Czy wypłata odszkodowania z AC stanowi przychód z działalności gospodarczej podatnika

PROBLEM

Podatnik zakupił samochód w grudniu 2024 r. w celu naprawy i dalszej odsprzedaży. Zakup został potraktowany jako towar handlowy, zaliczony w całości jako koszt uzyskania przychodu, odliczono 100% VAT. Podatnik zarejestrował samochód na siebie i wykazał go jako towar na stanie na inwenturze na dzień 31 grudnia 2024 r. Podatnik zaliczył w koszty w całości także wydatki na naprawy i konserwacje pojazdu w okresie styczeń 2025 r. - marzec 2026 r. W kwietniu 2026 r. przekazał informacje do biura, iż korzystał z tego pojazdu i uległ wypadkowi. Wrak samochodu zostanie sprzedany na podstawie faktury. Ubezpieczyciel wypłaci podatnikowi odszkodowanie. Czy wypłata odszkodowania stanowi przychód podatnika podlegający opodatkowaniu?

RADA

Jeżeli samochód został wycofany z działalności gospodarczej przed powstaniem szkody i na dzień wypadku stanowił już majątek prywatny podatnika, to odszkodowanie z AC co do zasady nie powinno stanowić przychodu z działalności gospodarczej.

W takim wariancie odszkodowanie może korzystać ze zwolnienia z PIT jako kwota otrzymana z tytułu ubezpieczenia majątkowego. Wyłączenie ze zwolnienia dotyczy bowiem odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z działalnością gospodarczą. Jeżeli w dniu szkody samochód nie był już składnikiem majątku firmowego, lecz majątkiem prywatnym, to nie powinno się stosować tego wyłączenia.

Natomiast odrębnie trzeba rozliczyć sprzedaż wraku. Jeżeli wrak zostanie sprzedany w krótkim czasie po wycofaniu z działalności, może powstać przychód z działalności gospodarczej - szczególnie jeżeli samochód był wcześniej towarem handlowym lub składnikiem firmowym i sprzedaż nastąpi w ramach kontynuacji obrotu gospodarczego.

Przy czym zastrzegam, że organ podatkowy może mieć odmienne zdanie w sytuacji gdy samochód był w działalności, został wycofany chwile przed uszkodzeniem. Warto wystąpić z wnioskiem o interpretację indywidualną.

UZASADNIENIE

Art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT wskazuje, że przychodem z działalności gospodarczej są otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Kluczowe jest więc ustalenie statusu samochodu na moment powstania szkody, a nie tylko historia jego wcześniejszego ujęcia w działalności.

Jeżeli samochód został wycofany z działalności i przekazany do majątku prywatnego przed wypadkiem, to szkoda nie dotyczyła już składnika majątku związanego z działalnością gospodarczą. W takim przypadku odszkodowanie nie powinno być kwalifikowane jako przychód z działalności na podstawie art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT.

Dodatkowo art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT przewiduje zwolnienie dla kwot otrzymanych z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych. Zwolnienie to nie obejmuje m.in. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z działalnością gospodarczą. Skoro jednak w dniu szkody samochód był już majątkiem prywatnym, można bronić stanowiska, że wyłączenie ze zwolnienia nie ma zastosowania.

Należy jednak bardzo dobrze udokumentować samo wycofanie pojazdu z działalności. Powinien istnieć dokument wewnętrzny przekazania samochodu do majątku prywatnego, odpowiednie ujęcie w KPiR/remanencie oraz spójne rozliczenia VAT i PIT. Jeżeli organ uzna, że wycofanie miało charakter pozorny albo że samochód faktycznie nadal pozostawał składnikiem działalności, może zakwestionować zwolnienie odszkodowania i uznać je za przychód firmowy.

Inaczej należy traktować sprzedaż wraku. Odszkodowanie z AC i sprzedaż wraku to dwa różne zdarzenia. Odszkodowanie dotyczy rekompensaty od ubezpieczyciela, natomiast sprzedaż wraku jest odpłatnym zbyciem składnika majątku. Jeżeli samochód był wcześniej związany z działalnością, a sprzedaż następuje przed upływem okresu przewidzianego w art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy o PIT, sprzedaż może nadal generować przychód z działalności gospodarczej. W praktyce przy środkach trwałych wycofanych z działalności sprzedaż przed upływem 6 lat od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu wycofania zasadniczo jest traktowana jako przychód z działalności.

W tej sprawie jest dodatkowa okoliczność: samochód był pierwotnie towarem handlowym. To wzmacnia ryzyko, że sprzedaż wraku zostanie potraktowana jako sprzedaż w ramach działalności gospodarczej, zwłaszcza jeżeli faktura sprzedaży zostanie wystawiona przez podatnika jako przedsiębiorcę.

Patrycja Kubiesa

ekonomista, doradca podatkowy, członek zwyczajny Stowarzyszenia Księgowych w Polsce przy oddziale krakowskim