Zaliczki a VAT – jak prawidłowo rozliczać nietypowe sytuacje

Otrzymanie zaliczki oznacza zasadniczo konieczność wcześniejszego rozliczenia VAT, jednak przepisy przewidują w tym zakresie wiele wyjątków i szczególnych zasad. W artykule omawiamy najczęstsze problemy związane z zaliczkami – od kompensat i rachunków powierniczych po transakcje międzynarodowe, leasing oraz eksport towarów – wraz z przykładami dotyczącymi prawidłowego rozliczenia podatku.

Otrzymanie zaliczki (poza pewnymi wyjątkami odnoszącymi się do niektórych czynności) przyspiesza powstanie obowiązku podatkowego w VAT. Zatem fakt płatności przed dokonaniem dostawy towaru czy wykonaniem usługi powoduje obowiązek podatkowy, niezależnie od wysokości zaliczki lub tego, czy np. wystawiono fakturę. Również zapłata 100% ceny przed dokonaniem czynności to płatność zaliczkowa.

Zagadnienie zaliczek może w niektórych przypadkach powodować wiele wątpliwości. Odpowiadamy na pojawiające się w związku z tym pytania.

1. Czy wcześniejszą kompensatę można traktować jak zaliczkę

PROBLEM

Jak postąpić w sytuacji, gdy spółka A ma w sierpniu 2026 r. sprzedać spółce B towar (stawka VAT 23%) o wartości 369 000 zł. Tymczasem spółka A jest winna z zupełnie innego tytułu spółce B 123 000 zł. Strony postanowiły, że w lipcu 2026 r. dokonają kompensaty należności. Jaki może mieć to wpływ na rozliczenia?