Wyrok NSA z dnia 5 marca 2026 r., sygn. I OSK 1178/24
Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że brak spełnienia przesłanek z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP uniemożliwia uwłaszczenie gruntów na rzecz PKP S.A., kiedy Skarb Państwa nie był właścicielem tych nieruchomości w decydującej dacie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1701/23 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 czerwca 2023 r., nr DO-II.7610.110.2023.BK w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1701/23 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 czerwca 2023 r. nr DO-II.7610.110.2023.BK w przedmiocie odmowy nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.):
a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci:
1) art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2542; dalej jako u.PKP) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż Polskie Koleje Państwowe S.A. nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia,
b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na przerzucaniu na stronę odpowiedzialności za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd pierwszej instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona,
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niezastosowanie go oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy administracji publicznej art. 75 § 1 ab initio ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023, poz. 775 – dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżąca upatruje tych uchybień w ograniczeniu zasady równej mocy środków dowodowych i przerzuceniu na stronę ciężaru dowodu na stronę. Ten zarzut jest niezasadny.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało to czy Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do gruntów, które zostały objęte wnioskiem uwłaszczeniowym PKP SA.
Przepis art. 34 ust. 1 u.PKP stanowi, że uwłaszczenie następuje ex lege, pod warunkiem kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) grunty są własnością Skarbu Państwa; 2) grunty znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe w dniu 5 grudnia 1990 r.; 3) przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe nie legitymowało się i nie legitymuje dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego, dokonywane w drodze decyzji administracyjnej, ma charakter deklaratoryjny i wymaga ustalenia, czy w dacie wejścia w życie ustawy (27 października 2000 r.) te przesłanki były spełnione.
Sąd pierwszej instancji oceniwszy materiał dowodowy doszedł do wniosku, że z ustaleń dokonanych przez organy, na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów bezspornie wynika, że Wojewoda Śląski ostateczną decyzją z 20 maja 2022 r., nr NWXV.7532.1.1052.2021, stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Kroczyce, na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), prawa własności przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 156 m² nr [...] o pow. 46 m², nr [...] o pow. 198 m² i nr [...] o pow. 68 m², czyli działek ewidencyjnych o uwłaszczenie których PKP SA wystąpiła. Skoro tak, to nie można twierdzić, że Skarb Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. mógł być właścicielem tego mienia. Podobnie nie był właścicielem (Skarb Państwa) spornych działek również 27 października 2000 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono, że jeżeli sporne grunty stały się przedmiotem prawa własności jednostki samorządu terytorialnego z dniem 27 maja 1990 r., to niezasadnie PKP SA argumentuje, że organy popełniły błąd odmawiając wydania pozytywnej dla PKP SA decyzji w niniejszej sprawie.
Powyższe ustalenie mające znaczenie rozstrzygające w sprawie nie zostało skargą kasacyjną podważone. W konsekwencji, również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 u.PKP przez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, iż PKP nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, również nie mógł przynieść oczekiwanego rezultatu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji
POTRZEBUJESZ POMOCY?