Czy usługi budowlane świadczone w Polsce i w Niemczech można rozliczać osobno w VAT i PIT

PROBLEM

Podatnik zwolniony z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy o VAT, rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, posiada zaświadczenie A1 (świadczenie usług jednocześnie w dwóch państwach UE). Świadczy usługi budowlane w Polsce i w Niemczech na rzecz osób fizycznych, ma zarejestrowaną działalność w obu krajach i rozlicza przychody krajowe w Polsce, a niemieckie w Niemczech. Czy takie działanie jest prawidłowe na gruncie PIT i VAT? Czy sam fakt prowadzenia działalności w Niemczech pozwala uznać, że powstaje tam „zakład", uzasadniający rozliczanie przychodów niemieckich w Niemczech zarówno w VAT, jak i w podatku dochodowym?

RADA

Rozdzielenie rozliczeń jest co do zasady prawidłowe, ale wynika z odrębnych przesłanek dla VAT i dla PIT – nie z samego faktu rejestracji firmy w Niemczech ani z posiadania zaświadczenia A1. W VAT decyduje miejsce położenia nieruchomości (art. 28e ustawy o VAT), w PIT – rzeczywiste powstanie zakładu w rozumieniu umowy polsko-niemieckiej, przy czym plac budowy lub prace budowlane/instalacyjne stanowią zakład dopiero po przekroczeniu 12 miesięcy. Zaświadczenie A1 dotyczy wyłącznie ubezpieczeń społecznych i nie przesądza ani o VAT, ani o PIT.

UZASADNIENIE

W podatku dochodowym kluczowe znaczenie ma rezydencja podatkowa oraz umowa między Polską a Niemcami w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Polski rezydent podatkowy co do zasady rozlicza w Polsce całość swoich dochodów, chyba że działalność prowadzona w Niemczech spełnia warunki uznania jej za zakład – wówczas przypisane mu zyski podlegają opodatkowaniu w Niemczech. Dla usług budowlanych umowa przewiduje szczególną regułę: plac budowy, prace budowlane lub instalacyjne stanowią zakład tylko wtedy, gdy trwają dłużej niż dwanaście miesięcy. Oznacza to, że wykonywanie kilku krótkich zleceń u niemieckich klientów prywatnych, bez stałego biura, warsztatu, magazynu, personelu czy długotrwałego placu budowy, samo w sobie zakładu nie tworzy – nawet jeśli towarzyszy temu formalna rejestracja działalności w Niemczech, wynikająca np. z tamtejszych obowiązków administracyjnych. Zakład powstaje natomiast wtedy, gdy podatnik dysponuje w Niemczech realną, stałą bazą działalności – biurem, warsztatem, magazynem, zapleczem osobowym lub sprzętowym, stałym miejscem przyjmowania zleceń, albo gdy prace budowlane na danym placu przekraczają dwanaście miesięcy. Jeżeli taki zakład rzeczywiście istnieje, przychody do niego przypisane powinny być rozliczane w Niemczech, a w Polsce – w ramach ryczałtu – ujmuje się przychody z działalności wykonywanej na terytorium kraju. Jeśli zakładu nie ma, rozliczanie przychodów niemieckich wyłącznie w Niemczech byłoby ryzykowne, gdyż nadal podlegają one co do zasady opodatkowaniu w państwie rezydencji.

Na gruncie VAT nie stosuje się pojęcia zakładu w takim znaczeniu jak w PIT – decyduje miejsce świadczenia usługi. Usługi budowlane są usługami związanymi z nieruchomością, więc miejscem ich opodatkowania jest miejsce położenia nieruchomości: usługi dotyczące nieruchomości w Polsce podlegają polskiemu VAT, a dotyczące nieruchomości w Niemczech – co do zasady niemieckiemu VAT, co wymaga odrębnej weryfikacji obowiązków rejestracyjnych według prawa niemieckiego, zwłaszcza przy świadczeniach dla osób fizycznych nieprowadzących działalności. Zwolnienie podmiotowe z art. 113 ustawy o VAT obejmuje wyłącznie sprzedaż opodatkowaną w Polsce – usługi, których miejscem świadczenia jest terytorium Niemiec, nie stanowią „sprzedaży" w rozumieniu ustawy o VAT i nie wliczają się do polskiego limitu zwolnienia. Rozdzielenie rozliczeń VAT według kraju położenia nieruchomości jest więc prawidłowe, natomiast obowiązki dotyczące usług niemieckich (w tym ewentualne niemieckie zwolnienie dla małych przedsiębiorców) należy ustalić odrębnie, najlepiej z niemieckim doradcą podatkowym.

Podsumowując: sama rejestracja firmy w Niemczech ani samo posiadanie A1 nie przesądzają o istnieniu zakładu ani o miejscu opodatkowania VAT. O zakładzie w PIT decyduje rzeczywista, stała infrastruktura działalności w Niemczech lub przekroczenie dwunastomiesięcznego okresu prac budowlanych, natomiast o miejscu opodatkowania VAT – wyłącznie położenie nieruchomości, której dotyczy usługa.

Patrycja Kubiesa

doradca podatkowy