od stycznia do września 2022 r., Prezydent zauważył, że poprzednie wnioski skarżącej dotyczące pomocy w formie dopłaty do czynszu za okres od stycznia do września 2022 r. zostały rozpoznane decyzjami z [...] lutego 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] czerwca 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., [...] października 2022 r., którymi odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzje te nie zostały uchylone (w stosunku do części z nich wypowiedziało się już Kolegium podzielając stanowisko Prezydenta) i pozostają w obrocie prawnym. Również obecnie Prezydent uznał, że udzielenie pomocy na opłatę czynszu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w ustawie o pomocy społecznej. Nie znalazł też podstaw do przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie bieżących kosztów utrzymania lokalu. Zwrócił uwagę, że Zarząd Dzielnicy [...] odmówił skarżącej przydzielenia lokalu z jego zasobów, stwierdzając brak właściwości miejscowej do rozpatrzenia wniosku w tym zakresie. Podsumowując Prezydent zauważył, że wynajmując mieszkanie skarżąca była świadoma zaciąganych zobowiązań, jednak podpisała umowę najmu z prywatnym właścicielem, wiedząc, że nie będzie w stanie wywiązać się ze zobowiązań z niej wynikających. Ze zgromadzonych akt wynika też, że skarżąca w [...] wynajmowała najpierw lokal przy ul. [...], a następnie obecny - przy ul. [...]. Tymczasem wynajem lokalu w centrum [...] generuje koszty, których skarżąca nie jest w stanie samodzielnie pokryć, a przy tym nie poszukuje tańszego lokalu lub pokoju w [...] albo poza nią, wiedząc że koszty utrzymania w [...] są dużo wyższe. Skarżąca nie wykorzystuje więc własnych możliwości w zakresie poszukania tańszego miejsca pobytu. Prezydent uznał, że brak jest także podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego losowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 u.p.s. Konieczność jego przyznania skarżąca uzasadniła bowiem okolicznością, że jest ofiarą przestępstwa przez co nie może znaleźć pracy, zaś zdarzenie to dotknęło ją i jej dziecko. Prezydent zwrócił uwagę, że ww. zasiłek może był przyznany jeżeli w wyniku strat poniesionych w związku ze zdarzeniem losowym, pomimo wykorzystania własnych zasobów i możliwości, dana osoba lub rodzina nie może zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Tymczasem z informacji uzyskanych w toku postępowania wynika, że syn skarżącej – M. K. od ponad [...] lat przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej i skarżąca nie ma z nim żadnego kontaktu. Jest ona pozbawiona praw rodzicielskich i ma całkowity zakaz kontaktu z dzieckiem. Podczas wywiadu środowiskowego wskazała, że liczy na odzyskanie praw rodzicielskich i powrót do niej syna, zaś do tego czasu chce na bieżąco przesyłać mu najpotrzebniejsze rzeczy. Poinformowała, że nie podjęła jeszcze starań o powrót dziecka pod jej opiekę. W opinii OPS, w miejscu gdzie aktualnie przebywa syn skarżącej, ma on zabezpieczone wszystkie potrzeby życiowe, całodobową opiekę i wychowanie, a także zagwarantowany dostęp do kształcenia dostosowanego do wieku i możliwości rozwojowych. Prezydent zauważył dalej, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2022 r. skarżąca wskazała, że nie zamierza szukać zatrudnienia na umowę o pracę, ponieważ po śmierci rodziców odziedziczyła ich długi i ewentualne jej wynagrodzenie zająłby komornik. Ponadto ma w planach otwarcie własnego [...]. W celu pomocy i wsparcia została ona skierowana przez pracownika socjalnego do doradcy zawodowego OPS. Z dwóch zaproponowanych terminów wybrała jeden w dniu [...] września 2022 r., na który spóźniła się 40 min. Doradca zawodowy nie miał możliwości oceny kwalifikacji, umiejętności i doświadczenia zawodowego skarżącej, gdyż poza spóźnieniem, nie przyniosła ona żadnych dokumentów dotyczących aktywności zawodowej. Jak przy tym wynika z notatki doradcy zawodowego, skarżąca nie widzi potrzeby dalszego kontaktu z nim, zaś w jej ocenie, jedynym wyjściem z trudnej sytuacji jest założenie własnej działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej, uzyskany przez nią tytuł [...] [...] jest wystarczający do jej rozpoczęcia. W ww. notatce doradca zawodowy wskazał również, że skarżąca nie jest zainteresowana kolejnym terminem konsultacji, co potwierdziła następnie w e-mailu przesłanym w dniu [...] września 2022 r., w którym wskazała, że spotkanie z doradcą niczemu nie służyło i nie widzi ona możliwości dalszej współpracy z nim. Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie również podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] października 2022 r., podczas którego skarżąca wskazała, że jedynym słusznym rozwiązaniem jest otwarcie przez nią [...]. Oświadczyła jednocześnie, że zapisała się na kolejne studia i oczekuje wsparcia w ich opłaceniu od urzędu pracy. Z powyższego oświadczenia pracownik socjalny wywnioskował, że podpisując umowę z uczelnią skarżąca nie miała jeszcze decyzji z urzędu pracy, a zatem zaciągnęła zobowiązania bez jakiegokolwiek pokrycia. Zdaniem Prezydenta, z powyższego wynika, że skarżąca podejmuje nieracjonalne działania w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Tym bardziej, że z akt wynika, że ma już ona wykształcenie w wielu różnych dziedzinach – [...] z [...], dyplom ukończenia [...] jako [...], [...], [...] oraz [...]. Skarżąca ma zatem możliwości znalezienia zatrudnienia, a co za tym idzie – uzyskania dochodu. Prezydent zauważył, że przy rozpatrywaniu sprawy wzięto pod uwagę, że sytuacja skarżącej jest trudna, lecz nie zmienia się ona od dłuższego czasu. Mając na uwadze brak współpracy, niewykorzystywanie własnych zasobów i możliwości nie stwierdzono zasadności przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłków celowego i celowego losowego. W ocenie Prezydenta, skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości, chociażby w zakresie podjęcia pracy i poszukania tańszego miejsca pobytu. Tymczasem zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. współdziałanie wnioskodawcy jest warunkiem udzielenia wsparcia. Na koniec Prezydent zauważył, że mając na uwadze ciężką sytuację finansową skarżącej przyznał jej decyzją z [...] października 2022 r. nr [...] pomoc finansową na żywność w ramach programu wieloletniego "[...]" w wysokości [...] zł. Wypłata świadczenia ma nastąpić w dniu [...] października 2022 r. Tymczasem rocznie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego skorzystało około [...] osób. Na realizację tego zadania w 2022 r. OPS dysponował budżetem miesięcznym średnio [...] zł. Z pomocy w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego w III kwartale skorzystało średnio [...] osób, udzielono [...] świadczeń, a średnia kwota świadczenia wyniosła [...] zł.