Interpretacja indywidualna z dnia 18 czerwca 2026 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0114-KDIP1-1.4012.360.2026.1.MM
Zadatki zatrzymane po odstąpieniu od umowy przedwstępnej nie stanowią zapłaty na poczet dostawy nieruchomości, lecz pełnią funkcję rekompensacyjną, nie będąc wynagrodzeniem za usługi, co wyklucza ich opodatkowanie VAT.
Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe
Szanowni Państwo,
stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest prawidłowe.
Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
11 maja 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych w podatku od towarów i usług zatrzymania otrzymanych zadatków, w sytuacji skutecznego odstąpienia od Umowy Przedwstępnej sprzedaży nieruchomości.
Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
A Sp. z o.o. z siedzibą w (…), dalej jako „Spółka”, „A” albo „Wnioskodawca”, jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.
A zawarła z B S.A., dalej jako „B” albo „Kupujący”, przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego (dalej: „Umowa Przedwstępna”). Na podstawie tej umowy A miała sprzedać B nieruchomość wraz z dokumentacją.
Przedmiotem planowanej sprzedaży były niezabudowane działki gruntu oznaczone numerami 1, 2 oraz 3, położone w miejscowości (…), gmina (…), o łącznej powierzchni 4,6448 ha.
Zgodnie z wypisem i wyrysem z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, okazanymi przy akcie notarialnym, działki nr 3, 1 oraz 2 położone są na terenie oznaczonym symbolem 1MWUn, opisanym jako teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej niskiej intensywności z dopuszczeniem funkcji usługowej.
Tym samym, działki stanowiły tereny budowlane w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz.U.2025.775 z dnia 2025.06.16) (dalej: ustawa o VAT), ponieważ przeznaczone były pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Planowana dostawa nieruchomości nie korzystała ze zwolnienia z VAT przewidzianego dla dostawy terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane. Dostawa miała być dostawą opodatkowaną VAT.
Przedmiotem planowanej transakcji były zatem niezabudowane działki gruntu stanowiące tereny budowlane w rozumieniu ustawy o VAT, wraz z dokumentacją i prawami związanymi z przygotowaną inwestycją mieszkaniową, usługową oraz drogową.
W szczególności przedmiot transakcji obejmował dokumentację projektową dotyczącą planowanej inwestycji, majątkowe prawa autorskie wraz z prawami zależnymi do projektów architektonicznych, a także prawa i dokumenty związane z wydanymi decyzjami administracyjnymi oraz wszelkimi decyzjami zmieniającymi, o których mowa w akcie notarialnym.
Dla inwestycji obejmującej przedmiotowe działki zostały wydane decyzje o pozwoleniu na budowę. Jedna z decyzji dotyczyła budowy 23 budynków mieszkalnych oraz 5 budynków mieszkalno-usługowych. Kolejna decyzja dotyczyła budowy drogi gminnej. Dla przedsięwzięcia została również wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. W akcie notarialnym wskazano również decyzje zmieniające dotyczące przedmiotowej inwestycji.
Na podstawie § 5.1-§ 5.3 Umowy Przedwstępnej strony zobowiązały się do zawarcia umowy przyrzeczonej do dnia 6 listopada 2023 r. Zgodnie z § 7 Umowy Przedwstępnej, wydanie nieruchomości oraz dokumentacji miało nastąpić w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej.
Do dnia zawarcia umowy przyrzeczonej B nie nabył prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel. Nieruchomość nie została również wydana B przed zawarciem umowy przyrzeczonej.
Umowa Przedwstępna przewidywała wprawdzie zgodę A na wejście B na nieruchomość przed zawarciem umowy przyrzeczonej w celu dokonania określonych czynności przygotowawczych, takich jak oględziny, pomiary, analizy, badania techniczne, środowiskowe lub geologiczne, w tym nawierty, pobieranie próbek oraz inne czynności konieczne do przygotowania dokumentacji inwestycyjnej lub uzyskania aktów administracyjnych. Zgoda ta miała jednak charakter pomocniczy wobec planowanej transakcji sprzedaży i nie stanowiła samodzielnego świadczenia A, za które zadatek byłby wynagrodzeniem.
W szczególności otrzymanie zadatków przez A nie powodowało przeniesienia na B prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel, nie skutkowało wydaniem nieruchomości ani nie powodowało przeniesienia dokumentacji projektowej lub praw związanych z inwestycją. Zgodnie z umową, wydanie nieruchomości oraz dokumentacji projektowej miało nastąpić dopiero w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej.
Kwestia zadatku została przez Strony wprost uregulowana w umowie przedwstępnej. W § 6 umowy, zatytułowanym „Cena i Zadatek”, Strony określiły zasady zapłaty ceny oraz wskazały, że część ceny w kwocie (…) zł netto, powiększona o podatek VAT według stawki 23%, tj. łącznie (…) zł brutto, stanowi zadatek w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z umową, zadatek miał zostać rozliczony przez potrącenie wzajemnych wierzytelności pieniężnych pomiędzy A a B. Strony uznały, że w ten sposób doszło do zapłaty części ceny w powyższej kwocie, a kwota ta stanowi zadatek w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego.
Strony nadały zadatkowi funkcję zabezpieczającą wykonanie Umowy Przedwstępnej, tj. zabezpieczającą obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej przez B. W przypadku wykonania umowy, tj. zawarcia umowy przyrzeczonej, zadatek miał zostać zaliczony na poczet ceny sprzedaży nieruchomości. W tym zakresie zadatek odpowiadał funkcji przewidzianej w art. 394 § 2 Kodeksu cywilnego.
Jednocześnie strony przewidziały skutki niewykonania Umowy Przedwstępnej. W przypadku, gdyby do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło na skutek uchylania się przez B od zawarcia tej umowy, A była uprawniona - po uprzednim wyznaczeniu B dodatkowego 7-dniowego terminu - do odstąpienia od umowy i zatrzymania otrzymanego zadatku w pojedynczej wysokości. W tym zakresie zasadnicze znaczenie miał art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zadatek pełni funkcję sankcyjno-kompensacyjną na wypadek niewykonania umowy przez jedną ze stron.
Umowa Przedwstępna zawierała przy tym szczególne postanowienia modyfikujące kodeksowy model zadatku. Po pierwsze, konieczność uprzedniego wyznaczenia dodatkowego 7-dniowego terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej, zanim możliwe było odstąpienie od umowy i zatrzymanie zadatku. Po drugie, w przypadku niedojścia do zawarcia umowy przyrzeczonej z przyczyn leżących po stronie A, B było uprawnione do żądania zwrotu zadatku w pojedynczej wysokości, a nie w wysokości dwukrotności zadatku.
Powyższe postanowienia nie zmieniały jednak zasadniczego charakteru zadatku. Zadatek nie stanowił wynagrodzenia za jakiekolwiek odrębne świadczenie A na rzecz B. Był kwotą uiszczaną na poczet przyszłej ceny sprzedaży nieruchomości, a jednocześnie zabezpieczeniem wykonania Umowy Przedwstępnej przez B. W razie zawarcia umowy przyrzeczonej zadatek miał zostać zaliczony na poczet ceny, natomiast w razie niewykonania umowy przez B — zatrzymany przez A jako sankcyjno-kompensacyjny skutek niewykonania zobowiązania przez B.
Pierwotny termin zawarcia umowy przyrzeczonej nie został dotrzymany. Następnie termin ten był trzykrotnie przedłużany na podstawie aneksów do umowy przedwstępnej. Każdy z aneksów był związany z obowiązkiem zapłaty dodatkowego zadatku przez B. Ostateczny termin zawarcia umowy przyrzeczonej został ustalony na dzień 30 listopada 2024 r.
W związku z zawartą umową przedwstępną oraz aneksami do tej umowy A wystawiła na rzecz B następujące faktury dokumentujące zadatki:
1.faktura nr 2 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
2.faktura nr 3 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
3.faktura nr 4 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
4.faktura nr 5 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki.
Faktury nr 2, 3 oraz 4 dokumentowały zadatki faktycznie otrzymane przez A. Pierwszy zadatek został rozliczony przez potrącenie wzajemnych wierzytelności pieniężnych pomiędzy A a B. Strony traktowały potrącenie jako formę uregulowania zobowiązania pieniężnego.
Łączna wartość zadatków wynikająca z wystawionych faktur wyniosła (…) zł netto, tj. (…) zł brutto. Faktycznie otrzymane przez A zadatki, udokumentowane fakturami nr 2, 3 oraz 4, wyniosły łącznie (…) zł netto, tj. (…) zł brutto. Zadatek udokumentowany fakturą nr 5 nie został faktycznie zapłacony przez B.
Kwoty zadatków zostały ustalone przez strony kwotowo, w drodze uzgodnień umownych. Strony nie przyjęły odrębnego algorytmu matematycznego służącego do wyliczenia zadatków. Wysokość zadatków była związana z wartością planowanej transakcji, wartością nieruchomości, skalą przygotowanej inwestycji, okresem związania A umową przedwstępną oraz funkcją zabezpieczającą zadatku. Kolejne zadatki były powiązane z przedłużaniem terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, co zwiększało okres związania A umową oraz ryzyko gospodarcze po stronie A.
Zadatki nie były kalkulowane jako wynagrodzenie za jakiekolwiek odrębne świadczenie A na rzecz B. Ich ekonomiczną funkcją było zabezpieczenie wykonania przez B obowiązku zawarcia umowy przyrzeczonej, a w przypadku wykonania umowy - zaliczenie ich na poczet ceny sprzedaży.
W odniesieniu do faktury nr 5 A nie wykazała podatku należnego w JPK_V7, ponieważ nie doszło do faktycznego otrzymania zadatku, a więc nie powstał obowiązek podatkowy na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT.
VAT od otrzymanych zadatków został rozliczony przez A na bieżąco, w okresach, w których zadatki zostały faktycznie otrzymane lub rozliczone przez potrącenie.
Na moment otrzymania zadatków strony zamierzały zawrzeć umowę przyrzeczoną. Otrzymane kwoty dotyczyły konkretnej, zidentyfikowanej przyszłej dostawy nieruchomości, która miała podlegać opodatkowaniu VAT. A uznała zatem, że w odniesieniu do otrzymanych zadatków powstał obowiązek podatkowy na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, w szczególności przedpłatę, zaliczkę, zadatek lub ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty.
B nie wykonał zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej w ostatecznie uzgodnionym terminie. W konsekwencji A zgodnie z umową przedwstępną skutecznie złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy przedwstępnej. Oświadczenie to zostało doręczone B w dniu 2 czerwca 2025 r.
Z dniem doręczenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy przedwstępnej zadatki otrzymane przez A zostały definitywnie zatrzymane przez Spółkę, jako skutek niewykonania zobowiązania przez B.
Jak wskazano w opisie sprawy, umowa przedwstępna wprost określała zadatek jako zadatek w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego, przewidywała jego zaliczenie na poczet ceny w razie zawarcia umowy przyrzeczonej oraz jego zatrzymanie przez A w razie niewykonania umowy przez B, po spełnieniu warunków przewidzianych w umowie.
Do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło. A nie dokonała dostawy nieruchomości na rzecz B, nie przeniosła prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel, nie wydała B nieruchomości ani dokumentacji w wykonaniu umowy przyrzeczonej. Otrzymane i zatrzymane zadatki nie zostały zaliczone na poczet ceny sprzedaży, ponieważ sprzedaż nie doszła do skutku.
Po uzyskaniu interpretacji indywidualnej A zamierza wystawić faktury korygujące do faktur nr 2, 3 oraz 4, obniżające podstawę opodatkowania i VAT należny do zera w zakresie otrzymanych zadatków, które po odstąpieniu od umowy i definitywnym niedojściu transakcji do skutku utraciły charakter zapłaty na poczet dostawy nieruchomości.
A zamierza również skorygować do zera fakturę nr 5, ponieważ dokumentuje ona zadatek, który nie został faktycznie otrzymany.
Pytania
1)Czy w przedstawionych okolicznościach, po skutecznym odstąpieniu przez A od Umowy Przedwstępnej z przyczyn leżących po stronie B i po definitywnym zatrzymaniu otrzymanych zadatków, kwoty te przestały stanowić całość lub część zapłaty na poczet planowanej dostawy nieruchomości i jako świadczenie o charakterze odszkodowawczym lub kompensacyjnym pozostają poza zakresem opodatkowania VAT?
2)Czy w konsekwencji A jest uprawniona do wystawienia faktur korygujących in minus do faktur nr 2, 3 oraz 4, dokumentujących otrzymane zadatki, i do obniżenia podstawy opodatkowania oraz podatku należnego, mimo że zadatki te zostały przez A zatrzymane i nie zostaną zwrócone B?
3)Jeżeli odpowiedź na pytanie 2 jest twierdząca, to czy A powinna rozliczyć faktury korygujące in minus na bieżąco, tj. w okresie rozliczeniowym, w którym wystawi faktury korygujące jako faktury ustrukturyzowane w KSeF?
Państwa stanowisko w sprawie
Stanowisko do pytania 1
Zdaniem Wnioskodawcy, po skutecznym odstąpieniu od Umowy Przedwstępnej i definitywnym niedojściu planowanej dostawy nieruchomości do skutku, zatrzymane przez A zadatki przestały stanowić zapłatę na poczet dostawy towarów.
Od tej chwili kwoty te pełnią wyłącznie funkcję kompensacyjną i sankcyjną, związaną z niewykonaniem zobowiązania przez B. Nie stanowią one wynagrodzenia za dostawę towarów ani za świadczenie usług.
Nie doszło bowiem do dostawy nieruchomości i dokumentacji. A nie wykonała również na rzecz B żadnego odrębnego świadczenia, za które zatrzymane zadatki mogłyby stanowić wynagrodzenie. B nie uzyskał żadnego świadczenia wzajemnego ze strony A. Zatrzymanie zadatków było wyłącznie skutkiem niewykonania przez B zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej.
W konsekwencji zdaniem Wnioskodawcy zatrzymane zadatki pozostają poza zakresem opodatkowania VAT.
Stanowisko do pytania 2
Zdaniem Wnioskodawcy, A jest uprawniona do wystawienia faktur korygujących in minus do faktur nr 2, 3 oraz 4, mimo że zatrzymane zadatki nie zostaną zwrócone B.
W analizowanej sytuacji korekta nie wynika z tego, że pierwotne faktury zostały wystawione błędnie. Przeciwnie, na moment otrzymania zadatków A prawidłowo rozpoznała obowiązek podatkowy, ponieważ istniała konkretna, zidentyfikowana przyszła dostawa nieruchomości opodatkowana VAT. Otrzymane kwoty miały być zaliczone na poczet ceny tej dostawy.
Korekta wynika natomiast z późniejszego zdarzenia, tj. skutecznego odstąpienia od Umowy Przedwstępnej, definitywnego niedojścia transakcji do skutku oraz zmiany funkcji zatrzymanych kwot z zapłaty na poczet ceny w rekompensatę za niewykonanie zobowiązania przez B.
W tej sytuacji utrzymywanie podatku należnego od kwot, które ostatecznie nie stanowią wynagrodzenia za żadną czynność opodatkowaną, byłoby sprzeczne z zasadą opodatkowania rzeczywistej treści ekonomicznej zdarzenia oraz z zasadą neutralności VAT.
Wnioskodawca dostrzega, że art. 29a ust. 10 pkt 3 ustawy o VAT przewiduje obniżenie podstawy opodatkowania o zwróconą nabywcy całość lub część zapłaty otrzymaną przed dokonaniem sprzedaży, jeżeli do sprzedaży nie doszło. Wnioskodawca dostrzega również, że art. 106j ust. 1 ustawy o VAT wymienia przypadki wystawienia faktury korygującej, w tym przypadek zwrotu nabywcy całości lub części zapłaty.
Jednak w ocenie Wnioskodawcy przepisy te nie powinny wykluczać korekty w sytuacji, w której wskutek późniejszego zdarzenia prawnego i gospodarczego w ogóle przestaje istnieć czynność opodatkowana, do której pierwotnie odnosiły się faktury zaliczkowe. Nie chodzi bowiem o zwykły zwrot zaliczki lub zadatku, lecz o zmianę kwalifikacji otrzymanych kwot po definitywnym upadku planowanej dostawy.
Stanowisko do pytania 3
Zdaniem Wnioskodawcy, ewentualne faktury korygujące in minus powinny zostać rozliczone na bieżąco, a nie wstecznie w okresach otrzymania zadatków.
Na moment otrzymania zadatków A prawidłowo rozliczyła VAT na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT. Przyczyną korekty nie był błąd pierwotny, lecz późniejsze zdarzenie: skuteczne odstąpienie od Umowy Przedwstępnej i definitywne niedojście dostawy nieruchomości do skutku.
Jeżeli faktury korygujące zostaną wystawione jako faktury ustrukturyzowane w KSeF, korekta powinna zostać rozliczona w okresie wystawienia faktury korygującej. Jeżeli natomiast faktury korygujące zostałyby wystawione poza KSeF, moment obniżenia podstawy opodatkowania powinien zostać ustalony zgodnie z zasadami właściwymi dla faktur innych niż faktury ustrukturyzowane, tj. co do zasady z uwzględnieniem warunków przewidzianych w ustawie o VAT dla tego typu faktur korygujących.
Uzasadnienie stanowiska Wnioskodawcy
1.Prawidłowość pierwotnego rozliczenia VAT od zadatków
Zgodnie z art. 19a ust. 8 ustawy o VAT, jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi podatnik otrzyma całość lub część zapłaty, w szczególności przedpłatę, zaliczkę, zadatek lub ratę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania tej kwoty w odniesieniu do otrzymanej kwoty.
Na moment otrzymania zadatków przez A istniała konkretna, zidentyfikowana przyszła dostawa nieruchomości wraz z dokumentacją. Strony były określone, przedmiot sprzedaży był określony, cena była określona, a zadatki miały zostać zaliczone na poczet ceny sprzedaży.
Dodatkowo planowana dostawa nieruchomości wraz z dokumentacją miała podlegać opodatkowaniu VAT. Przedmiotem sprzedaży były niezabudowane działki gruntu oznaczone numerami 1, 2 oraz 3. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego działki te były położone na terenie oznaczonym symbolem 1MWUn, opisanym jako teren zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej niskiej intensywności z dopuszczeniem funkcji usługowej.
Działki stanowiły więc tereny budowlane w rozumieniu ustawy o VAT. Okoliczności tej nie zmienia fakt, że w ewidencji gruntów działki były oznaczone jako grunty orne. Dla celów VAT rozstrzygające znaczenie ma bowiem przeznaczenie gruntu pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego albo, w przypadku braku takiego planu, zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy. Art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT zwalnia dostawę terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane, natomiast tereny budowlane są wyłączone z tego zwolnienia.
Ponadto przedmiot transakcji obejmował m.in. dokumentację projektową, majątkowe prawa autorskie wraz z prawami zależnymi do projektów architektonicznych, prawa i dokumenty dotyczące wydanych decyzji administracyjnych oraz wszelkich decyzji zmieniających wskazanych w akcie notarialnym.
Dla inwestycji obejmującej te działki wydano decyzje o pozwoleniu na budowę, w tym decyzję dotyczącą budowy 23 budynków mieszkalnych oraz 5 budynków mieszkalno-usługowych, a także odrębną decyzję dotyczącą budowy drogi gminnej. Ponadto dla przedsięwzięcia wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.
W konsekwencji, A prawidłowo rozpoznała obowiązek podatkowy w VAT w momencie faktycznego otrzymania zadatków lub ich rozliczenia przez kompensatę.
Wniosek nie dotyczy zatem prawidłowości pierwotnego rozliczenia VAT. Wniosek dotyczy tego, czy późniejsze definitywne niedojście transakcji do skutku oraz zatrzymanie zadatków jako sankcji za niewykonanie umowy przez B powodują zmianę kwalifikacji tych kwot na gruncie VAT oraz możliwość wystawienia faktur korygujących do zera, dokumentujących wcześniej otrzymane zadatki.
2.Charakter zatrzymanego zadatku po odstąpieniu od umowy
W ocenie Wnioskodawcy po skutecznym odstąpieniu od Umowy Przedwstępnej zatrzymane zadatki utraciły charakter zapłaty na poczet dostawy nieruchomości. Nie zostały bowiem zaliczone na poczet ceny, ponieważ cena nigdy nie stała się należna z tytułu zawartej umowy przyrzeczonej. Do dostawy nieruchomości nie doszło.
Zatrzymanie zadatków było konsekwencją niewykonania umowy przez B i pełniło funkcję kompensacyjną. A nie wykonała na rzecz B żadnego świadczenia wzajemnego w zamian za zatrzymane kwoty. B nie uzyskał żadnej dostawy, usługi ani innej bezpośredniej korzyści majątkowej od A.
Takie podejście jest zgodne z wyrokiem TSUE z 18 lipca 2007 r. w sprawie C-277/05 Societe thermale d’Eugenie-les-Bains. Trybunał uznał w nim, że zadatek zatrzymany w przypadku niewykonania umowy przez klienta ma charakter zryczałtowanego odszkodowania i nie stanowi wynagrodzenia za świadczenie podlegające VAT.
Powyższa wykładnia jest również akceptowana i obecna w praktyce interpretacyjnej Dyrektora KIS. W interpretacji indywidualnej z 17 października 2025 r., sygn. 0112-KDIL1-1.4012.474.2025.2.EK, organ analizował sytuację dotyczącą przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości gruntowej oraz zatrzymania zadatku. Organ wskazał, że:
„Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zauważam, że zatrzymanie zadatku przez Wnioskodawcę w sytuacji odstąpienia od umowy przez Spółkę w terminie 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy (bez podania przyczyny) nie będzie stanowiło wynagrodzenia za świadczenie usługi polegającej na umożliwieniu odstąpienia od umowy, gdyż - jak wynika z okoliczności sprawy - odstąpienie od umowy stanowić będzie realizację uprawnienia przez Spółkę i jest czynnością jednostronną. Podjęcie takiej decyzji przez Spółkę, tj. skorzystanie z przysługującego jej prawa, wywoła w sprawie ściśle określone konsekwencje jakimi będą: niezawarcie przyrzeczonej umowy sprzedaży oraz zatrzymanie przez Wnioskodawcę wcześniej wpłaconego zadatku. Wnioskodawca bowiem otrzymując od Spółki zadatek, który stanowił kwotę płaconą na poczet przyszłej należności z tytułu przyszłego wydania towaru, tj. nieruchomości gruntowej, ma prawo oczekiwać, że umowa dojdzie do skutku i dokona w efekcie sprzedaży nieruchomości za określoną cenę. W analizowanej sprawie należy więc uznać, że zatrzymany przez Wnioskodawcę zadatek będzie rodzajem rekompensaty za niespełnienie przez Spółkę zobowiązania wynikającego z zawartej umowy przedwstępnej. W rozpatrywanej sprawie nie sposób jest dostrzec świadczenia wzajemnego mającego wystarczający związek między świadczeniem usługi a zatrzymaniem przez Wnioskodawcę otrzymanego wcześniej zadatku, który to stanowi warunek konieczny dla opodatkowania danej czynności. Taka wzajemność nie może być oparta na wniosku, jakoby na gruncie VAT usługą była już sama zgoda wyrażona przez Wnioskodawcę na rozwiązanie stosunku prawnego, ta bowiem w istocie na moment realizacji uprawnienia przez Spółkę nie zachodzi. Przyjęcie przez Wnioskodawcę do wiadomości informacji o zrealizowaniu uprawnienia przez Spółkę nie stanowi świadczenia usług. Skoro wcześniej podjęto już zgodnie decyzję, co do przyznania Spółce uprawnienia do odstąpienia od umowy przedwstępnej, to nie można następnie w sytuacji skorzystania z tego uprawnienia przez Spółkę twierdzić, że Wnioskodawca świadczy usługę polegającą na umożliwieniu odstąpienia od umowy. Jeszcze raz podkreślić należy, że odstąpienie przez Spółkę od umowy stanowić będzie jednostronną czynność, na którą strony umówiły się już w umowie przedwstępnej (§ 6 ust. 3 Umowy).
Tym samym w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zatrzymany przez Wnioskodawcę zadatek ma charakter rekompensaty (pełni funkcję odszkodowawczą), i nie będzie ekwiwalentem za wykonaną usługę, nie będzie także wynagrodzeniem za żadną czynność opodatkowaną.
Zatem w odniesieniu do opisanej we wniosku czynności nie znajdą zastosowania przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, gdyż kwota zatrzymanego przez Wnioskodawcę zadatku nie będzie wiązała się z wykonaniem przez Wnioskodawcę jakiegokolwiek świadczenia, i tym samym nie będzie mieściła się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy”.
Powyższe stanowisko znajduje dodatkowe potwierdzenie w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 lipca 2025 r., sygn. 0114-KDIP4-2.4012.288.2025.2.KS.
Interpretacja ta dotyczyła co prawda wadium wniesionego w związku z planowaną sprzedażą nieruchomości w trybie przetargowym, jednak jej znaczenie dla niniejszej sprawy wynika z podobnego mechanizmu gospodarczego i podatkowego.
Organ wskazał w niej, że wybór konkretnego oferenta oraz zaliczenie wadium na poczet ceny nabycia powoduje, że uiszczona kwota powinna być traktowana jak zaliczka na poczet przyszłej dostawy towaru, co skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT. Jednocześnie Dyrektor KIS potwierdził, że gdy nabywca odstąpi od transakcji, na poczet której wniósł uprzednio wadium, zatrzymana kwota wadium nie stanowi wynagrodzenia za dokonanie dostawy towaru, lecz pełni funkcję odszkodowawczą.
W ocenie Wnioskodawcy, powyższa interpretacja wspiera stanowisko prezentowane w niniejszym wniosku. Zarówno w przypadku wadium zaliczonego na poczet ceny sprzedaży nieruchomości, jak i w przypadku zadatku wpłaconego na poczet ceny sprzedaży nieruchomości, pierwotnie istnieje związek z konkretną, planowaną dostawą towaru. Z tego względu na moment otrzymania środków może powstać obowiązek podatkowy w VAT. Jeżeli jednak następnie do dostawy nieruchomości nie dochodzi, a wpłacona kwota zostaje zatrzymana jako konsekwencja niewykonania zobowiązania przez nabywcę, kwota ta traci charakter zapłaty za dostawę. Od tego momentu pełni funkcję sankcyjno-kompensacyjną i nie stanowi wynagrodzenia za czynność opodatkowaną VAT.
Wprawdzie wadium i zadatek są odrębnymi instytucjami prawnymi, jednak w analizowanym zakresie pełnią zbliżoną funkcję ekonomiczną: zabezpieczają dojście transakcji do skutku, a w razie jej niedojścia z przyczyn leżących po stronie nabywcy mogą zostać zatrzymane przez sprzedającego. Dlatego wskazana interpretacja potwierdza ogólniejszą zasadę, że kwota pierwotnie wpłacona na poczet przyszłej dostawy, po definitywnym upadku tej dostawy i jej zatrzymaniu w funkcji odszkodowawczej, nie powinna być traktowana jako wynagrodzenie za dostawę towarów ani za świadczenie usług.
Podobny kierunek wykładni został zaprezentowany również w interpretacji indywidualnej z 28 maja 2024 r., sygn. 0112-KDIL1-1.4012.155.2024.3.HW, dotyczącej zatrzymania zadatku w branży hotelowej. Organ uznał tam za prawidłowe stanowisko podatnika w zakresie ustalenia, że zatrzymany zadatek nie stanowi wynagrodzenia za usługę, a także w zakresie prawa do korekty podstawy opodatkowania i podatku należnego z tytułu zatrzymania zadatku.
Wprawdzie interpretacja z 28 maja 2024 r. dotyczyła innej branży, jednak istotny jest ogólny mechanizm kwalifikacji zatrzymanego zadatku. Jeżeli po niedojściu transakcji do skutku zatrzymana kwota nie stanowi wynagrodzenia za świadczenie, lecz rekompensatę za niewykonanie umowy, to pozostaje poza zakresem VAT.
3.Brak świadczenia wzajemnego po stronie A
Opodatkowaniu VAT podlega odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług. Dla uznania danej płatności za wynagrodzenie za czynność opodatkowaną konieczne jest istnienie bezpośredniego związku między płatnością a konkretnym świadczeniem wykonywanym przez podatnika.
W niniejszej sprawie taki związek nie występuje.
Po odstąpieniu od Umowy Przedwstępnej A nie dokonała dostawy nieruchomości. A nie świadczyła również żadnej usługi na rzecz B. W szczególności A nie zobowiązała się do tolerowania określonego zachowania B, nie wyraziła odpłatnej zgody na rozwiązanie umowy i nie umożliwiła B odstąpienia od umowy w zamian za wynagrodzenie.
Zatrzymanie zadatków nastąpiło jako konsekwencja niewykonania przez B zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej. Było zatem skutkiem przewidzianym w Umowie Przedwstępnej oraz wynikającym z funkcji zadatku. Nie było natomiast odpłatnym świadczeniem A na rzecz B.
W konsekwencji zatrzymane zadatki nie mogą być traktowane jako wynagrodzenie za czynność opodatkowaną VAT.
4.Konieczność korekty faktur zaliczkowych
Skoro po odstąpieniu od Umowy Przedwstępnej zatrzymane zadatki nie stanowią już zapłaty na poczet dostawy nieruchomości, to faktury zaliczkowe dokumentujące te kwoty nie powinny pozostawać w obrocie jako faktury dokumentujące wynagrodzenie za czynność opodatkowaną VAT.
W ocenie Wnioskodawcy faktury te powinny zostać skorygowane, ponieważ pierwotnie dokumentowały kwoty otrzymane na poczet planowanej dostawy nieruchomości, która ostatecznie nie została dokonana i nie zostanie dokonana. Po odstąpieniu od umowy i definitywnym zatrzymaniu zadatków zmienił się charakter prawny i ekonomiczny tych kwot.
Wnioskodawca podkreśla, że korekta nie wynika z błędu pierwotnego. W dacie otrzymania zadatków istniały podstawy do opodatkowania ich VAT. Dopiero późniejsze odstąpienie od umowy i definitywne niedojście transakcji do skutku spowodowały, że kwoty te przestały być związane z czynnością opodatkowaną.
Dalsze utrzymywanie podatku należnego od kwot, które nie stanowią wynagrodzenia za dostawę towarów ani za świadczenie usług, prowadziłoby do opodatkowania zdarzenia pozostającego poza zakresem VAT.
5.Moment rozliczenia korekt
Zdaniem Wnioskodawcy faktury korygujące powinny zostać rozliczone na bieżąco.
W dacie wystawienia faktur pierwotnych oraz otrzymania zadatków nie doszło do błędu. A prawidłowo wykazała VAT od otrzymanych zadatków, ponieważ w tamtym momencie istniała konkretna planowana dostawa nieruchomości opodatkowana VAT, a zadatki były płatnościami na poczet tej dostawy.
Przyczyną korekty jest zdarzenie późniejsze: odstąpienie od umowy i definitywne zatrzymanie zadatków jako rekompensaty. Z tego względu korekta powinna być rozliczona na bieżąco, tj. w okresie, w którym A wystawi faktury korygujące i spełnione zostaną warunki obniżenia podstawy opodatkowania przewidziane ustawą o VAT.
Jeżeli faktury korygujące zostaną wystawione jako faktury ustrukturyzowane w KSeF, A powinna rozliczyć korekty w okresie wystawienia faktur korygujących. Dla faktur korygujących wystawianych jako faktury ustrukturyzowane przepisy przewidują bowiem odrębne zasady rozliczania korekt in minus, powiązane z wystawieniem faktury korygującej w KSeF.
Jeżeli natomiast korekty zostałyby wystawione poza KSeF, należy zastosować zasady właściwe dla takich faktur, w tym reguły dotyczące posiadania dokumentacji albo potwierdzenia, zależnie od przepisów obowiązujących w dacie wystawienia korekty.
Wnioskodawca nie powinien rozliczać tych korekt wstecz, tj. w okresach otrzymania zadatków, ponieważ pierwotne rozliczenie VAT było prawidłowe. Korekta jest skutkiem późniejszej zmiany kwalifikacji prawnej i ekonomicznej zatrzymanych kwot.
Podsumowanie
Podsumowując, zdaniem Wnioskodawcy:
1.na moment otrzymania zadatków A prawidłowo rozliczyła VAT, ponieważ zadatki dotyczyły konkretnej, zidentyfikowanej przyszłej dostawy nieruchomości opodatkowanej VAT;
2.po skutecznym odstąpieniu od umowy przedwstępnej i definitywnym niedojściu sprzedaży nieruchomości do skutku, zatrzymane zadatki utraciły charakter zapłaty na poczet dostawy;
3.zatrzymane zadatki pełnią obecnie funkcję kompensacyjną i sankcyjną, związaną z niewykonaniem zobowiązania przez B;
4.A nie wykonała na rzecz B żadnego świadczenia wzajemnego w zamian za zatrzymane zadatki;
5.zatrzymane zadatki nie stanowią wynagrodzenia za dostawę towarów ani za świadczenie usług i pozostają poza zakresem VAT;
6.A jest uprawniona do wystawienia faktur korygujących in minus do faktur nr 2, 3 oraz 4;
7.korekty powinny zostać rozliczone na bieżąco, ponieważ wynikają ze zdarzenia późniejszego, a nie z błędu pierwotnego.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług definiuje ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwana dalej „ustawą”.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy:
Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
W świetle art. 2 pkt 22 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o sprzedaży – rozumie się przez to odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
W myśl art. 7 ust. 1 ustawy:
Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).
Na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.
Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy:
Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie, bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów w myśl art. 7 ustawy. Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:
1)w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia;
2)świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).
Trzeba podkreślić, że oba ww. warunki muszą być spełnione, aby świadczenie jako usługa podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przy czym z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy). Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie, nagroda. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.
Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść dla świadczącego usługę. Zatem odpłatne świadczenie usług może zostać opodatkowane wtedy, gdy pomiędzy świadczącym usługę i jej beneficjentem istnieje stosunek prawny, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.
W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.
Skoro przepisy nie określają formy zapłaty za świadczoną usługę, należy uznać, że zobowiązanie usługobiorcy może mieć postać świadczenia nie tylko określonej sumy pieniędzy, ale także świadczenie innej usługi (usługi wzajemnej). Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a świadczeniem wzajemnym. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.
Odpłatność określana jest przez strony umowy i jeśli strony ustalą zapłatę, wówczas wykonane świadczenie staje się odpłatne. W przypadku istnienia świadczenia wzajemnego otrzymanego przez świadczącego usługę, należy uznać czynności wykonywane w ramach zawartej umowy za odpłatne świadczenie usług określone w art. 8 ust. 1 ustawy, podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
Powyższe stanowisko potwierdza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku C-16/93 z 3 marca 1994 r. pomiędzy R. J. Tolsma v. Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, Trybunał zauważył, że czynność:
„podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy”.
Natomiast w wyroku C-90/20 ws. Apcoa Parking Danmark, TSUE wskazał, że aby świadczenie usług można było uznać za odpłatne, i wobec tego opodatkowane podatkiem VAT, to pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą musi istnieć stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych - usługi i wynagrodzenia, między którymi istnieje bezpośredni związek.
W opinii Rzecznika Generalnego w sprawie C‑295/17 w pkt 34 czytamy:
„Nie ma jednak znaczenia, w jaki sposób prawo krajowe traktuje opłatę wyrównawczą. Jak podkreśliły również Komisja i Portugalia podczas rozprawy, z punktu widzenia przepisów o VAT nie ma znaczenia, czy jest to roszczenie o odszkodowanie z tytułu deliktu czy kara umowna, ani czy jest to określane jako odszkodowanie, rekompensata czy wynagrodzenie. Ocena, czy płatność jest dokonywana w zamian za dostawę lub usługę, jest kwestią z zakresu prawa Unii, która musi być rozstrzygana odrębnie od oceny dokonywanej na mocy prawa krajowego (15)”.
W konsekwencji, aby uznać dane świadczenie za świadczenie odpłatne musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a beneficjentem i w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Tym samym, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług będzie podlegało tylko to świadczenie (usługa), w przypadku którego istnieje konsument, tj. odbiorca świadczenia odnoszący z niego choćby potencjalną korzyść. Dopóki nie istnieje podmiot, który odnosiłby lub powinien odnosić konkretne korzyści o charakterze majątkowym związanym z danym świadczeniem, dopóty świadczenie to nie będzie usługą podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.
Nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę towarów, w rozumieniu art. 7 ustawy, bądź świadczenie usług w myśl art. 8 ustawy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bowiem aby dana czynność była opodatkowana tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.
Pojęcia „podatnik” i „działalność gospodarcza”, na potrzeby podatku od towarów i usług, zostały określone w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy.
Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy:
Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Według art. 15 ust. 2 ustawy:
Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Definicja działalności gospodarczej, zawarta w ustawie, ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym.
Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że są Państwo czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Zawarli Państwo z Kupującym, przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego („Umowa Przedwstępna”). Przedmiotem planowanej sprzedaży były niezabudowane działki gruntu nr 1, 2 oraz 3 wraz z dokumentacją i prawami związanymi z przygotowaną inwestycją mieszkaniową, usługową oraz drogową. Planowana dostawa nieruchomości nie korzystała ze zwolnienia z VAT przewidzianego dla dostawy terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane. Dostawa miała być dostawą opodatkowaną VAT.
Na podstawie § 5.1-§ 5.3 Umowy Przedwstępnej strony zobowiązały się do zawarcia umowy przyrzeczonej do dnia 6 listopada 2023 r. Zgodnie z § 7 Umowy Przedwstępnej, wydanie nieruchomości oraz dokumentacji miało nastąpić w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej. Otrzymanie zadatków przez Państwa nie powodowało przeniesienia na Kupującego prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel, nie skutkowało wydaniem nieruchomości ani nie powodowało przeniesienia dokumentacji projektowej lub praw związanych z inwestycją.
Kwestia zadatku została przez Strony wprost uregulowana w umowie przedwstępnej. Zgodnie z umową, zadatek miał zostać rozliczony przez potrącenie wzajemnych wierzytelności pieniężnych pomiędzy Państwem a Kupującym. Strony uznały, że w ten sposób doszło do zapłaty części ceny w powyższej kwocie, a kwota ta stanowi zadatek w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego. Strony nadały zadatkowi funkcję zabezpieczającą wykonanie Umowy Przedwstępnej, tj. zabezpieczającą obowiązek zawarcia umowy przyrzeczonej przez Kupującego. W przypadku wykonania umowy, tj. zawarcia umowy przyrzeczonej, zadatek miał zostać zaliczony na poczet ceny sprzedaży nieruchomości. W tym zakresie zadatek odpowiadał funkcji przewidzianej w art. 394 § 2 Kodeksu cywilnego. W przypadku, gdyby do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło na skutek uchylania się przez Kupującego od zawarcia tej umowy, byli Państwo uprawnieni - po uprzednim wyznaczeniu Kupującemu dodatkowego 7-dniowego terminu - do odstąpienia od umowy i zatrzymania otrzymanego zadatku w pojedynczej wysokości.
Umowa Przedwstępna zawierała przy tym szczególne postanowienia modyfikujące kodeksowy model zadatku. Po pierwsze, konieczność uprzedniego wyznaczenia dodatkowego 7-dniowego terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej, zanim możliwe było odstąpienie od umowy i zatrzymanie zadatku. Po drugie, w przypadku niedojścia do zawarcia umowy przyrzeczonej z przyczyn leżących po stronie Kupującego, byli Państwo uprawnieni do żądania zwrotu zadatku w pojedynczej wysokości, a nie w wysokości dwukrotności zadatku. Zadatek nie stanowił wynagrodzenia za jakiekolwiek odrębne świadczenie Państwa na rzecz Kupującego. Był kwotą uiszczaną na poczet przyszłej ceny sprzedaży nieruchomości, a jednocześnie zabezpieczeniem wykonania Umowy Przedwstępnej przez Kupującego.
Pierwotny termin zawarcia umowy przyrzeczonej nie został dotrzymany. Następnie termin ten był trzykrotnie przedłużany na podstawie aneksów do umowy przedwstępnej. Każdy z aneksów był związany z obowiązkiem zapłaty dodatkowego zadatku przez Kupującego. Ostateczny termin zawarcia umowy przyrzeczonej został ustalony na dzień 30 listopada 2024 r.
W związku z zawartą umową przedwstępną oraz aneksami do tej umowy wystawili Państwo na rzecz Kupującego następujące faktury dokumentujące zadatki:
1. faktura nr 2 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
2. faktura nr 3 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
3. faktura nr 4 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki;
4. faktura nr 5 — na kwotę (…) zł netto, powiększoną o VAT według właściwej stawki.
Faktury nr 2, 3 oraz 4 dokumentowały zadatki faktycznie otrzymane przez Państwa. Pierwszy zadatek został rozliczony przez potrącenie wzajemnych wierzytelności pieniężnych pomiędzy Państwem a Kupującym. Strony traktowały potrącenie jako formę uregulowania zobowiązania pieniężnego. Zadatek udokumentowany fakturą nr 5 nie został faktycznie zapłacony przez Kupującego. VAT od otrzymanych zadatków został rozliczony przez Państwa na bieżąco, w okresach, w których zadatki zostały faktycznie otrzymane lub rozliczone przez potrącenie. W odniesieniu do faktury nr 5 nie wykazali Państwo podatku należnego w JPK_V7, ponieważ nie doszło do faktycznego otrzymania zadatku, a więc nie powstał obowiązek podatkowy na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy o VAT.
Kwoty zadatków zostały ustalone przez strony kwotowo, w drodze uzgodnień umownych. Zadatki nie były kalkulowane jako wynagrodzenie za jakiekolwiek odrębne świadczenie Państwa na rzecz Kupującego. Ich ekonomiczną funkcją było zabezpieczenie wykonania przez Kupującego obowiązku zawarcia umowy przyrzeczonej, a w przypadku wykonania umowy — zaliczenie ich na poczet ceny sprzedaży.
Kupujący nie wykonał zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej w ostatecznie uzgodnionym terminie. W konsekwencji, zgodnie z umową przedwstępną skutecznie złożyli Państwo oświadczenie o odstąpieniu od umowy przedwstępnej. Oświadczenie to zostało doręczone Kupującemu w dniu 2 czerwca 2025 r. Z dniem doręczenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy przedwstępnej zadatki otrzymane przez Państwa zostały definitywnie zatrzymane przez Spółkę jako skutek niewykonania zobowiązania przez Kupującego.
Do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło. Nie dokonali Państwo dostawy nieruchomości na rzecz Kupującego, nie przenieśli Państwo prawa do rozporządzania nieruchomością jak właściciel, nie wydali Kupującemu nieruchomości ani dokumentacji w wykonaniu umowy przyrzeczonej. Otrzymane i zatrzymane zadatki nie zostały zaliczone na poczet ceny sprzedaży, ponieważ sprzedaż nie doszła do skutku.
Zamierzają Państwo wystawić faktury korygujące do faktur nr 2, 3 oraz 4, obniżające podstawę opodatkowania i VAT należny do zera w zakresie otrzymanych zadatków, które po odstąpieniu od umowy i definitywnym niedojściu transakcji do skutku utraciły charakter zapłaty na poczet dostawy nieruchomości. Zamierzają Państwo również skorygować do zera fakturę nr 5, ponieważ dokumentuje ona zadatek, który nie został faktycznie otrzymany.
Przy tak przedstawionym opisie sprawy, Państwo wątpliwości dotyczą kwestii, czy otrzymane przez Państwa zadatki będą stanowiły świadczenie o charakterze odszkodowawczym lub kompensacyjnym niepodlegające opodatkowaniu podatkiem VAT.
Należy wskazać, że ustawa o podatku od towarów i usług nie precyzuje pojęcia „zadatek”. Według Słownika Języka Polskiego PWN (wydanie internetowe: sjp.pwn.pl) określenie „zadatek” to «część należności wpłacana z góry jako gwarancja dotrzymania umowy».
Aby ustalić jaki jest status otrzymanych przez Państwa kwot, tzn. czy jest to kara umowna, czy odszkodowanie/ rekompensata czy też wynagrodzenie za czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT - należy w niezbędnym zakresie posiłkować się przepisami prawa cywilnego, ponieważ przepisy prawa podatkowego nie zawierają definicji „odszkodowania”, „kary umownej”.
Z postanowień art. 361 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.) wynika, że:
Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego:
W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
Na podstawie ww. przepisu odszkodowanie uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.
Zgodnie z treścią art. 471 Kodeksu cywilnego:
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.
Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.
Zagadnienie dotyczące kar umownych reguluje natomiast m.in. art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:
Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
Z powyższego przepisu wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny). Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczoną redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej. Kara umowna ma charakter czynności jednostronnej i nie wiąże się z otrzymaniem jakiegokolwiek świadczenia. Zapłata tej kary nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.
Natomiast wynagrodzenie wypłacone/ otrzymane w związku z konkretnym świadczeniem podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Kwestię zadatku regulują przepisy art. 394 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego:
W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Stosownie do art. 394 § 2 Kodeksu cywilnego:
W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
Z kolei w myśl art. 394 § 3 Kodeksu cywilnego:
W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.
Zadatek jest instytucją prawa cywilnego związaną z wykonaniem zobowiązań umownych. Uiszczenie zadatku służyć ma zabezpieczeniu wykonania świadczenia umownego. Może również stanowić rodzaj świadczenia odszkodowawczego na wypadek niewykonania zobowiązania. Zastosowanie omawianej instytucji nie ma jednak charakteru obligatoryjnego, lecz zależy od decyzji stron umowy.
Zgodnie z art. 3531 Kodeksu cywilnego:
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Oznacza to, że strony mogą także swobodnie umówić się w kwestiach dotyczących wynagrodzenia za realizację warunków umowy.
Zadatek – jest to kwota pieniężna wpłacana jako rodzaj zabezpieczenia zobowiązania. W przypadku prawidłowego wykonania umowy, zadatek jest co do zasady zaliczany na poczet świadczenia realizowanego przez stronę, która uiściła tę kwotę. Jeżeli jednak dojdzie do naruszenia zobowiązania, to druga strona (odbiorca zadatku) może odstąpić od umowy i zachować otrzymaną kwotę jako rodzaj rekompensaty za niedojście umowy do skutku. W razie rozwiązania umowy lub braku wykonania umowy na skutek okoliczności niezależnych od stron, zadatek podlega zwrotowi.
Sytuacja wygląda jednak inaczej gdy zadatek zostaje zatrzymany przez odbiorcę tego świadczenia na skutek niewykonania umowy przez drugą stronę (zgodnie z art. 394 § 2 Kodeksu cywilnego). W takim przypadku kwoty zadatku nie można już powiązać z żadnym konkretnym świadczeniem (dostawą towarów lub usług), gdyż nie doszło ono do skutku w związku z naruszeniem zobowiązania przez podmiot wpłacający ww. sumę pieniężną. Tym samym, nie jest ona zapłatą za jakiekolwiek świadczenie opodatkowane VAT. Zadatek pełni tu funkcję rekompensaty dla jednej strony zobowiązania za to, że liczyła na dojście umowy do skutku. Skoro zatem zatrzymany zadatek jest wyłącznie rodzajem odszkodowania (a nie wynagrodzeniem za wzajemne świadczenie), to nie można twierdzić, że w analizowanym schemacie dochodzi do czynności opodatkowanej VAT, wymienionej w art. 5 ust. 1 ustawy. Zatrzymanie zadatku na skutek niewywiązania się z umowy (z przyczyn zawinionych przez podmiot wpłacający tę kwotę jako zabezpieczenie zobowiązania), jest czynnością neutralną w VAT.
Analogiczny pogląd zaprezentował TSUE w wyroku z 18 lipca 2007 r. w sprawie C-277/05, wskazując że:
(28) (…) stronom przysługuje swoboda ustalenia, z poszanowaniem przepisów imperatywnych i porządku publicznego, treści łączącego ich stosunku prawnego, włączywszy w to konsekwencje ewentualnego odstąpienia lub niewykonania ich zobowiązań. Niemniej jednak, mogą one zamiast szczegółowego określania swoich obowiązków, odwołać się do różnych instrumentów prawa cywilnego.
(29) Strony mogą więc zamieścić, na wypadek niewykonania zobowiązań umownych, klauzule dotyczące odszkodowania, kar umownych, zastawu lub zadatku. Pomimo iż instrumenty te mają za zadanie wzmocnić zobowiązania umowne stron, a niektóre ich funkcje są identyczne, każdy z tych instrumentów ma własne cechy szczególne.
(30) W szczególności w odniesieniu do zadatku należy przypomnieć po pierwsze, że stanowi on oznakę zawarcia umowy w zakresie, w jakim ich zapłata oznacza domniemanie istnienia umowy. Po drugie, zadatek skłania strony do wykonania tych umów, ponieważ strona dająca zadatek może stracić kwotę stanowiącą jego wartość, a druga strona zobowiązana jest do zwrotu podwójnej jego wartości w przypadku braku wykonania. Po trzecie, zadatek stanowi odszkodowanie ryczałtowe, jako że jego zapłata zwalnia jedną ze stron od obowiązku wykazania kwoty szkody poniesionej w wyniku odstąpienia przez drugą stroną od zobowiązania umownego.
(36) (...) kwoty zapłacone tytułem zadatku w ramach umów dotyczących świadczenia usług hotelarskich podlegających podatkowi VAT, w przypadku, gdy klient skorzysta z uprawnienia do odwołania rezerwacji, a kwoty te są zatrzymywane przez przedsiębiorstwo hotelarskie, należy uznać za odszkodowanie ryczałtowe płacone w celu naprawienia szkody poniesionej w następstwie niewykonania umowy przez klienta, bez bezpośredniego związku z jakąkolwiek odpłatnie świadczoną usługą, które jako takie nie podlega opodatkowaniu.
Tym samym TSUE stanął na stanowisku, że zatrzymanie zadatku przez jedną stronę umowy na skutek naruszenia zobowiązania przez drugą stronę pełni funkcję odszkodowawczą i dlatego nie powinno generować obowiązku podatkowego w VAT.
W świetle powyższego, aby daną płatność móc uznać za przedpłatę, zaliczkę, zadatek lub ratę, musi ona zostać dokonana na poczet przyszłej konkretnej transakcji. Oznacza to, że w momencie wpłaty takiej płatności, musi być znany towar czy usługa, na które zostanie ona przeznaczona.
Przy czym, aby uznać wpłacaną kwotę za zaliczkę/przedpłatę na poczet przyszłych dostaw towarów lub świadczenia usług, istotne jest, aby przyszłe świadczenie było jasno określone w sposób umożliwiający jego identyfikację, a strony świadczenia, w momencie wpłaty zaliczki/przedpłaty, nie miały woli dokonywania jego zmian w przyszłości.
Strony dokonujące czynności cywilnoprawnych, określają w zawieranych przez siebie umowach wartość – cenę, za którą dokonują transakcji.
W tym miejscu należy podkreślić, że zadatek nie tworzy samodzielnego bytu podatkowego, lecz jest ściśle związany np. z dostawą konkretnego towaru i nie można rozpatrywać go jako czynności „oderwanej” od sprzedaży. Nie jest dodatkową czynnością, lecz jest integralnie związany ze sprzedażą towaru, na poczet której to sprzedaży został uiszczony. W przypadku zadatku ustawa określa jedynie inny moment powstania obowiązku podatkowego niż w przypadku sprzedaży dokonanej bez pobrania zadatku.
Jeżeli umowa zostanie rozwiązana za zgodą obu stron, to zwracają one sobie wzajemne świadczenia, tj. zadatek. W sytuacji, gdy umowa nie została wykonana z uwagi na rezygnację strony, która zadatek dała, to wówczas zadatek przepada na rzecz biorącego zadatek. Ponadto, jeżeli umowa nie została zrealizowana z przyczyn leżących po stronie biorącej zadatek, strona dająca zadatek może od umowy odstąpić i żądać zadatku w podwójnej wysokości. Jednocześnie, w przypadku, gdy umowa zostanie zawarta, zadatek może zostać zaliczony na poczet ceny – jeżeli wynika to z zawartej umowy. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że zadatek służy do zabezpieczenia interesów obu ze stron.
Zatem nie ulega wątpliwości, że pomiędzy otrzymaniem przez podatnika zaliczki (przedpłaty, zadatku, raty) a czynnością opodatkowaną (dostawą towarów lub wykonaniem usługi), musi istnieć bezpośredni związek. Część należności ma bowiem stanowić wynagrodzenie związane z wykonaniem czynności, za którą zapłata jest należna. W innym przypadku, sam transfer pieniędzy – następujący bez związku z przyszłą czynnością opodatkowaną, na poczet której jest dokonywany – pozostaje obojętny na gruncie podatku od towarów i usług (nie stanowi opodatkowanego zadatku, zaliczki, przedpłaty, raty itp.).
W przypadku odstąpienia od zrealizowania transakcji, na poczet której uiszczono zadatek, zaliczkę, istotne znaczenie ma fakt, że w następstwie tego odstąpienia ostatecznie nie dochodzi do czynności opodatkowanej, na poczet której płatność została przyjęta. Odstąpienie od umowy powoduje, że przedmiot opodatkowania (dla którego przyjęta płatność była częścią podstawy opodatkowania) nie zaistnieje. W konsekwencji powyższego należy skorygować podatek należny od zadatku, zaliczki, nie ma bowiem przedmiotu podatku (czynności podlegającej opodatkowaniu), od którego obowiązek podatkowy miałby powstać.
Jak wynika z przedstawionych informacji, zgodnie z postanowieniami przedwstępnej umowy sprzedaży, strony ustaliły ostateczny termin zawarcia umowy przyrzeczonej na dzień 6 listopada 2023 r. (na podstawie aneksów do umowy przedwstępnej ostateczny termin zawarcia umowy przyrzeczonej został ustalony na dzień 30 listopada 2024 r.). Z uwagi na nie wykonanie przez Kupującego zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej w ostatecznie uzgodnionym terminie, złożyli Państwo oświadczenie o odstąpieniu od przedwstępnej umowy sprzedaży i zgodnie z postanowieniami umowy przedwstępnej zatrzymali Państwo otrzymane zadatki.
Z powyższego wynika zatem, że otrzymane zadatki stanowią jedynie zadośćuczynienie za niedotrzymanie warunków umowy przedwstępnej i nie zawarcie umowy przyrzeczonej w wyznaczonym terminie. Otrzymane przez Państwa środki nie stanowią wynagrodzenia za wykonanie jakiegokolwiek świadczenia, ponieważ nie doszło do zawarcia umowy i tym samym do planowanej dostawy. Tym samym, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zatrzymane przez Państwa zadatki pełnią funkcję odszkodowawczą i nie stanowią wynagrodzenia za żadną czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług w myśl art. 5 ust. 1 ustawy.
Zatem w przedmiotowej sytuacji nie znajdują zastosowania przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, gdyż otrzymane kwoty zadatków nie wiążą się z wykonaniem przez Państwa jakiegokolwiek świadczenia i tym samym nie mieszczą się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy.
Państwa wątpliwości dotyczą również kwestii, czy są Państwo uprawnieni do wystawienia faktur korygujących in minus do faktur dokumentujących otrzymane zadatki i obniżenia podstawy opodatkowania oraz podatku należnego, jak również okresu rozliczeniowego, w którym powinni Państwo rozliczyć faktury korygujące.
W oparciu o art. 2 pkt 31-32a ustawy:
Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o:
31)fakturze - rozumie się przez to dokument w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie;
32)fakturze elektronicznej - rozumie się przez to fakturę w postaci elektronicznej wystawioną i otrzymaną w dowolnym formacie elektronicznym;
32a) fakturze ustrukturyzowanej - rozumie się przez to fakturę wystawioną przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur wraz z przydzielonym numerem identyfikującym tę fakturę w tym systemie.
Zasady wystawiania faktur oraz faktur korygujących regulują przepisy art. 106a-106q ustawy.
Stosownie do art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy:
Podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż, a także dostawę towarów i świadczenie usług, o których mowa w art. 106a pkt 2, dokonywane przez niego na rzecz innego podatnika podatku, podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze lub na rzecz osoby prawnej niebędącej podatnikiem.
Jednocześnie, jak stanowi ust. 2 powołanego artykułu:
Podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113 ust. 1 i 9, art. 113a ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3.
Przy czym, na podstawie art. 106b ust. 3 ustawy:
Na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą:
1) czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:
a) czynności, o których mowa w art. 19a ust. 5 pkt 4,
b) czynności, o których mowa w art. 106a pkt 3 i 4,
1a) otrzymanie całości lub części zapłaty przed wykonaniem czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:
a) przypadku, gdy zapłata dotyczy czynności, o których mowa w art. 19a ust. 1b i ust. 5 pkt 4 oraz art. 106a pkt 3 i 4,
b) wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,
2) sprzedaż zwolnioną, o której mowa w ust. 2, z zastrzeżeniem art. 117 pkt 1 i art. 118
– jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.
Elementy, jakie powinna zawierać faktura, zostały wymienione w art. 106e ustawy.
W tym miejscu należy wskazać, że faktura jest dokumentem odzwierciedlającym prawidłowy przebieg zdarzenia gospodarczego zarówno pod względem przedmiotu transakcji, jak i podmiotów biorących w niej udział. Co do zasady zatem, faktura musi być wystawiona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego w tym względzie. Prawidłowość materialnoprawna faktury zachodzi wówczas, jeżeli odzwierciedla ona prawdziwe zdarzenie gospodarcze, czyli w istocie stwierdza np. fakt dostawy określonych towarów i świadczonych usług. Wystawienie faktury należy rozumieć jako sporządzenie dokumentu oraz jego przekazanie innemu podmiotowi, a przez to wprowadzenie faktury do obrotu prawnego. Faktura jest zatem dokumentem potwierdzającym zaistnienie zdarzenia gospodarczego i nierozerwalnie związana jest z powstaniem obowiązku podatkowego, jednakże samo wystawienie faktury nie skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego.
Jeżeli po wystawieniu faktury wystąpią zdarzenia, mające wpływ na treść wystawionej faktury lub okaże się, że dokument ten zawiera błędy, podatnik wystawia w takim przypadku fakturę korygującą. Zatem faktura korygująca wystawiana jest w celu podania właściwych, prawidłowych i zgodnych z rzeczywistością kwot i innych danych, decydujących o rzetelności wystawionego dokumentu. A zatem, co do zasady, korygowanie treści pierwotnie wystawionej faktury powinno nastąpić poprzez wystawienie przez sprzedawcę faktury korygującej.
Według art. 106j ust. 1 ustawy:
W przypadku gdy po wystawieniu faktury:
1)podstawa opodatkowania lub kwota podatku wskazana w fakturze uległa zmianie,
2)(uchylony)
3)dokonano zwrotu podatnikowi towarów i opakowań,
4)dokonano zwrotu nabywcy całości lub części zapłaty, o której mowa w art. 106b ust. 1 pkt 4,
5)stwierdzono pomyłkę w jakiejkolwiek pozycji faktury
- podatnik wystawia fakturę korygującą.
Co istotne, art. 106j ust. 1 ustawy wyraźnie wskazuje, jakie okoliczności zobowiązują podatnika do wystawienia faktury korygującej i uzależniają to od wystąpienia sytuacji enumeratywnie wskazanych w tym przepisie. W tym zakresie podatnik nie ma uprawnień do swobodnego działania, może je podjąć tylko w razie spełnienia przesłanek określonych w przepisie.
Na mocy art. 106j ust. 2 ustawy:
Faktura korygująca powinna zawierać:
1)(uchylony)
2)numer kolejny oraz datę jej wystawienia;
2a)numer identyfikujący w Krajowym Systemie e-Faktur fakturę, której dotyczy faktura korygująca, z wyjątkiem faktur korygujących wystawianych do faktur, dla których nie został nadany numer identyfikujący w Krajowym Systemie e-Faktur;
3)dane zawarte w fakturze, której dotyczy faktura korygująca:
a)określone w art. 106e ust. 1 pkt 1-5,
b)nazwę (rodzaj) towaru lub usługi objętych korektą;
4)(uchylony)
5)jeżeli korekta wpływa na zmianę podstawy opodatkowania lub kwoty podatku należnego – odpowiednio kwotę korekty podstawy opodatkowania lub kwotę korekty podatku należnego z podziałem na kwoty dotyczące poszczególnych stawek podatku i sprzedaży zwolnionej;
6)w przypadkach innych niż wskazane w pkt 5 – prawidłową treść korygowanych pozycji.
Ze wskazanych przepisów wynika, że jeżeli po wystawieniu faktury wystąpią zdarzenia mające wpływ na treść wystawionej faktury lub okaże się, że wystawiona faktura zawiera błędy, podatnik, wystawia w takim przypadku fakturę korygującą. Fakturę korygującą wystawia się m.in. w razie stwierdzenia pomyłki w cenie, stawce lub kwocie podatku bądź w jakiejkolwiek innej pozycji faktury. Zatem, co do zasady, korygowanie treści pierwotnie wystawionej faktury powinno nastąpić przez wystawienie przez sprzedawcę faktury korygującej. Faktura korygująca wystawiana jest w celu podania właściwych, prawidłowych i zgodnych z rzeczywistością kwot i innych danych, decydujących o rzetelności wystawionego dokumentu.
Zatem, istotą faktur korygujących jest korekta faktur pierwotnych, tak aby dokumentowały rzeczywisty przebieg zdarzeń gospodarczych.
Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy:
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 138f.
Dla celów powstania obowiązku podatkowego dostawa towarów czy wykonanie usługi następuje z chwilą jej faktycznego dokonania, z wyjątkiem przypadków, w których przepisy ustawy określają wprost ten moment. Powyższy przepis art. 19a ust. 1 formułuje zasadę ogólną, zgodnie z którą obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towaru bądź wykonania usługi co oznacza, że podatek staje się wymagalny w rozliczeniu za okres, w którym dokonana została dostawa towarów bądź świadczenie usług i powinien być rozliczony za ten okres.
Na podstawie art. 19a ust. 8 ustawy:
Jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, w szczególności przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, wkład budowlany lub mieszkaniowy przed ustanowieniem spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty, z wyjątkiem:
1)dostaw towarów, w stosunku do których obowiązek podatkowy powstaje w sposób, o którym mowa w ust. 1b;
2)dostaw towarów i świadczenia usług, w stosunku do których obowiązek podatkowy powstaje w sposób, o którym mowa w ust. 5 pkt 4.
Jak stanowi art. 29a ust. 1 ustawy:
Podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.
Z przepisu tego wynika, że podstawę opodatkowania w podatku od towarów i usług stanowi wynagrodzenie, które dostawca lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu dostawy towarów albo świadczenia usług. Wynagrodzenie to oznacza wartość rzeczywiście otrzymaną (lub która ma być otrzymana) w konkretnym przypadku.
W świetle art. 29a ust. 10 ustawy:
Podstawę opodatkowania obniża się o:
1) kwoty udzielonych po dokonaniu sprzedaży opustów i obniżek cen;
2) wartość zwróconych towarów i opakowań;
3) zwróconą nabywcy całość lub część zapłaty otrzymaną przed dokonaniem sprzedaży, jeżeli do niej nie doszło;
4) wartość zwróconych kwot dotacji, subwencji i innych dopłat o podobnym charakterze, o których mowa w ust. 1.
W myśl art. 29a ust. 13 ustawy:
W przypadkach, o których mowa w ust. 10 pkt 1-3, obniżenia podstawy opodatkowania, w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, dokonuje się za okres rozliczeniowy, w którym podatnik wystawił fakturę korygującą w postaci faktury ustrukturyzowanej, z zastrzeżeniem ust. 13a-13c.
Na podstawie art. 29a ust. 13a ustawy:
W przypadkach, o których mowa w ust. 10 pkt 1-3, obniżenia podstawy opodatkowania, w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, dokonuje się w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym podatnik otrzymał potwierdzenie otrzymania faktury korygującej przez nabywcę towaru lub usługi, jeżeli podatnik wystawił fakturę korygującą inną niż faktura ustrukturyzowana, z zastrzeżeniem ust. 13b i 13c.
W myśl art. 29a ust. 13b ustawy:
W przypadkach, o których mowa w ust. 10 pkt 1-3, jeżeli podatnik wystawił fakturę korygującą:
1) w postaci faktury, o której mowa w art. 106nda ust. 1 lub art. 106nh ust. 1, na rzecz nabywcy, o którym mowa w art. 106gb ust. 4 pkt 2-6, i udostępnił ją temu nabywcy w sposób inny niż przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur,
2) w postaci faktury, o której mowa w art. 106nf ust. 1, i udostępnił ją nabywcy w sposób inny niż przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur
- obniżenia podstawy opodatkowania, w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, można dokonać w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym podatnik przesłał fakturę korygującą do Krajowego Systemu e-Faktur.
Stosownie do art. 29a ust. 13c ustawy:
W przypadkach, o których mowa w ust. 10 pkt 1-3, jeżeli podatnik wystawił fakturę korygującą w postaci faktury, o której mowa w art. 106nda ust. 1, art. 106nf ust. 1 lub art. 106nh ust. 1, i udostępnił ją nabywcy przy użyciu Krajowego Systemu e-Faktur, obniżenia podstawy opodatkowania, w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, dokonuje się w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym podatnik przesłał fakturę korygującą do Krajowego Systemu e-Faktur.
Jak stanowi art. 29a ust. 14 ustawy:
Przepisy ust. 13-13c stosuje się odpowiednio w przypadku stwierdzenia pomyłki w kwocie podatku na fakturze i wystawienia faktury korygującej do faktury, w której wykazano kwotę podatku wyższą niż należna.
Art. 29a ust. 15 ustawy stanowi:
Warunku posiadania dokumentacji, o którym mowa w ust. 13, nie stosuje się w przypadku:
1) eksportu towarów i wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów;
2) dostawy towarów i świadczenia usług, dla których miejsce opodatkowania znajduje się poza terytorium kraju;
3) sprzedaży: energii elektrycznej, cieplnej lub chłodniczej, gazu przewodowego, usług dystrybucji energii elektrycznej, cieplnej lub chłodniczej, usług dystrybucji gazu przewodowego, usług telekomunikacyjnych oraz usług wymienionych w poz. 24-37, 50 i 51 załącznika nr 3 do ustawy;
4) (uchylony)
5) wystawienia faktury korygującej w postaci faktury ustrukturyzowanej.
Mając na uwadze przywołane wyżej przepisy prawa stwierdzić należy, że art. 29a ust. 13-13c ustawy odnosi się do sytuacji, w której w wyniku korekty faktury zmniejsza się podstawa opodatkowania.
Na mocy art. 29a ust. 14 ustawy, przepisy ust. 13–13c stosuje się odpowiednio w przypadku stwierdzenia pomyłki w kwocie podatku na fakturze i wystawienia faktury korygującej do faktury, w której wykazano kwotę podatku wyższą niż należna.
Według podstawowej zasady obniżenia podstawy opodatkowania w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, korekty dokonuje się za okres rozliczeniowy, w którym podatnik wystawił fakturę korygującą w postaci faktury ustrukturyzowanej.
Zgodnie zaś z art. 29a ust. 13a ustawy, jeżeli podatnik wystawi fakturę inną niż faktura ustrukturyzowana, obniżenia podstawy opodatkowania w stosunku do podstawy określonej na wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem, dokonuje się w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym podatnik otrzymał potwierdzenie otrzymania faktury korygującej przez nabywcę towaru lub usługi.
Zatem jak wynika z literalnej wykładni cytowanego wyżej art. 29a ust. 13a ustawy, warunkiem obniżenia przez sprzedawcę kwoty podstawy opodatkowania oraz podatku należnego na podstawie wystawionej faktury korygującej jest posiadanie potwierdzenia otrzymania faktury korygującej przez nabywcę towaru lub usługi (z wyjątkiem przypadków wymienionych w art. 29a ust. 15 ustawy).
Odnosząc powołane przepisy prawa do przedstawionych wcześniej ustaleń, wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie doszło do dostawy towarów – nieruchomości – o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, a w konsekwencji nie powstał również obowiązek podatkowy z tytułu tej dostawy. Jak ustalono powyżej, zatrzymane przez Państwa kwoty zadatków pełnią funkcję odszkodowawczą i nie stanowią wynagrodzenia za żadną czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy. Nie powinny być zatem dokumentowane fakturą.
W przypadku, gdy nie doszło do realizacji świadczenia (nie doszło do sprzedaży nieruchomości) a faktury zostały wprowadzone do obiegu prawnego, to wystawione faktury dokumentują zdarzenie, do którego nie doszło. Biorąc pod uwagę wartość formalno-prawną faktury, taka faktura nie może pozostać w obrocie gospodarczym. W takim przypadku istnieje wyłącznie możliwość wystawienia faktury korygującej stosownie do art. 106j ust. 1 pkt 5 ustawy (stwierdzenie pomyłki w jakiejkolwiek pozycji faktury).
Kluczową rolę w ustaleniu momentu ujęcia korekty w deklaracji stanowi więc przeanalizowanie sytuacji i ustalenie, czy przyczyna wystawienia faktury korygującej przez sprzedawcę stanowi nową okoliczność, powstałą po wystawieniu faktury pierwotnej. W sytuacji, gdy przyczyna korekty powstaje w terminie późniejszym, po wykonaniu usługi np. wystąpią nowe okoliczności powodujące zmianę ceny po wykonaniu usług i wystawieniu faktur dokumentujących te usługi, korekta powinna zostać ujęta w rozliczeniu za okres, w którym powstała przyczyna korekty, gdyż faktury zostały wystawione poprawnie, tzn. nie były wynikiem błędu lub pomyłki ze strony wystawiającego faktury. Natomiast późniejsze wykrycie błędu w fakturze pierwotnej stanowi przyczynę zwiększenia podstawy opodatkowania rozliczanej w deklaracji podatkowej za okres, w którym została wykazana faktura pierwotna.
Z okoliczności sprawy wynika, że na fakturach pierwotnych w momencie ich wystawienia podatek należny został wykazany w prawidłowej wysokości, gdyż otrzymane kwoty zadatków dotyczyły konkretnej, zidentyfikowanej przyszłej dostawy nieruchomości, która miała podlegać opodatkowaniu VAT. Natomiast przyczyna korekty wynika ze zdarzeń gospodarczych zaistniałych w okresie późniejszym, uzasadniających zmianę dokonanego rozliczenia wobec Kupującego na podstawie zawartej umowy przedwstępnej, jako skutek niewykonania zobowiązania przez Kupującego. Zatem po zaistnieniu okoliczności objętych zapisami umowy, są Państwo uprawnieni do wystawienia faktur korygujących in minus do faktur 2, 3 oraz 4, dokumentujących otrzymane zadatki.
W odniesieniu do okresu rozliczeniowego, w którym powinni Państwo ująć ww. faktury korygujące in minus wystawione jako faktury ustrukturyzowane w KSEF, należy mieć na uwadze normę wynikającą z art. 29a ust. 13 ustawy. Zgodnie z tym przepisem obniżenia podatku należnego w wyniku opisanej korekty, należy dokonać na bieżąco, przy czym konieczne jest aby były spełnione warunki formalne w nim przewidziane.
W konsekwencji w analizowanej sprawie, powinni Państwo wystawić faktury korygujące in minus zgodnie z przepisami art. 29a ust. 13-15c ustawy. Oznacza to, że obniżenia podstawy opodatkowania, w stosunku do podstawy opodatkowania oraz podatku należnego w wystawionych fakturach dokumentujących otrzymane zadatki, powinni Państwo dokonywać za okres rozliczeniowy, w którym wystawicie Państwo fakturę korygującą w postaci faktury ustrukturyzowanej.
Państwa stanowisko całościowo uznaję za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.
Wydana interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem Państwa wniosku (pytań). Inne kwestie przedstawione we wniosku, które nie zostały objęte pytaniami, nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej – rozpatrzone. W niniejszej interpretacji nie dokonano oceny Państwa stanowiska dotyczącego momentu rozliczenia faktur korygujących in minus wystawionych poza KSEF.
Jednocześnie wskazuję, że interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji pokrywać się będzie ze zdarzeniem przyszłym podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.
Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
·Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego i zastosują się Państwo do interpretacji.
·Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
1) z zastosowaniem art. 119a;
2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
·Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
·w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
·w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).
Podstawa prawna dla wydania interpretacji
Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.


