Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi rzetelnie badać „szczególne okoliczności”

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Prezesa ZUS i potwierdził, że w sprawach o przyznanie renty w drodze wyjątku organ nie może ograniczać się wyłącznie do formalnej daty orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Zakład Ubezpieczeń społecznych ma obowiązek wszechstronnie zbadać, czy stan zdrowia lub inne obiektywne czynniki – nawet sprzed tej daty – realnie uniemożliwiały ubezpieczonemu podjęcie pracy i wypracowanie stażu ubezpieczeniowego. Brak takiej analizy stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego.

W postępowaniu dotyczącym przyznania renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) organ rentowy nie może utożsamiać braku „szczególnych okoliczności” wyłącznie z faktem, że całkowita niezdolność do pracy została formalnie orzeczona dopiero w określonym momencie. Konieczne jest zbadanie, czy rzeczywisty stan zdrowia – w tym stan zdrowia psychicznego – nie uniemożliwiał wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia i wypracowania wymaganego stażu ubezpieczeniowego już we wcześniejszym okresie.