Wyrok NSA z dnia 24 lipca 2026 r., sygn. I GSK 1663/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt III SA/Po 656/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. Oddala skargę kasacyjną; 2. Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz [...] 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 27 sierpnia 2025 roku sygn. akt III SA/Po 656/24 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z 10 września 2024 r. nr [...]

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile. Zaskarżając wyrok w całości domagał się jego uchylenia w całości i oddalenie skargi strony. Skarżący kasacyjnie organ wniósł ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Poznaniu. W każdym z przypadków organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) prawa materialnego art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej P.p.s.a. w związku z art. 1, art. 2 P.p.s.a. i art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2012 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, art. 83 ust. 1,2. 3 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej: u.s.u.s.) poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że sprawą sądowoadministarcyjną , którą rozpoznaje sąd administracyjny, jest kwestia przedawnienia należności z tytułu składek w postępowaniu o ich umorzenie , gdyż do oceny czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu właściwy jest ZUS i nie ma przy tym znaczenia, czy jest to postępowanie dotyczące umorzenia tych należności, które toczy się przed sądem administracyjnym, czy też jest to postępowanie, którego rozstrzygnięcie będzie podlegało kontroli sądu powszechnego, podczas gdy wolą ustawodawcy było, po pierwsze- rozdzielenie kompetencji i zadań pomiędzy sądy powszechne oraz sądy administracyjne, a po wtóre- ustanowienie zasady, że decyzje ZUS w indywidualnych sprawach podlegają kontroli sądów powszechnych, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego i sprawy z odwołania od decyzji ZUS są sprawami cywilnymi, natomiast w drodze wyjątku pod kontrolę sądu administracyjnego poddano decyzję ZUS w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i w tym zakresie wyznaczonym treścią decyzji, sąd administracyjny uprawniony jest do jej kontroli, nie jest natomiast władny do kontroli decyzji w przedmiocie przedawnienia składek, bowiem w tym zakresie , zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego, nie zaś administracyjnego, a tym samym przekroczenie granic właściwości sądu administracyjnego poprzez objęcie kontrolą tego zakresu działalności ZUS, który jest zastrzeżony dla właściwości sądów powszechnych i nie dotyczy sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i art. 2 P.p.s.a., lecz sprawy z zakres ubezpieczenia społecznego w znaczeniu materialnoprawnym ;