Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2025 r., sygn. I SA/Ol 251/25
Małżonek zobowiązanego jest uprawniony do wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym tylko raz w ramach tego samego postępowania egzekucyjnego. Każdy kolejny sprzeciw w takim przypadku podlega odmowie wszczęcia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 6 marca 2025r., nr 2801-IEW.720.5.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania dotyczącego sprzeciwu małżonka zobowiązanego wobec czynności egzekucyjnej oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga W.L.(dalej: "strona" lub "skarżąca") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: "NUS", "organ I instancji") z 7 stycznia 2025 r. nr 2806-SEW.720.442.2024 w sprawie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego sprzeciwu małżonka zobowiązanego wobec czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec małżonka strony postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. Postępowanie to jest prowadzone na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 9 września 2019 r. nr [...] i zmienionych tytułów wykonawczych z 10 października 2019 r., 6 listopada 2019 r. i 19 listopada 2019 r. W dniu 16 marca 2021 r. NUS wystawił kolejny tytuł wykonawczy nr [...], w którym wskazał małżonka strony jako zobowiązanego, natomiast stronę jako małżonkę zobowiązanego odpowiedzialną majątkiem wspólnym. W tytule wykonawczym zaznaczono cel wydania kolejnego tytułu wykonawczego, tj. "zabezpieczenie na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka". Na podstawie wniosku o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej o nr [...] zabezpieczono wierzytelność wynikającą z ww. kolejnego tytułu wykonawczego na łączną kwotę 1.362.795,06 zł.
Pismem z 21 kwietnia 2021 r. strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia przez NUS egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 16 marca 2021 r. W piśmie z 26 maja 2021 r. strona wyjaśniła jednak, że pismo z 21 kwietnia 2021 r. należy rozpatrzyć jako sprzeciw wniesiony na podstawie art. 27f § 1 u.p.e.a. Postanowieniem z 23 czerwca 2021 r. nr 2806- SEW.720.762.2021 NUS oddalił sprzeciw strony w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zaległości podatkowe jej małżonka. Po rozpatrzeniu zażalenia strony postanowienie organu I instancji w tym przedmiocie zostało utrzymane w mocy postanowieniem DIAS z 2 listopada 2021 r. nr 2801-IEW.720.7.2021, a tutejszy Sąd wyrokiem z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22 oddalił skargę strony na postanowienie organu odwoławczego. Orzeczenie Sądu jest prawomocne.
W dniu 18 listopada 2024 r. NUS wystawił kolejny tytuł wykonawczy nr [...], w którym wskazał małżonka strony jako zobowiązanego, natomiast stronę jako małżonkę zobowiązanego odpowiedzialną majątkiem wspólnym. W tytule wykonawczym zaznaczono cel wydania kolejnego tytułu wykonawczego, tj. "egzekucja z nieruchomości wchodzącej w skład majątku zobowiązanego i jego małżonka". Na podstawie tego tytułu zawiadomieniem z 19 listopada 2024 r. NUS zajął nieruchomość gruntową, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zawiadomienie o zajęciu nieruchomości doręczono stronie 29 listopada 2024 r.
W piśmie z 6 grudnia 2024 r. strona zawarła sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym wobec czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia ww. nieruchomości.
Postanowieniem z 7 stycznia 2025 r. NUS powołując art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "Kpa") oraz art. 18 w zw. z art. 27f ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego tego sprzeciwu. Ocenił bowiem, że strona w 2021 r. skorzystała z możliwości złożenia sprzeciwu, a sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym w postępowaniu egzekucyjnym można złożyć tylko raz.
Po rozpatrzeniu zażalenia strony DIAS wydał zaskarżone postanowienie, w którym ocenił, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 61a § 1 Kpa, tj. inna przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. DIAS założył bowiem, że 21 kwietnia 2021 r. strona wniosła na podstawie art. 27f u.p.e.a. sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zaległości podatkowe jej małżonka z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. Stwierdził, że sprzeciw ten został rozpatrzony ostatecznie wyrokiem tutejszego Sądu z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22. Wyjaśnił przy tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego ww. zaległość podatkową małżonka strony, jest w toku i nie zostało zawieszone ani umorzone od 9 września 2019 r. Natomiast kolejny tytuł wykonawczy z 18 listopada 2024 r. nr [...] został wystawiony na podstawie art. 26ca § 1 u.p.e.a. wyłącznie w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości w toku tego samego postępowania egzekucyjnego. DIAS podał, że w przypadku prowadzenia egzekucji z nieruchomości stanowiącej majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej nie jest tytuł wykonawczy wystawiony na samego zobowiązanego, lecz kolejny tytuł wykonawczy, uwzględniający dane podmiotu niebędącego zobowiązanym, wobec którego również ma być prowadzona egzekucja administracyjna, w tym m.in. małżonka zobowiązanego, któremu przysługuje prawo własności do nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, będącej przedmiotem egzekucji administracyjnej.
W skardze wniesiono o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono naruszenie w tej sprawie:
1/ art. 187, art. 121 § 1 w zw. z art. 2a oraz art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: "Op") poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a ponadto wydanie zaskarżonego postanowienia w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych; wskazano także na rozstrzyganie wszelkich wątpliwości na niekorzyść skarżącej, bez podejmowania działań niezbędnych do ich wyjaśnienia z rażącym naruszeniem zasady in dubio pro tributario;
2/ art. 27f § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 Kpa poprzez przyjęcie, że skarżąca nie była uprawniona do złożenia sprzeciwu w sytuacji gdy pismo skarżącej z 21 kwietnia 2021 r. dotyczyło innego dalszego tytułu wykonawczego (z 16 marca 2021 r.) niż ten, który jest podstawą dokonania zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia z 19 listopada 2024 r.
W uzasadnieniu tych zarzutów podkreślono, że pismo z 21 kwietnia 2021 r. nie było sprzeciwem w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym, gdyż dotyczyło innego dalszego tytułu wykonawczego niż ten, który jest podstawą dokonania zajęcia nieruchomości zawiadomieniem z 19 listopada 2024 r. Podano, że skoro skarżąca odebrała ww. zawiadomienie 29 listopada 2024 r. to zgodnie z art. 110c § 2a u.p.e.a. od tej daty rozpoczął bieg 14-dniowy termin na do wniesienia sprzeciwu przez małżonka zobowiązanego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym. Założono, że skoro zgodnie z dyspozycją art. 27 § 1 pkt 9a i art. 26ca § 2 u.p.e.a. pouczenie o prawie wniesienia sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym zawiera tytuł wykonawczy, jak też kolejny tytuł wykonawczy to logicznym jest, że zamiarem ustawodawcy było ustalenie obowiązku doręczenia tego tytułu małżonkowi zobowiązanego. Podniesiono, że kolejny tytuł wykonawczy nie został doręczony ani zobowiązanemu ani skarżącej, a pierwotny tytuł wykonawczy nie zawierał w swojej treści wskazania małżonki zobowiązanego jako zobowiązanej majątkiem wspólnym. Oceniono, że brak doręczenia dalszego tytułu wykonawczego, uzupełnionego o dane małżonki zobowiązanego, pozbawia zobowiązanego jak i jego małżonkę możliwości zapoznania się z treścią tytułu oraz możliwości jego faktycznej weryfikacji.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na postanowienie, zostały wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem DIAS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego sprzeciwu małżonka zobowiązanego wobec czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec małżonka skarżącej postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. Postępowanie to jest prowadzone na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 9 września 2019 r. nr [...] i zmienionych tytułów wykonawczych z 10 października 2019 r., 6 listopada 2019 r. i 19 listopada 2019 r. W dniu 16 marca 2021 r. NUS wystawił kolejny tytuł wykonawczy nr [...], w którym wskazał małżonka skarżącej jako zobowiązanego, natomiast skarżącą jako małżonkę zobowiązanego odpowiedzialną majątkiem wspólnym. Pismem z 21 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła sprzeciw na podstawie art. 27f § 1 u.p.e.a. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym. Taka kwalifikacja prawna tego pisma wynika z wyjaśnień strony zawartych w piśmie z 26 maja 2021 r., a także - co ma kluczowe znaczenie dla wyniku kontrolowanej sprawy - z prawomocnego wyroku tutejszego Sądu z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22 oddalającego skargę na postanowienie organu odwoławczego wydane w sprawie tego sprzeciwu. Ocena prawna zawarta w tym wyroku jest bowiem wiążąca dla Sądu w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". W kontrolowanej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie, co oznacza, że sprzeciw skarżącej w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym zawarty w piśmie z 6 grudnia 2024 r. prawidłowo został uznany przez organy za kolejny sprzeciw w tym przedmiocie, którego wniesienie nie jest dopuszczalne w świetle art. 27f § 3 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem sprzeciw małżonka zobowiązanego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym może być wniesiony jeden raz w postępowaniu egzekucyjnym.
Wymaga przy tym wyjaśnienia, że postępowanie egzekucyjne jest terminem szerszym niż egzekucja administracyjna. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje bowiem, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela, zobowiązanego czy małżonka zobowiązanego. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej, niż w tym postępowaniu (por. uchwałę NSA z 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08 oraz wyrok NSA z 7 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1289/08). Nie może przy tym budzić wątpliwości, że sprzeciw małżonka zobowiązanego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym nie jest elementem egzekucji administracyjnej rozumianej jako stosowanie środków egzekucyjnych lecz instrumentem prawnej ochrony małżonka zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Z art. 27g § 1 u.p.e.a. wynika, że z chwilą wniesienia sprzeciwu małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego jedynie w zakresie egzekucji skierowanej do majątku wspólnego, a nie w całym postępowaniu egzekucyjnym, w którym egzekucja taka jest stosowana.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje zatem podnoszona przez skarżącą okoliczność wniesienia sprzeciwów w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym względem innych kolejnych tytułów wykonawczych, tj. z 16 marca 2021 r. nr [...] i z 18 listopada 2024 r. nr [...]. Oba te kolejne tytuły wykonawcze zostały wystawione bowiem w ramach tego samego postępowania egzekucyjnego, które w odniesieniu do zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. prowadzone jest nieprzerwanie od 9 września 2019 r. Kolejny tytuł wykonawczy z 18 listopada 2024 r. nr [...] został wystawiony na podstawie art. 26ca § 1 u.p.e.a. wyłącznie w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości w toku tego samego postępowania egzekucyjnego. Skoro zaś skarżąca uprzednio wniosła już sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym, to zgodnie z art. 61a § 1 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. postępowanie w sprawie ponownego sprzeciwu w tym przedmiocie z innych uzasadnionych przyczyn nie mogło być wszczęte. Nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia w tej sprawie art. 27f § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 61a § 1 Kpa.
Chybiony jest także zarzut naruszenia w tej sprawie art. 187, art. 121 § 1 w zw. z art. 2a oraz art. 191 Op. Skarżącej wyjaśnić przede wszystkim należy, że z mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie mają zastosowania przepisy Op, lecz przepisy Kpa. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy został zgromadzony i oceniony z poszanowaniem zasad obowiązujących w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa i był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jak już podano, kluczowe znaczenie dla wyniku tej sprawy miało związanie Sądu i organów oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22. Zastosowanie się natomiast do tej oceny w świetle regulacji zawartych w art. 170 i art. 153 p.p.s.a. nie może być odczytywane jako naruszenie zasady budzenia zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 Kpa), czy też rozstrzyganie wątpliwości na niekorzyść skarżącej.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
POTRZEBUJESZ POMOCY?