Czy komornik może zająć przyznaną, ale niewypłaconą zapomogę z zfśs

W opisanych okolicznościach komornik nie może zająć bezpośrednio rachunku funduszu, na którym znajduje się niewypłacona zapomoga. Komornik może jednak zająć zarówno wynagrodzenie za pracę pracownika, jak i przyznaną mu zapomogę, jeżeli wezwanie do dokonywania potrąceń obejmuje, oprócz wynagrodzenia za pracę, inne wierzytelności przysługujące pracownikowi.

Środki funduszu socjalnego nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami funduszu (art. 12 ust. 2 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, dalej zfśs). Pieniądze przeznaczone na działalność socjalną są chronione przed zajęciem zarówno w sądowym, jak i w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Wierzyciele pracodawcy nie mogą zatem dochodzić swoich należności z tego źródła. Środki funduszu mogą podlegać egzekucji tylko wówczas, gdy zobowiązania pracodawcy powstały w związku z realizacją funkcji socjalnej.

Wątpliwości dotyczą jednak ochrony przed egzekucją środków, które - mimo że zostały przyznane pracownikowi w formie konkretnego, nazwanego świadczenia socjalnego - nie zostały mu przekazane, a komornik dochodzi od pracownika określonych należności na drodze postępowania egzekucyjnego. Kwestia, czy pracodawca, który otrzymał od komornika pismo o zajęciu środków przyznanych pracownikowi z zfśs, w związku z prowadzonym przeciwko niemu (jako dłużnikowi) postępowaniem egzekucyjnym, jest zobowiązany do przekazania tych środków komornikowi, czy środki te nie podlegają egzekucji ze względu na art. 12 ust. 2 ustawy o zfśs, była przedmiotem interpelacji poselskiej z 27 września 2012 r., skierowanej do Ministra Sprawiedliwości. Dopóki bowiem środki funduszu znajdują się na wyodrębnionym rachunku, mają status środków zfśs. Ministerstwo stwierdziło, że zagadnienia te podlegają wykładni sądów i strona lub inna osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, ma możliwość zakwestionowania tej czynności w trybie skargi na czynności komornika uregulowanej w przepisach art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego.

Należy jednak uznać, że z egzekucji są wyłączone środki zgromadzone na rachunku zfśs z tytułu np. odpisów, darowizn, odsetek bankowych, odsetek od udzielonych pożyczek czy przychodów z dzierżawy środków trwałych służących działalności socjalnej. Natomiast w momencie, gdy pracodawca przyznał pracownikowi konkretne świadczenie, np. zapomogę, to ta część środków funduszu została odpowiednio zadysponowana (zarezerwowana) i stała się zobowiązaniem pracodawcy wobec pracownika.

Ulgowe usługi i świadczenia z zfśs mają charakter uznaniowy, tzn. pracownik nie może żądać od pracodawcy przyznania mu wsparcia. Przybierają one postać roszczenia dopiero po wydaniu przez pracodawcę pozytywnej decyzji o przyznaniu pomocy. Jeżeli zatem pracodawca po dokonaniu oceny sytuacji materialnej, życiowej pracownika i jego rodziny uzna wniosek o przyznanie pomocy i udzieli świadczenia, to powinien je zrealizować (wypłacić) w określonym terminie i w sposób uzgodniony z pracownikiem. Jeśli tego nie zrobi, pracownik może wystąpić z roszczeniem do sądu. W takich okolicznościach należy uznać, że jeżeli mamy do czynienia z zapomogą, która została przyznana pracownikowi z zfśs, ale jej nie wypłacono, stała się zobowiązaniem funduszu. W konsekwencji nie jest wyłączona z egzekucji na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o zfśs, przy czym zajęciu nie podlega rachunek zfśs.

Świadczenia z zfśs przyznane przez pracodawcę, ale niewypłacone pracownikowi, są zobowiązaniem pracodawcy i podlegają egzekucji zarówno w postępowaniu sądowym, jak i administracyjnym.

Jest to spójne z regulacjami Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie przebiegu postępowania egzekucyjnego. Świadczenia z zfśs nie są w żadnym z tych przepisów chronione przed zajęciem komorniczym. Nie są też zabezpieczone przed potrąceniami w przepisach Kodeksu pracy. Nie stanowią wynagrodzenia nawet w bardzo szerokim znaczeniu. Tylko bowiem wynagrodzenie i inne świadczenia związane ze stosunkiem pracy są chronione przez ustalone kwoty wolne i granice potrąceń. Przy przyznawaniu świadczeń socjalnych, mimo że są wypłacane przez pracodawcę, liczą się kryteria, które nie mają nic wspólnego z pracą, lecz z sytuacją życiową pracownika i jego rodziny.

W wyroku z 17 stycznia 2013 r. (III AUa 653/12, patrz: www.ekspert3.inforlex.pl) Sąd Apelacyjny w Szczecinie uznał, że: (...) świadczenia socjalne nie są elementem stosunku pracy. Ze środków funduszu finansuje się zatem świadczenia niewynikające z warunków wynagradzania za pracę oraz niezależne od wyników i jakości wykonywanej przez pracownika pracy. Jedynie te działania, które podejmowane są w interesie pracowników, a nie pracodawcy, mieszczą się w ustawowym pojęciu "zakładowa działalność socjalna (...).

Dlatego egzekucja ze świadczeń z zfśs może być prowadzona, ale nie na podstawie art. 881 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli nie jako zajęcie z wynagrodzenia za pracę (stanowisko Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 21 czerwca 2011 r. w sprawie możliwości prowadzenia egzekucji komorniczej lub administracyjnej ze świadczeń zakładowego funduszu świadczeń socjalnych). Komornik, który chce włączyć do egzekucji świadczenia socjalne, musi wystawić zajęcie innych wierzytelności pieniężnych. Wówczas nawet pełna kwota wsparcia z funduszu może zostać przekazana na poczet spłaty zadłużenia.

PRZYKŁAD

Do pracodawcy wpłynęło pismo od komornika sądowego o zajęciu wynagrodzenia za pracę jednego z pracowników. Wynagrodzenie tej osoby wynosi 1181,38 zł. Zajęcie dotyczy zaległych świadczeń alimentacyjnych w wysokości 5000 zł. W listopadzie 2013 r. osobie tej przyznano z zfśs zapomogę losową w wysokości 1200 zł. Pracodawca musi przekazać na konto komornika kwotę 708,83 zł (3/5 z 1181,38 zł). Nie ma jednak podstaw do egzekucji z zapomogi, ponieważ zajęcie komornika dotyczy tylko wynagrodzenia za pracę. Gdyby zajęcie było rozszerzone o inne wierzytelności pieniężne, to cała kwota zapomogi, po ewentualnym odliczeniu zaliczki na podatek, zostałaby przekazana na poczet zaległych alimentów.

IZABELA NOWACKA

ekonomistka, od wielu lat zajmuje się tematyką wynagrodzeń i rozliczaniem płac, autorka licznych publikacji z dziedziny prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, prowadzi portal kadrowo-płacowy

PODSTAWA PRAWNA:

● art. 8, art. 10, art. 12 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j. t. DzU z 2012 r. poz. 592, ost.zm. DzU z 2013 r. poz. 747),

● art. 767, art. 829, art. 881 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (DzU nr 43, poz. 296, ost. zm. DzU z 2013 r. poz. 1289).