Debata na temat systemu wyrównawczego w JST

25 marca br. w Sejmie, na zaproszenie Gazety Samorządu i Administracji - dzięki uprzejmości przewodniczącego sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej Piotra Zgorzelskiego - samorządowcy, posłowie oraz aktywiści społeczni rozmawiali o konieczności zmian w przepisach regulujących funkcjonowanie subwencji wyrównawczej po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z marca 2014 r.

Samorządowcy zgodzili się, że większa część dochodów powinna pozostawać w kasie gmin, powiatów i województw oraz że nie do zaakceptowania są zapisy nakazujące obliczanie janosikowego na podstawie danych za dwa lata wstecz. Ich skutkiem jest konieczność oddania nawet do 40-60% dochodów na rzecz innych jednostek, co znacznie utrudnia realizację podstawowych zadań. Dyskutanci podkreślali, że niezbędna jest partycypacja budżetu centralnego w wyrównywaniu poziomu dochodów samorządów, podobnie jak to się odbywa w innych krajach Europy Zachodniej.

Wśród propozycji zmian systemu pojawiły się m.in. pomysły wprowadzenia tzw. poziomu odcięcia, tj. procentowego limitu kwot janosikowego odnoszącego się do wielkości dochodów jednostki. Wspomniano również o potrzebie poszerzenia źródeł dochodów jednostek m.in. o udziały w VAT, a także o nieistniejące, jak dotąd, podatek katastralny oraz PIT samorządowy itp.

Podzielone były opinie dotyczące pomysłów zwiększenia udziałów w podatkach dochodowych kosztem subwencji i dotacji. Przeciwko temu pomysłowi, jako generującemu dodatkowe nierówności, protestował przede wszystkim przedstawiciel gmin wiejskich. Różnice poglądów dały się dostrzec również w przypadku pomysłu wzmocnienia finansowego gmin, powiatów i województw poprzez zmniejszenie ich liczby. Według części rozmówców, jest to temat zastępczy, według innych, rozdrobnienie JST to realny problem.