Okres zimowy w przepisach BHP – obowiązki pracodawcy

Okres zimowy według przepisów bhp rozpoczyna się już 1 listopada, a kończy 31 marca kolejnego roku. W tym czasie pracodawcy mają obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie warunki pracy. Między innymi muszą zadbać o odpowiednią odzież i obuwie ochronne oraz napoje i posiłki profilaktyczne dla pracowników. Należy także zapewnić właściwą temperaturę w pomieszczeniach pracy (minimum 18°C w przypadku wykonywania prac lekkich i biurowych oraz minimum 14°C w przypadku pozostałych prac).

zimno w pracy przepisy temperatura minimalna bhp obowiązki pracodawcy zima

 Zimowe, niesprzyjające warunki pogodowe powodują, że zwiększa się zagrożenie wypadkami przy pracy, co wynika z wcześnie zapadającego zmierzchu, niskiej temperatury, częstszych awarii urządzeń lub możliwości poślizgnięcia się na zaśnieżonej, mokrej czy oblodzonej powierzchni. Pracodawca musi zatem zwracać szczególną uwagę na dodatkowe obowiązki bhp, jakie ma w tym okresie.

Prace wykonywane w okresie zimowym na otwartej przestrzeni

Przepisy prawa pracy nie określają minimalnej temperatury na zewnątrz, w której mogą pracować pracownicy. Oznacza to, że powinni oni wykonywać swoje zadania nawet podczas silnych mrozów, pod warunkiem że pracodawca spełni wymogi bhp dla pracy w zimowej porze.

Przy pracach wykonywanych zimą na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić pracownikom pomieszczenia do ogrzania się. Pomieszczenia te mają umożliwiać pracownikom rozgrzanie organizmu, a także zapewnić przestrzeń do zmiany odzieży oraz schronienie przed padającym śniegiem lub deszczem. Pomieszczenia do ogrzania powinny być dodatkowo zaopatrzone w urządzenia do podgrzewania posiłków, np. kuchenkę mikrofalową (§ 44 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy).

Ponadto pomieszczenia te powinny:

a) znajdować się w pobliżu miejsca wykonywania pracy (przepisy nie określają jednak maksymalnej czy konkretnej odległości),

b) być dogrzane do temperatury co najmniej 16°C,

c) mieć powierzchnię co najmniej 8 m2 (mierzoną przy podłodze), a na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m2 powierzchni.

Jeżeli pracodawca (np. z przyczyn organizacyjnych czy przy braku zadaszonej powierzchni) nie ma możliwości zapewnienia pomieszczenia do ogrzania się, musi zapewnić swoim pracownikom, również w bezpośredniej bliskości od miejsca wykonywania pracy, odpowiednie źródło ciepła (np. koksownik), które musi spełniać wymogi przepisów ochrony przeciwpożarowej. Należy jednak pamiętać, że na terenie niektórych zakładów pracy (np. morskich portów i przystani) zabrania się używania koksowników.

Na terenie całego zakładu pracy – również na terenie odkrytym – pracodawca powinien zapewnić takie utrzymanie nawierzchni dróg i przejść, aby pomimo śniegu pozostawały równe i nie groziły poślizgnięciem (nie były oblodzone).

Ponadto należy pamiętać, że pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikom pracującym zimą na otwartej przestrzeni odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne (np. ustępy) oraz dostarczyć niezbędne środki higieny osobistej (np. środki czystości).

Odzież i obuwie ochronne w okresie zimowym

Pracownik wykonujący zimą pracę w narażeniu na deszcz i działanie niskiej temperatury, a przez to narażony na przemoczenie i wyziębienie, musi zostać nieodpłatnie wyposażony przez pracodawcę w odpowiednią odzież ochronną, np. ocieplaną kurtkę, rękawice, ciepłe nakrycie głowy czy odpowiednie obuwie z podeszwą antypoślizgową. Odzież i obuwie ochronne powinny być zawsze prawidłowo dobrane, z uwzględnieniem wymiaru ciała indywidualnych użytkowników. Pracodawca jest zobowiązany dostarczać pracownikom odzież roboczą spełniającą wymagania określone w Polskich Normach (art. 2376 § 3 Kodeksu pracy).

Prace związane z odśnieżaniem dachów

Pracodawca powinien zapewnić bezpieczeństwo pracy osobom pracującym przy odśnieżaniu, a w szczególności odśnieżaniu powierzchni dachowych.

Odśnieżanie dachów jest to praca na wysokości, czyli wykonywana na powierzchni znajdującej się co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Tego rodzaju praca zaliczana jest do prac szczególnie niebezpiecznych.

Pracodawca zatrudniający pracowników wykonujących pracę na wysokości powinien zapewnić:

a) bezpośredni nadzór, sprawowany nad tymi pracownikami przez specjalnie wyznaczoną w tym celu osobę,

b) odpowiednie środki zabezpieczające (m.in. środki ochrony indywidualnej),

c) instruktaż pracowników obejmujący w szczególności: imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań, wymagania bhp przy poszczególnych czynnościach.

Ponadto pracodawca ma obowiązek zadbać o to, aby dostęp do miejsc wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych miały jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane (§ 81 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy).

Kierując pracowników do odśnieżania dachu pracodawca musi bezwzględnie pamiętać, że do pracy na wysokości można wybrać wyłącznie pracownika, który posiada aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania takiej pracy.

Dodatkowo pracownik odśnieżający dach powinien:

a) odbyć instruktaż stanowiskowy na stanowisku związanym z odśnieżaniem na wysokości,

b) posiadać aktualne zaświadczenie o szkoleniu okresowym bhp, którego program obejmuje zagadnienia dotyczące zasad bhp przy odśnieżaniu obiektów (odśnieżanie dachów jako praca szczególnie niebezpieczna powoduje, iż pracownicy pracujący przy odśnieżaniu powinni przechodzić szkolenie okresowe bhp raz w roku),

c) zostać poinformowany o ryzyku zawodowym związanym z odśnieżaniem dachu na wysokości,

d) otrzymać środki ochrony przed upadkiem z wysokości (szelki z linką bezpieczeństwa, basy biodrowe, linki bezpieczeństwa, amortyzatory) oraz kask ochronny i obuwie chroniące przed ześlizgnięciem. Środki ochrony indywidualnej muszą spełniać wymagania unijne konieczne dla tego rodzaju produktów (art. 1 ust. 9 i art. 4b ustawy o systemie oceny zgodności i nadzoru rynku).

Pracodawca ma także obowiązek oznakować strefy niebezpieczne, zagrożone spadającym lodem lub śniegiem.

Napoje i posiłki profilaktyczne

Pracodawca jest zobowiązany nieodpłatnie zapewnić pracownikom zatrudnionym w okresie zimowym na otwartej przestrzeni odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli praca ta powoduje w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1500 kcal u mężczyzn i powyżej 1000 kcal u kobiet.

Posiłki te powinny być wydawane co do zasady w formie jednego dania gorącego (zawierającego około 50–55% węglowodanów, 30–35% tłuszczów, 15% białek). Posiłki dostarczone przez pracodawcę muszą wykazywać się odpowiednią kalorycznością (około 1000 kcal).

Posiłki i napoje powinny być wydawane wyłącznie w dniach roboczych, w czasie regulaminowych przerw w pracy, najpóźniej po 3–4 godzinach pracy.

Pracodawca powinien zapewnić zachowanie odpowiednich warunków higieniczno-sanitarnych przygotowywania oraz spożywania posiłków. W sytuacji gdy ze względu na rodzaj wykonywanej przez pracownika pracy lub ze względów organizacyjnych pracodawca nie ma możliwości wydania pracownikowi posiłku w formie gotowego gorącego dania, może zapewnić spożycie posiłku w czasie pracy w inny sposób, np. poprzez przekazanie pracownikowi produktów umożliwiających przygotowanie posiłku we własnym zakresie lub wręczenie mu bonów, żetonów, talonów, kuponów uprawniających do „odebrania” takich produktów lub posiłku.

Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom także gorące napoje. Jest to konieczne w przypadku prac na otwartej przestrzeni przy temperaturze poniżej 10°C (§ 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów). Przepisy nie określają konkretnie, w jakiej ilości mają być wydawane napoje, mają one jednak (inaczej niż posiłki) być dostępne dla pracowników w ciągu całej zmiany roboczej.

Temperatura w pomieszczeniach pracy

Pracodawca musi zadbać, aby pomieszczenia w budynkach i zlokalizowane w nich stanowiska pracy w okresie zimowym były odpowiednio ogrzane i zabezpieczone przed napływem zimnego powietrza z zewnątrz.

W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C. W innych pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej w nich pracy, jednak nie niższą niż 14°C (§ 30 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy). Wyjątek od tych reguł stanowią tylko sytuacje, w których względy technologiczne nie pozwalają na osiągnięcie wskazanych temperatur.

Do pomieszczeń, w których temperatura jest niższa, pracodawca powinien wstawić urządzenie do nagrzewania powietrza (np. dmuchawę). Musi jednak wziąć pod uwagę, że maksymalna temperatura nawiewanego powietrza nie powinna przekraczać 70°C przy nawiewie na wysokości nie mniejszej niż 3,5 m od poziomu podłogi stanowiska pracy i 45°C – w pozostałych przypadkach.

W pomieszczeniach pracy, w których występują łatwopalne lub niebezpieczne pod względem wybuchowym pyły, gazy lub pary, maksymalna temperatura nawiewanego powietrza powinna być zgodna z przepisami ochrony przeciwpożarowej.

Magdalena Sybilska-Bonicka

ekspert z zakresu prawa pracy, prawnik, redaktor MONITORA prawa pracy i ubezpieczeń, wieloletni praktyk, trener biznesu i były wykładowca akademicki z zakresu prawa pracy