Kiedy odpoczynek dobowy kierowcy może zostać skrócony

PROBLEM

RADA

Jeśli Państwa kierowca prowadził pojazd objęty przepisami rozporządzenia unijnego nr 561/2006 (dotyczy ono przede wszystkim dużych pojazdów o masie powyżej 3,5 tony przy przewozie rzeczy lub pojazdów przystosowanych do przewozu więcej niż 9 osób), skrócenie odpoczynku dobowego poniżej 11 godzin jest dopuszczalne i nie wymaga późniejszego rekompensowania. W przypadku gdy kierowca prowadzi pojazd wyłączony ze stosowania przepisów tego rozporządzenia, naruszenie odpoczynku dobowego jest niedopuszczalne i stanowi wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy.

UZASADNIENIE

Rozporządzenie unijne nr 561/2006 (dalej rozporządzenie unijne) ma, co do zasady, zastosowanie do przewozu drogowego:

● rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony lub

● osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą.

Przepisów tego rozporządzenia nie stosujemy natomiast m.in. do:

● pojazdów używanych do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km,

● pojazdów o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nieprzekraczającej 40 km/h,

● pojazdów będących własnością sił zbrojnych, służb obrony cywilnej, straży pożarnej i sił odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego, lub wynajmowanych przez nie bez kierowcy, gdy przewóz jest wykonywany w związku z zadaniami powierzonymi tym służbom i pozostaje pod ich kontrolą,

● pojazdów używanych w razie wypadków lub do prowadzenia działań ratunkowych, w tym pojazdów używanych w niehandlowym przewozie pomocy humanitarnej,

● pojazdów specjalistycznych używanych do celów medycznych.

W odniesieniu do kierowców prowadzących pojazdy objęte przepisami rozporządzenia unijnego, pracodawcy nie stosują regulacji krajowych dotyczących odpoczynku dobowego i tygodniowego.

WAŻNE!

Przepisy rozporządzenia unijnego mają pierwszeństwo stosowania przed przepisami ustawy o czasie pracy kierowców.

Kierowca podlegający przepisom rozporządzenia unijnego w każdym 24-godzinnym okresie po upływie poprzedniego dziennego lub tygodniowego okresu odpoczynku (czyli w tym przypadku okres odpoczynku nie został ściśle powiązany z pojęciem doby - ani w rozumieniu doby astronomicznej, ani w rozumieniu doby pracowniczej zdefiniowanej w przepisach polskiego prawa pracy) jest uprawniony do 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dziennego (art. 8 ust. 2 rozporządzenia unijnego).

W przedstawionej sytuacji decydujące znaczenie ma jednak regulacja dotycząca skróconego odpoczynku dobowego, która jest zawarta w rozporządzeniu unijnym. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, nie częściej niż 3 razy między dwoma tygodniowymi okresami odpoczynku wypoczynek kierowcy może zostać skrócony do minimum 9 godzin. W przypadku skorzystania z tej możliwości nie ma znaczenia, że kierowca (wykonujący przewóz podlegający przepisom rozporządzenia unijnego) wykonuje przewozy tylko na terenie kraju.

Wypoczynkiem skróconym jest każdy wypoczynek poniżej 11 godzin, nie krótszy niż 9 godzin. Oznacza to, że skorzystanie przez kierowcę z wypoczynku w wymiarze 10,5 godziny lub 10 godzin jest dopuszczalne, ale stanowi wykorzystanie dwóch z trzech dopuszczalnych dziennych skróconych wypoczynków.

Istotne jest to, że rozporządzenie unijne nie narzuca obowiązku rekompensaty czasu skróconego wypoczynku. Jeśli zatem Państwa kierowca prowadzi pojazd objęty przepisami rozporządzenia unijnego, to skracając 2 razy odpoczynek dobowy nie naruszył przepisów o czasie pracy. Skrócenie odpoczynku przez Państwa kierowcę nie powoduje również konieczności rekompensaty niezapewnionego odpoczynku w wymiarze 11 godzin w późniejszym terminie.

Inaczej jest, jeśli Państwa kierowca prowadził pojazd wyłączony z przepisów rozporządzenia unijnego. Zastosowanie znajduje wówczas jedynie ustawa o czasie pracy kierowców. Zgodnie z jej postanowieniami, w każdej dobie (24 godziny liczone od godziny, w której kierowca rozpoczął pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy) kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku (art. 14 ustawy o czasie pracy kierowców). Dobowy odpoczynek może być wykorzystany w pojeździe, jeżeli pojazd znajduje się na postoju i jest wyposażony w miejsce do spania.

Ustawa o czasie pracy kierowców nie daje możliwości skrócenia odpoczynku dobowego. W konsekwencji każdy krótszy wypoczynek pracownika będzie wykroczeniem przeciwko przepisom o czasie pracy, zagrożonym grzywną w wysokości od 1 tys. zł do 30 tys. zł (art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy).

Jednak w takim przypadku jest możliwe wyjątkowe skrócenie odpoczynku. Musiałoby być ono uzasadnione wyjątkowymi sytuacjami związanymi przede wszystkim z bezpieczeństwem ruchu drogowego przewożonych osób czy koniecznością podjęcia działania w stanie wyższej konieczności.

PRZYKŁAD

Pracownik zatrudniony na stanowisku kierowcy przewoził pracowników z miejsca pracy do siedziby firmy. W czasie tego przewozu jeden z pracowników źle się poczuł i kierowca zawiózł go do szpitala. Z tego powodu kierowca naruszył przepisy o odpoczynku dobowym. Jednak w tej sytuacji pracodawca nie może być ukarany za niezapewnienie kierowcy właściwych okresów odpoczynku.

Nie można jednak skracać odpoczynku dobowego kierowcy podlegającego ustawie o czasie pracy kierowców ze względu na potrzeby pracodawcy, organizację pracy itp.

w art. 14 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. Nr 92, poz. 879 ze zm.),

w art. 2-4, art. 8 rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady 561/2006 z 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.Urz. UE L 102, str. 1),

w art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy.

Marek Rotkiewicz

specjalista ds. zatrudnienia