Rachunkowość zabezpieczeń: stare i nowe wyzwania

W niestabilnej sytuacji gospodarczej jednostki są coraz bardziej narażone na zmiany kursów walut, stóp procentowych oraz cen surowców. W praktyce oznacza to konieczność rozważenia wdrożenia lub aktualizacji zasad rachunkowych dotyczących instrumentów finansowych wykorzystywanych do ograniczania tych wahań. Ich zastosowanie powinno rzetelnie odzwierciedlać sposób zarządzania ekspozycją jednostki w raportowanych danych finansowych. Wiąże się to jednak z dodatkowymi obowiązkami operacyjnymi, w tym z przygotowaniem dokumentacji zabezpieczenia oraz przeprowadzaniem oceny i pomiaru efektywności powiązania zabezpieczającego.

Koncepcja rachunkowości zabezpieczeń funkcjonuje od lat zarówno w MSSF, jak i w polskich przepisach, w tym w ustawie o rachunkowości (dalej: u.r.) oraz w rozporządzeniu ministra finansów w sprawie instrumentów finansowych. Jej celem jest pokazanie w sprawozdaniu finansowym skutków zarządzania ryzykiem rynkowym oraz ograniczenie nieuzasadnionej zmienności wyniku finansowego. Choć cel ten pozostaje wspólny, szczegółowe zasady stosowania różnią się między poszczególnymi regulacjami.

Na polskim rynku spółki raportujące według MSSF mogą korzystać z jednego z dwóch standardów: MSR 39 albo MSSF 9. Z kolei jednostki sporządzające sprawozdania finansowe zgodnie z u.r. stosują rozporządzenie ministra finansów w sprawie instrumentów finansowych, którego rozwiązania w dużej mierze nawiązują do MSR 39.

Uwaga! W praktyce oznacza to funkcjonowanie kilku równoległych modeli rachunkowości zabezpieczeń, które różnią się m.in. zakresem wymogów dokumentacyjnych oraz zasadami oceny efektywności powiązań zabezpieczających. Zrozumienie tych różnic ma istotne znaczenie dla jednostek aktywnie zarządzających ryzykiem rynkowym.

Na czym polega w praktyce

Istotą rachunkowości zabezpieczeń jest odzwierciedlenie w sprawozdaniu finansowym strategii zarządzania ryzykiem w okresie, w którym zabezpieczane ryzyko wpływa na wynik finansowy. Osiąga się to przez powiązanie ujęcia rachunkowego instrumentów zabezpieczających z ujęciem ekspozycji na ryzyko.