10 nieprawidłowości dotyczących czynności końcoworocznych
Mimo że większość prac związanych z zamknięciem ksiąg rachunkowych za 2025 r. będzie prowadzona w pierwszym kwartale 2026 r., służby finansowo-księgowe jednostek organizacyjnych kontynuujących działalność powinny wykonać wiele czynności do 31 grudnia 2025 r. Chodzi przede wszystkim o inwentaryzację okresową aktywów i pasywów oraz rozliczenia z właściwym budżetem.
Niestety w praktyce część jednostek nie realizuje tych obowiązków na czas – zwykle wskutek przeoczenia terminów wynikających z różnych aktów prawnych.
Proces zamykania ksiąg rachunkowych nie dotyczy wyłącznie pracowników księgowości. Istotną rolę mają również komórki merytoryczne, które powinny terminowo dostarczyć do komórki finansowej wszystkie dowody księgowe podlegające ujęciu w danym roku. Przedstawiamy 10 nieprawidłowości, jakie jednostki najczęściej popełniają w tym zakresie.
1. Niezinwentaryzowanie w drodze spisu z natury środków pieniężnych i innych walorów przechowywanych w kasie jednostki (mimo że w jednostce budżetowej stan gotówki na koniec roku powinien być zerowy – trzeba to potwierdzić i udokumentować w formie pisemnej).
2. Niezinwentaryzowanie w drodze spisu z natury:
druków ścisłego zarachowania oraz druków płatnych,
papierów wartościowych w formie materialnej.
3. Niezinwentaryzowanie w drodze spisu z natury niezużytych materiałów (towarów, produktów), których wartość została odpisana w koszty na dzień zakupu lub wytworzenia (np. materiałów biurowych czy paliwa w bakach samochodów).
4. Niezinwentaryzowanie w drodze uzgodnienia z kontrahentami na 31 grudnia stanu papierów wartościowych w postaci niematerialnej.
5. W jednostkach budżetowych – nieodprowadzenie z kasy do banku środków z tytułu pobranych dochodów i niewykorzystanych środków na wydatki (w tym pogotowia kasowego) oraz środków z tytułu sum depozytowych lub sum na zlecenie.
Środki w kasie mogą pozostać tylko w samorządowych zakładach budżetowych.
6. W jednostkach budżetowych niezwrócenie na rachunek odpowiedniego budżetu środków znajdujących się na rachunku bieżącym, w tym:
niewykorzystanych na wydatki i zatrzymanie ich z przeznaczeniem na pokrycie wydatków roku kolejnego,
pobranych dochodów.
Środki na bieżącym rachunku bankowym mogą pozostać tylko w samorządowych zakładach budżetowych.
7. W jednostkach organizacyjnych gromadzących sumy depozytowe z tytułu wadiów przetargowych:
nieprzeanalizowanie i niedokonanie ostatecznego rozliczenia wadiów (z wyjątkiem wadiów wniesionych na poczet postępowań, które będą kontynuowane w 2026 r.),
niezwrócenie wadiów należnych kontrahentom,
nieprzekazanie na rachunek bieżący jednostki (dochodów) wadiów zaliczonych na poczet ceny sprzedaży lub ulegających przepadkowi na rzecz organizatora przetargu.
8. W jednostkach organizacyjnych gromadzących sumy depozytowe z tytułu zabezpieczeń należytego wykonania umów o zamówienie publiczne:
nieprzeanalizowanie i niedokonanie ostatecznego rozliczenia zabezpieczeń (z wyjątkiem kwot zabezpieczających zamówienia, których realizacja/okres rękojmi/gwarancji upłynie w latach kolejnych po 2025 r.),
niezwrócenie kontrahentom zabezpieczeń, dla których upłynął termin zwrotu,
nieprzekazanie na rachunek bieżący jednostki (dochodów) zabezpieczeń zaliczonych na poczet kosztów wykonania napraw w okresie gwarancji lub rękojmi.
9. Nieprzeanalizowanie i nierozliczenie (w miarę możliwości) kwot ujętych na koncie 245 „Wpływy do wyjaśnienia”.
10. Nieskorygowanie odpisu podstawowego na ZFŚS za 2025 r. i nierozliczenie wyników tych wyliczeń:
nieprzekazanie dodatkowych środków na rachunek bankowy ZFŚS,
niezwrócenie środków przekazanych w nadmiernej wysokości z rachunku ZFŚS na rachunek bieżący jednostki.
art. 26, art. 27 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 120; ost.zm. Dz.U. z 2025 r. poz. 1218)
art. 11 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. z 2025 r. poz. 1483)
§ 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 9 marca 2009 r. w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2009 r. Nr 43, poz. 349)
Izabela Motowilczuk
były wieloletni inspektor kontroli gospodarki finansowej RIO
