Wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 września 2017 r., sygn. II SA/Lu 50/17

Gospodarka mieniem

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie NSA Maria Wieczorek-Zalewska, WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi E.N., I. N., M. N. i Z. N. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] r. Starosta L. po uprzednim wyłączeniu przez Wojewodę postanowieniem z dnia [...] r. Prezydenta Miasta L. po rozpoznaniu wniosku E. N., M. N., I. N. oraz Z. N. odmówił zwrotu udziału w [...] części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej dawniej jako działka [...], w zakresie wchodzącym w areał działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 34, ark. 7) położonej w L. przy ul. [...], będącej własnością Gminy L. i wykazanej w dokumentacji geodezyjno-prawnej przyjętej do [...] L. pod nr [...] jako działka nr [...] o pow. [...] ha. W uzasadnieniu podano, że wspomniana działka nr [...] została wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na wniosek Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w L. zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego ustaloną przez organ do spraw planowania przestrzennego i uwzględnioną w zatwierdzonych planach urbanistycznych Miasta L.. Działka stanowiła wówczas współwłasność J. N. w udziale [...] części i A. S. w udziale [...] części. Wniosek o zwrot udziału po J. N., która zmarła [...]. złożył [...]. jej spadkobierca Z. N., argumentując, że nieruchomość została wykorzystaniem na cel inny, niż określony przy wywłaszczeniu, którym była budowa osiedla mieszkaniowego S. "P. Państwowych". Wywłaszczona nieruchomość była zabudowana budynkiem mieszkalnym, który miał być zlikwidowany celem wykorzystania terenu pod budownictwo mieszkaniowe. Tymczasem budynek pozostał, przeprowadzono jego remont, a następnie dokonano zbycia znajdujących się w nim lokali mieszkalnych. Żaden organ nie powiadomił go o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a tym samym o możliwości złożenia wniosku o jej zwrot. Wobec zawiadomienia organu, że o zwrot nieruchomości powinni wystąpić wszyscy jej współwłaściciele wnioskodawca wniósł o ustanowienie dla nieznanej z miejsca pobytu żony A. S. - K. S. kuratora celem reprezentowania jej interesów w prowadzonym postępowaniu lub ustalenie przez organ spadkobierców A. S.. Jednocześnie podkreślił, iż domaga się zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości wynoszącego [...] części. W dniu [...] r. o zwrot wspomnianego udziału wnieśli spadkobiercy zmarłego [...]. Z. N. : E. N., M. N., I. N., Z. N.. Do wniosku dołączono akt poświadczenia dziedziczenia (akt notarialny z dnia [...] r.), w myśl którego spadek po Z. N. N.: żona M. N., córka I. N., córka E. N. oraz syn Z. N. w udziale po [...] części każde z nich. Przedłożono także postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r. sygn. akt II Ns [...], zgodnie z którym spadek po A. S. nabyła żona K. K. S., zmarła [...]. Ponieważ z posiadanych dokumentów wynikały rozbieżności co do prawidłowo określonego nazwiska spadkobierczyni A. S. K. S., czy K. S. organ uznał, że nie jest w stanie stwierdzić, czy jest to ta sama osoba. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] r. ustalono, że teren dawnej działki [...] zajęty jest w przeważającej części pod budynek mieszkalny położony przy ul. [...]. W pozostałej części - od południowej fasady - przedmiotowy grunt zajęty jest pod chodnik z kostki oraz przydomową zieleń. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpić może wyłącznie były właściciel lub jego spadkobierca. W judykaturze i doktrynie ugruntował się pogląd, że jeżeli do żądania zwrotu nieruchomości uprawnionych było kilka osób, koniecznym jest złożenie wniosku przez wszystkich uprawnionych ( wyrok NSA z 12 kwietnia 2013 r. I OSK 2145/11). Przysługujące prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części uznawano za "roszczenie niepodzielne" bądź "legitymację łączną" (np. wyroki NSA z dnia 24 września 2009 r., I OSK 138/08; z dnia 15 marca 2012 r., I OSK 398/11; wyroki WSA: z dnia 21 lutego 2011 r., II SA/Kr 1507/10; z dnia 11 kwietnia 2013 r., IV SA/Po 1056/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W razie złożenia wniosku przez część byłych współwłaścicieli, organ miał zatem obowiązek wezwać wnioskodawców do jego uzupełnienia poprzez podpisanie wniosku przez wszystkich uprawnionych, lub na upoważnieniu jednego ze współwłaścicieli (bądź spadkobierców) do występowania w imieniu pozostałych ( wyroki NSA z dnia 21 września 2012 r. I OSK 1090/11 i 12 marca 2013 r. I OSK 1949/11). Organy administracji nie miały natomiast ani obowiązku, ani prawnych możliwości wzywania wszystkich uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie były także zobowiązane do podejmowania czynności, jeżeli byli współwłaściciele nieruchomości nie mogli się porozumieć w kwestii zasadności ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem organu sytuacja ta uległa zmianie po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. ( sygn. akt SK 26/14) w którym stwierdzono, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Treść uzasadnienia wyroku Trybunału przesądza, w ocenie organu, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a jednemu z grona współwłaścicieli (spadkobierców byłego właściciela) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu zwrotowym. Rozpatrując zaś sprawę merytorycznie Starosta uznał brak podstaw do zwrotu udziału. Przypomniał, że działka została wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r. zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego. Sposób zagospodarowania nieruchomości, która jest zabudowana wielorodzinnym budynkiem mieszkalnym, chodnikiem i porośnięta zielenią świadczy o realizacji celu wywłaszczenia. W świetle powyższego bez znaczenia jest podnoszona kwestia dotycząca planowanej w dacie wywłaszczenia rozbiórki tego budynku. Przedmiotowy budynek po wywłaszczeniu został wyremontowany, zaadaptowany na budynek wielorodzinny i pełni funkcje mieszkalne, co potwierdzają dokonane w księdze wieczystej nr [...] wpisy dotyczące wyodrębnienia w tymże budynku własności lokali mieszkalnych. Organ zaznaczył ponadto, że teren wywłaszczonej nieruchomości stanowi część działki ewidencyjnej nr [...], będącej własnością Gminy L. a pozostającej obecnie w użytkowaniu wieczystym osób trzecich. Powyżej opisany stan prawny nieruchomości stanowi dodatkową (obok zrealizowania celu wywłaszczenia) negatywną przesłankę do jej zwrotu, albowiem w świetle przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, organ orzekający o zwrocie nie może w drodze decyzji znieść prawa własności lub użytkowania wieczystego przysługującego osobom trzecim. Decyzja taka w istocie miałaby charakter decyzji wywłaszczeniowej, a wydanie jej dopuszczalne jest w ściśle określonym trybie, wyłącznie na cel publiczny i za odszkodowaniem odpowiadającym wartości wywłaszczonego prawa.