Podstawa zatrudnienia a ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego regulują:

● ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) oraz

● ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych (dalej: ustawa zdrowotna).

To, do jakich ubezpieczeń jednostka musi zgłosić zatrudnioną osobę, zależy od zawartej z nią umowy. Osoby mogą wykonywać pracę na podstawie umowy o pracę oraz na innej podstawie niż stosunek pracy (np. umowy cywilnoprawnej).

Na rodzaj tej umowy ma wpływ przede wszystkim charakter pracy, która na podstawie tej umowy ma być wykonywana.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo kontrolować płatnika składek m.in. pod kątem zgłaszania do ubezpieczeń społecznych oraz zgłaszania danych do celów ubezpieczeń społecznych. W ramach tej kontroli może badać stosunek prawny łączący płatnika składek i ubezpieczonego. Gdy uzna, że praca zleceniobiorcy wypełnia znamiona stosunku pracy, zobowiązuje pracodawcę do skorygowania dokumentów zgłoszeniowych i ubezpieczeniowych za tę osobę na zasadach obowiązujących pracowników.

W stosunku do pracodawcy, który m.in. nie zgłosił wymaganych danych lub zgłosił nieprawdziwe dane do ubezpieczeń społecznych (np. zgłosił do ubezpieczeń zleceniobiorcę, a powinien zgłosić pracownika), ZUS może wystąpić do sądu grodzkiego o ukaranie karą grzywny do 5000 zł (art. 98 ustawy systemowej).

Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę

Osoby zatrudnione w jednostce w ramach stosunku pracy (pracownicy) podlegają obowiązkowo wszystkim rodzajom ubezpieczeń społecznych (emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu), a także ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania zatrudnienia (art. 13 pkt 1 ustawy systemowej i art. 69 ust. 1 ustawy zdrowotnej). W tym przypadku nie ma znaczenia to, czy pracownik jeszcze gdzieś pracuje lub czy ma np. prawo do emerytury lub renty.